Ánh nắng món quà miễn phí bị lãng quên
Trao đổi với phóng viên về thực trạng thiếu hụt vitamin D trong cộng đồng, TS.BS Trần Thị Minh Hạnh, Trưởng khoa Dinh dưỡng Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn cho biết: “Người Việt chúng ta đang sống ở xứ nắng, nhưng lại thiếu vitamin D vì sợ nắng, ít ra ngoài hoặc che chắn quá kỹ, sợ tiếp xúc với ánh nắng”.
Phân tích của TS Minh Hạnh chỉ ra, vitamin D trong thực phẩm rất ít, nguồn chính là ánh nắng mặt trời. Dưới tác động của tia UVB, da sẽ tổng hợp tiền vitamin D rồi chuyển hóa thành vitamin D hoạt tính. Đây là dạng mà cơ thể có thể sử dụng.
BS Minh Hạnh cho biết, các khảo sát gần đây cho thấy, khoảng 50% người Việt bị thiếu hoặc không đủ vitamin D, đặc biệt là phụ nữ và người lớn tuổi. Vì sợ làn da bị sạm đen, ảnh hưởng tới thẩm mỹ, phụ nữ thường xuyên che kín, bôi kem chống nắng toàn thân khi đi ngoài trời. Với người cao tuổi, khả năng tổng hợp vitamin D ở da suy giảm nhưng hầu hết lại lựa chọn lối sống tĩnh tại, ít ra ngoài trời.
Theo BS Minh Hạnh, thời điểm tốt nhất để tắm nắng giúp cơ thể tổng hợp được nhiều vitamin D nhất là từ 10 giờ sáng đến 3 giờ chiều. Khi bóng của mình bằng hoặc ngắn hơn chiều cao của chính mình, đó là thời điểm nắng ‘có tác dụng’ nhất. Các vùng tay, chân hoặc lưng… chỉ cần khoảng 5 đến 10 phút tiếp xúc da với ánh nắng là đủ để tổng hợp lượng vitamin D cần thiết cho cơ thể.
Vitamin D là “chìa khóa” của sức khỏe toàn thân
Từ lâu, vitamin D được biết đến chủ yếu với vai trò trong hệ xương khớp. Tuy nhiên, theo BS Minh Hạnh những nghiên cứu gần đây đã mở rộng hiểu biết khi thực tế vitamin D ảnh hưởng sâu rộng đến hệ miễn dịch, tim mạch, nội tiết và chuyển hóa năng lượng.
Ở mức độ tế bào, vitamin D giúp điều hòa phản ứng viêm, tăng tiết peptide kháng khuẩn, từ đó hỗ trợ chống lại các bệnh nhiễm trùng, đặc biệt là nhiễm khuẩn hô hấp. Thiếu vitamin D khiến nguy cơ mắc và mức độ nặng của các bệnh nhiễm trùng hô hấp cấp tính tăng lên rõ rệt.
Ngoài ra, vitamin D còn liên quan chặt chẽ với các bệnh mạn tính không lây. Thiếu hụt vitamin D góp phần vào tình trạng mất xương, loãng xương, béo bụng, hội chứng chuyển hóa và đái tháo đường type 2. “Vitamin D giúp tăng độ nhạy insulin, giảm viêm và stress oxy hóa, từ đó giảm nguy cơ đái tháo đường và biến chứng” – BS Minh Hạnh phân tích.
Bác sĩ cho biết thêm, một số bằng chứng cũng cho thấy nồng độ vitamin D thấp có thể liên quan đến nguy cơ ung thư, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và bệnh tim mạch. Ở bệnh nhân COPD, việc bổ sung vitamin D giúp cải thiện chức năng phổi và giảm tần suất các đợt suy hô hấp cấp.
Theo BS Minh Hạnh, chỉ cần 10 phút phơi nắng đúng cách mỗi ngày là đã giúp duy trì nồng độ vitamin D tối ưu. Tuy nhiên, nhiều người có thói quen tắm nắng sáng sớm hoặc muộn chiều – thời điểm tia UVB yếu, hầu như không có tác dụng tổng hợp vitamin D.
Với nhóm trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 12 tháng tuổi bác sĩ khuyến cáo không nên phơi nắng vào giờ nắng gắt. Với nhóm này, việc bổ sung vitamin D đường uống theo chỉ định của bác sĩ là cần thiết. Người làm việc văn phòng, người lớn tuổi ít ra ngoài cũng nên được kiểm tra nồng độ vitamin D máu và bổ sung hợp lý, tránh thiếu hụt kéo dài.
“Vitamin D là vitamin tan trong chất béo, nên nếu dùng quá liều sẽ tích tụ trong cơ thể và gây hại. Do đó, bổ sung cần được cá thể hóa – tùy theo lối sống, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn của bác sĩ”, bác sĩ Hạnh khuyến cáo.
Một vấn đề đáng lưu ý khác, theo BS Minh Hạnh trẻ em và học sinh Việt Nam hiện nay thiếu vận động và ít tiếp xúc ánh nắng do lịch học dày đặc nhưng lại thiếu các tiết học ngoài trời. “Các hoạt động ngoài trời không chỉ giúp tổng hợp vitamin D mà còn cải thiện tâm lý, tăng khả năng tập trung và phát triển thể chất. Não bộ cũng cần được nghỉ ngơi và làm mới bằng vận động. Khi sức khỏe tốt, học tập mới hiệu quả” – Bà nhấn mạnh.
BS Minh Hạnh lưu ý: Tia UVB không xuyên qua kính hay quần áo, nên việc “ngồi trong nhà cạnh cửa sổ đầy nắng” không giúp tạo vitamin D. Sau khi tắm nắng, có thể dùng kem chống nắng hoặc che chắn lại để bảo vệ da, không cần lo da bị sạm nếu tiếp xúc ngắn và đúng giờ.
