Người Mông giữ rừng

Nguyễn Thị Hoài Anh

02/03/2026 09:11

Từ chỗ coi rừng là kho sản vật vô tận để tận thu, đến nay, nhận thức của đồng bào người Mông tại thôn Nả Háng Tâu, xã Púng Luông đã có sự chuyển biến căn bản. Rừng không chỉ được bảo vệ nghiêm ngặt bằng quy ước, hương ước mà còn trở thành “nguồn sống”, mở ra sinh kế bền vững thông qua chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng.

Mùa khô hanh ở xã Púng Luông, gió từ các khe núi thổi mạnh, khiến nguy cơ cháy rừng luôn ở mức báo động đỏ. Thế nhưng, dưới những tán thông bạt ngàn ở thôn Nả Háng Tâu, công tác tuần tra của Tổ tự quản bảo vệ rừng vẫn được duy trì quy củ, chặt chẽ.

baolaocai-br_z7572199330073-368848e64e93baff68e720d1d68516fb.jpg — Thôn Nả Háng Tâu nhận khoán bảo vệ hơn 374 ha rừng, trong đó chủ yếu là rừng thông.

Hiện nay, thôn đang nhận khoán bảo vệ hơn 374 ha rừng, trong đó chủ yếu là rừng thông. Theo phân công, mỗi ngày, ít nhất một gia đình đảm nhiệm việc tuần tra trực tiếp trên diện tích rừng đã nhận khoán. Để quản lý hiệu quả, thôn thiết lập sổ trực ban chi tiết. Gia đình đi tuần tra có trách nhiệm quan sát, phát hiện sớm các dấu hiệu cháy rừng, hành vi lấn chiếm đất lâm nghiệp hoặc chặt cây trái phép.

Ông Thào A Khày - Trưởng thôn Nả Háng Tâu chia sẻ: Công việc này được duy trì 24/24 giờ. Hộ trực hôm nay sẽ bàn giao sổ cho hộ tiếp theo vào 6 giờ sáng hôm sau. Nếu phát hiện sự cố, người trực phải báo ngay cho chủ nhận khoán và các cơ quan chức năng như Trạm Kiểm lâm, UBND xã để phối hợp xử lý kịp thời.

Cách làm này không chỉ dừng lại ở việc cắt cử người đi tuần, mà đã trở thành nền nếp trong sinh hoạt của 84 hộ dân nơi đây. Ý thức “rừng là nhà” đã thấm sâu vào từng người, giúp diện tích rừng thông tại Nả Háng Tâu luôn xanh tốt, không để xảy ra các vụ vi phạm nghiêm trọng trong thời gian dài.

Điểm nổi bật trong công tác quản lý, bảo vệ rừng ở Nả Háng Tâu là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa quy định của Nhà nước với hương ước, quy ước của bản làng.

Hằng năm, chi bộ thôn đưa nội dung bảo vệ rừng vào nghị quyết để lãnh đạo các đoàn thể và Nhân dân thực hiện. Trong các buổi sinh hoạt chi bộ định kỳ hằng tháng, nội dung phòng cháy, chữa cháy rừng luôn được đặt lên hàng đầu. Đặc biệt, trước mỗi vụ sản xuất, thôn tổ chức họp dân, tuyên truyền cách đốt rơm rạ trên nương đúng quy trình, tuyệt đối không để lửa cháy lan vào rừng phòng hộ.

Vai trò của những người có uy tín, già làng và trưởng dòng họ cũng được phát huy rõ nét.

Ông Lý Chùng Tu - Bí thư Chi bộ thôn Nả Háng Tâu nhấn mạnh: Mỗi năm một lần, chúng tôi tổ chức họp các già làng, trưởng dòng họ để lấy ý kiến đóng góp vào hương ước của thôn. Khi các cụ thống nhất và ký vào biên bản, nội dung sẽ được phổ biến rộng rãi đến toàn dân. Sức nặng từ lời nói của họ có tác động rất lớn đến nhận thức của con em trong bản.

Đối với những trường hợp vi phạm, thôn áp dụng các hình thức xử lý nghiêm minh theo quy ước đã đề ra. Lần đầu vi phạm bị nhắc nhở; tái phạm sẽ bị xử lý theo quy định của bản hoặc chuyển cơ quan chức năng nếu mức độ nghiêm trọng vượt quá thẩm quyền.

Việc trừ tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng đối với những hộ không chấp hành quy định tuần tra cũng là biện pháp răn đe hiệu quả, bảo đảm tính công bằng trong cộng đồng.

baolaocai-br_z7572195292920-479f4356444a0e0bb1834f0527baf229.jpg — Thôn Nả Háng Tâu phối hợp với Ban Quản lý rừng Mù Cang Chải thường xuyên tổ chức tuần tra, bảo vệ rừng.

Bảo vệ rừng không còn là nhiệm vụ “vác tù và hàng tổng” khi Nhà nước triển khai chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. Đây trở thành đòn bẩy kinh tế quan trọng, giúp người dân gắn bó mật thiết với rừng.

Với hơn 374 ha rừng nhận khoán, mỗi năm, cộng đồng thôn Nả Háng Tâu được chi trả khoảng 221 triệu đồng tiền dịch vụ môi trường rừng. Sau khi nghiệm thu đạt yêu cầu, số tiền này được chia đều cho 84 hộ dân. Dù mức thu nhập chưa lớn, nhưng đối với đồng bào vùng cao, đây là nguồn tài chính ổn định, giúp trang trải sinh hoạt, mua sắm vật dụng gia đình và cho con đi học.

Bà Vàng Thị Say, thành viên Tổ tự quản bảo vệ rừng thôn Nả Háng Tâu phấn khởi: Gia đình tôi luôn chấp hành đúng lịch trực. Khi đi tuần rừng, vừa bảo vệ cây thông, vừa có thể nhặt cành củi khô về làm chất đốt, tiết kiệm chi phí. Tiền dịch vụ môi trường rừng thường nhận vào dịp cuối năm, đúng lúc cần sắm Tết nên bà con ai cũng phấn khởi, tự nhắc nhau đi tuần đúng giờ.

Thực tế cho thấy, tại các xã vùng cao như Púng Luông, nơi có đông đồng bào dân tộc Mông sinh sống, khi người dân đồng thuận và quyền lợi được bảo đảm, rừng sẽ được bảo vệ hiệu quả nhất. Sự phối hợp chặt chẽ giữa Ban Quản lý rừng phòng hộ với chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư đã tạo nên “lá chắn xanh” vững chắc cho những cánh rừng ở Nả Háng Tâu.

baolaocai-br_z7572146660149-195455b9338fae0f7f048488d86fa2d3-7049.jpg — Sự phối hợp chặt chẽ giữa Ban Quản lý rừng phòng hộ, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư đã tạo nên “lá chắn xanh” vững chắc bảo vệ rừng ở Nả Háng Tâu.

Tuy nhiên, để công tác bảo vệ rừng đi vào chiều sâu, rất cần sự quan tâm sát sao hơn nữa của các cấp, ngành. Cùng với đó, các địa phương cần tiếp tục nghiên cứu, nhân rộng các mô hình sinh kế bền vững dưới tán rừng như trồng dược liệu, phát triển du lịch sinh thái, qua đó nâng cao đời sống cho đồng bào vùng cao.