Người dân vật lộn từng bữa ăn
Suốt bốn ngày liên tiếp, chị Maya Rani, 36 tuổi, đều đặn bế theo con nhỏ sáu tháng tuổi đến văn phòng phân phối gas tại New Delhi từ sáng sớm. Mỗi ngày, chị chờ đợi hàng giờ đồng hồ, rồi lại trở về tay trắng khi được thông báo phải đợi thêm ít nhất một tuần nữa mới có thể mua được bình gas nấu ăn.
Xung quanh chị, dòng người xếp hàng ngày một dài, ai cũng cầm theo giấy tờ, hy vọng có thể đăng ký mua được nguồn cung trợ giá của chính phủ. Trong khi đó, căn bếp của gia đình chị gần như “tắt lửa” từ tuần trước. Bình gas 5kg quen thuộc mà chồng chị mang đi nạp như thường lệ lần này không còn nguồn cung.
“Tôi chỉ muốn khóc”, chị Rani nói khi ngồi trên vỉa hè, vừa dỗ con vừa chờ đợi. “Chúng tôi đã chờ nhiều ngày mà vẫn không biết khi nào mới có gas”. Không thể nghỉ làm, chồng chị buộc phải để vợ tự xoay xở. Gia đình họ hiện chỉ ăn một bữa mỗi ngày từ bên ngoài, còn việc đun sữa cho con phải nhờ hàng xóm giúp đỡ.
Cú sốc từ eo biển Hormuz
Câu chuyện của chị Rani không phải là cá biệt. Trên khắp Nam Á, hàng triệu người dân đang đối mặt với cuộc khủng hoảng khí hóa lỏng (LPG) nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ. Nguyên nhân bắt nguồn từ việc eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới - bị đóng cửa do xung đột liên quan đến Iran.
Trước khi xảy ra khủng hoảng, khu vực này vận chuyển khoảng 1/5 lượng nhiên liệu toàn cầu, phần lớn hướng tới châu Á. Khi dòng chảy bị gián đoạn, các quốc gia phụ thuộc mạnh vào LPG như Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh, Nepal và Sri Lanka lập tức chịu tác động trực tiếp.
Tình trạng nhập khẩu chậm lại đã gây áp lực lớn lên hệ thống phân phối, buộc chính phủ các nước phải ưu tiên nguồn cung cho hộ gia đình và hạn chế sử dụng trong thương mại.
Ấn Độ hiện nhập khẩu khoảng 60% nhu cầu LPG, trong đó tới 90% đi qua eo biển Hormuz. Kể từ khi tuyến đường này bị đóng, chỉ có hai chuyến hàng cập cảng - một con số quá nhỏ so với nhu cầu thực tế.
Doanh nghiệp lao đao, sản xuất đình trệ
Không chỉ ảnh hưởng đến đời sống người dân, cuộc khủng hoảng còn gây thiệt hại nặng nề cho hoạt động kinh doanh. Các nhà hàng và khách sạn nằm trong số những ngành chịu tác động rõ rệt nhất.
Tại Mumbai, khoảng 20% cơ sở ăn uống đã phải đóng cửa hoặc thu hẹp hoạt động. Nhiều nơi buộc phải cắt giảm thực đơn, loại bỏ các món ăn cần thời gian chế biến dài.
Ông Nandu Kishore, quản lý nhà hàng Shawaya House ở khu Zakir Nagar (New Delhi), cho biết: “Chúng tôi có 30 món trong thực đơn, nhưng hiện chỉ bán được chưa đến 6 món. Ngay cả số đó cũng chỉ duy trì được vì chúng tôi phải chuyển sang dùng than”.
Trong khi đó, các ngành công nghiệp phụ thuộc vào khí đốt cũng bắt đầu tê liệt. Tại Morbi (bang Gujarat), trung tâm sản xuất gạch men lớn thứ hai thế giới, gần 450 trong số 670 nhà máy đã đóng cửa. Hàng trăm cơ sở khác dự kiến ngừng hoạt động ít nhất ba tuần.
Người lao động đối mặt nguy cơ mất sinh kế
Hệ lụy lan nhanh đến lực lượng lao động. Anh Shahidul Alam, 46 tuổi, vừa mất việc sau khi nhà máy nơi anh làm việc đóng cửa, đang chờ tàu trở về quê ở Tây Bengal.
“Quản lý nói nhà máy đóng cửa và chúng tôi sẽ không được trả lương”, anh cho biết. “Chúng tôi đã khó khăn trong việc tìm gas để nấu ăn, giờ lại mất việc thì không biết sống sao.”
Anh cho rằng tình cảnh hiện tại gợi nhớ đến thời kỳ phong tỏa vì Covid-19, khi hàng nghìn công nhân buộc phải rời các khu công nghiệp để trở về quê.
Giá cả leo thang, người nghèo chịu thiệt nặng nhất
Khi nguồn cung khan hiếm, giá gas trên thị trường chợ đen tăng vọt. Một bình gas có giá khoảng 900 rupee (khoảng 280.000 VND) trước đây nay bị đẩy lên tới 4.000 rupee (khoảng 1 triệu 1 VND). Giá thực phẩm cũng leo thang, khiến cuộc sống của người lao động trở nên bấp bênh.
Anh Ajay Mandal, một công nhân xây dựng, cho biết anh vừa có bữa ăn tử tế đầu tiên sau 24 giờ tại một căng tin trợ giá của chính phủ. Tuy nhiên, chính căng tin này cũng từng phải đóng cửa hai ngày vì thiếu gas.
“Nếu tình hình tệ hơn, rất nhiều người nghèo sẽ rơi vào cảnh đói ăn”, anh nói. Sau mỗi ngày làm việc kéo dài 10 tiếng, anh phải đi nhặt củi để nấu ăn cho gia đình sáu người.
“Tôi kiếm được 500 rupee mỗi ngày. Giá gas tăng như vậy thì làm sao chịu nổi? Ngay cả một bữa ăn ven đường cũng đã tăng gấp đôi”, anh chia sẻ, trước khi nói thêm trong im lặng: “Nếu tình trạng này kéo dài, những người như chúng tôi có lẽ phải ăn cỏ để sống”.
Lỗ hổng chiến lược năng lượng lộ rõ
Cuộc khủng hoảng lần này cũng phơi bày điểm yếu cố hữu của khu vực Nam Á: phụ thuộc lớn vào các tuyến cung ứng năng lượng dễ bị tổn thương trước biến động địa chính trị.
Các chuyên gia cho rằng dù rủi ro từ eo biển Hormuz đã được cảnh báo từ lâu, nhưng việc xây dựng nguồn dự trữ và đa dạng hóa nguồn cung vẫn chưa được thực hiện đầy đủ. Trong khi nhiều quốc gia duy trì dự trữ năng lượng từ 40 đến 60 ngày, Ấn Độ chỉ có hơn 20 ngày dự trữ LPG.
Trong bối cảnh nguồn cung thay thế từ các khu vực như Mỹ cần nhiều tuần để vận chuyển và có chi phí cao hơn đáng kể, áp lực đối với các nền kinh tế Nam Á được dự báo sẽ còn kéo dài.
Cuộc khủng hoảng gas hiện nay không chỉ là vấn đề gián đoạn nguồn cung, mà còn là lời cảnh báo rõ ràng về sự mong manh của an ninh năng lượng trong một thế giới đầy biến động.
