Ngày 30/5/1998, một trận động đất mạnh xảy ra tại vùng núi phía bắc Afghanistan đã biến hàng chục ngôi làng thành đống đổ nát chỉ trong vài chục giây. Đây được xem là một trong những thảm họa thiên nhiên nghiêm trọng nhất trong lịch sử hiện đại của quốc gia Nam Á này.
Theo các báo cáo của Liên Hợp Quốc và các tổ chức cứu trợ quốc tế, trận động đất có độ lớn từ 6,5 đến 6,9 độ Richter xảy ra lúc 10 giờ 52 phút sáng theo giờ địa phương, với tâm chấn nằm tại tỉnh Takhar, gần khu vực biên giới Afghanistan – Tajikistan.
Hàng chục ngôi làng bị xóa sổ
Mặc dù cường độ không thuộc nhóm lớn nhất thế giới, trận động đất lại gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng do xảy ra ở khu vực miền núi đông dân cư với phần lớn nhà cửa được xây bằng đất nện và gạch bùn.
Các rung chấn mạnh đã làm sập hàng nghìn ngôi nhà, đồng thời kích hoạt nhiều vụ lở đất quy mô lớn tại các sườn núi ở Takhar và Badakhshan.
Nhiều ngôi làng bị chôn vùi hoàn toàn dưới đất đá.
Theo thống kê sau thảm họa, hơn 30 ngôi làng bị phá hủy hoàn toàn, khoảng 70 ngôi làng khác bị tàn phá nặng nề. Gần 16.000 ngôi nhà bị hư hại hoặc sập đổ, khiến khoảng 45.000 người rơi vào cảnh mất nhà cửa.
Thương vong lên tới hàng nghìn người
Trong những ngày đầu sau thảm họa, Chính phủ Afghanistan và các tổ chức cứu trợ ước tính số người thiệt mạng có thể lên tới 5.000 người. Một số báo cáo ban đầu thậm chí cho rằng con số này còn cao hơn do nhiều khu vực bị cô lập hoàn toàn.
Tuy nhiên, các tổng kết sau đó cho thấy khoảng 4.000–4.500 người đã thiệt mạng và hơn 10.000 người bị thương. Đây vẫn là một trong những trận động đất gây chết người nhiều nhất thế giới trong năm 1998.
Đáng chú ý, đây là trận động đất lớn thứ hai tấn công khu vực Takhar chỉ trong vòng chưa đầy bốn tháng. Trước đó, ngày 4/2/1998, một trận động đất khác đã khiến hơn 2.300 người thiệt mạng tại cùng khu vực.
Cứu hộ gặp vô vàn khó khăn
Thời điểm xảy ra thảm họa, Afghanistan vẫn chìm trong nội chiến.
Nhiều khu vực bị ảnh hưởng nằm sâu trong vùng núi hiểm trở, gần như không có hệ thống viễn thông hiện đại và giao thông vô cùng khó khăn.
Nhiều tuyến đường bị đất đá vùi lấp khiến lực lượng cứu hộ không thể tiếp cận bằng đường bộ. Trực thăng trở thành phương tiện gần như duy nhất để vận chuyển lương thực, thuốc men và đưa người bị thương ra khỏi vùng thảm họa.
Liên Hợp Quốc, Hội Chữ thập đỏ Quốc tế cùng nhiều tổ chức nhân đạo đã triển khai chiến dịch cứu trợ quy mô lớn từ Pakistan và Tajikistan nhằm tiếp cận các khu vực bị cô lập.
Vì sao động đất không quá lớn nhưng thiệt hại quá nặng?
Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân chính nằm ở điều kiện địa chất và hạ tầng xây dựng của Afghanistan thời điểm đó.
Phần lớn nhà dân được xây bằng gạch bùn với nền móng nông, khả năng chống rung chấn gần như không có.
Ngoài ra, nhiều khu dân cư nằm trên các sườn núi dốc và nền đất thiếu ổn định. Khi động đất xảy ra, các trận lở đất đã gây thiệt hại lớn không kém rung chấn trực tiếp.
Nhiều ngôi làng bị xóa sổ hoàn toàn bởi đất đá từ trên núi đổ xuống, khiến công tác tìm kiếm nạn nhân gặp rất nhiều khó khăn.
Một trong những thảm họa thiên nhiên tồi tệ nhất lịch sử Afghanistan
Hơn 28 năm đã trôi qua nhưng trận động đất ngày 30/5/1998 vẫn được xem là một trong những thảm họa thiên nhiên nghiêm trọng nhất từng xảy ra tại Afghanistan.
Biến cố này không chỉ cướp đi sinh mạng của hàng nghìn người mà còn phơi bày tình trạng dễ tổn thương của các cộng đồng miền núi trước thiên tai.
Đến nay, Afghanistan vẫn là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi động đất do nằm trên khu vực giao nhau giữa các mảng kiến tạo lớn của châu Á. Những ký ức về trận động đất Takhar năm 1998 vẫn là lời nhắc nhở đau xót về sức tàn phá khủng khiếp của thiên nhiên đối với con người.
