Các nhà khoa học tin rằng khủng hoảng khí hậu góp phần gây ra đợt lũ lụt này. Thảm họa bắt nguồn từ việc một phần sông băng tan chảy bị sụp đổ, kéo theo sạt lở đất và lũ quét tàn phá khu vực biên giới giữa Nepal và Tây Tạng (Trung Quốc) vào cuối tháng 8. Tính đến nay, hơn 1.300 người được xác nhận đã thiệt mạng và hơn 5.500 người vẫn đang mất tích. Sau 12 ngày nỗ lực cứu hộ, hy vọng tìm thấy người sống sót ngày càng mong manh.
Nói với tờ The Guardian, Ngoại trưởng Nepal Shisir Khanal đã thẳng thắn kêu gọi công bằng khí hậu và khẳng định các nền kinh tế lớn nhất thế giới cần hành động mạnh mẽ để hỗ trợ Nepal phục hồi và tái thiết sau trận lũ lụt thảm khốc này.
Nepal đóng góp chưa đến 0,1% lượng khí thải nhà kính toàn cầu, trong khi các nước láng giềng là Ấn Độ và Trung Quốc lại nằm trong số những quốc gia phát thải lớn nhất thế giới. Dãy núi Himalaya - trải dài qua Ấn Độ, Trung Quốc, Nepal và Bhutan - đang nóng lên với tốc độ nhanh hơn gần 50% so với mức trung bình toàn cầu. Năm 2023, Liên hợp quốc cho biết các vùng núi của Nepal đã mất gần 1/3 lượng băng chỉ trong hơn 30 năm do tình trạng nóng lên toàn cầu.
Ông Khanal nhấn mạnh rằng thảm họa vừa qua nghiêm trọng hơn nhiều so với các đợt lũ lụt thường thấy, mức độ tàn phá của nó tương đương với trận động đất năm 2015 từng khiến phần lớn đất nước này rơi vào cảnh hoang tàn.
“Cảm giác như một cơn sóng thần ập đến từ dãy Himalaya vậy”, ông nói, “Chúng tôi đã chứng kiến những con sóng cao tới 18-21 mét, cuốn theo các mảnh vỡ, bùn đất và đá tảng, di chuyển với tốc độ gần 180 km/giờ. Các thị trấn, làng mạc và đường cao tốc đã bị xóa sổ hoàn toàn, và hiện vẫn còn một số khu vực bị chia cắt”.
Ông Khanal xác nhận Bộ Tài chính và Bộ Môi trường Nepal đã gửi bức thư chung tới quỹ ứng phó với tổn thất và thiệt hại của Liên hợp quốc - quỹ được thành lập năm 2022 theo Thỏa thuận Khí hậu Paris - để yêu cầu khoản bồi thường 20 triệu USD cho các thiệt hại liên quan đến khí hậu.
“Nepal đóng góp rất ít vào biến đổi khí hậu”, ông nói, “Điều cấp thiết là trong cộng đồng quốc tế - những bên hưởng lợi từ các nền kinh tế lớn và gây ô nhiễm nhiều hơn, cũng như có lịch sử phát thải khí nhà kính lớn hơn nhiều so với chúng tôi - cần gánh vác trách nhiệm chung. Vấn đề này ảnh hưởng đến toàn nhân loại”.
“Cộng đồng quốc tế không nên coi đây là một thảm họa đơn lẻ; cần nhìn nhận nó trong bối cảnh khí hậu đang thay đổi tại dãy Himalaya”, ông Khanal nói, “Ngày càng nhiều cộng đồng - không chỉ ở Nepal mà trên toàn thế giới - sẽ phải đối mặt với nguy cơ tương tự”.
Ngoại trưởng Khanal thừa nhận rằng khoản bồi thường mà Nepal yêu cầu từ Liên hợp quốc “rõ ràng là không đủ để bù đắp những thiệt hại mà chúng tôi phải gánh chịu”. Tổng thiệt hại do lũ quét gây ra ước tính lên tới hơn 5 tỷ USD, song ông Khanal cho rằng con số thực tế có thể còn cao hơn.
Ngoại trưởng Nepal nhấn mạnh rằng yêu cầu bồi thường cũng như một “lời cảnh tỉnh để cộng đồng quốc tế thiết lập cơ chế vững chắc hơn nhằm hỗ trợ các nền kinh tế nhỏ và dễ bị tổn thương như Nepal”.
Ông Khanal thừa nhận có những “thách thức về mặt chính trị” trong việc giúp Nepal nhận được khoản bồi thường về khí hậu mà nước này đang yêu cầu. “Đúng là luôn có những người không đồng tình với quan điểm của chúng tôi hoặc phủ nhận sự tồn tại của biến đổi khí hậu, nhưng cũng có cả những người phủ nhận việc Trái đất hình tròn”, ông thẳng thắn nói.
Ngoại trưởng Nepal nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cung cấp nguồn tài chính không chỉ để ứng phó khẩn cấp với thiên tai mà còn để chuẩn bị và giảm thiểu các rủi ro liên quan đến khí hậu.
