Lan tỏa thông điệp đa ngôn ngữ
Một dấu ấn của ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh là đầu tư truyền thông đa ngôn ngữ trong thực hiện phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống khi địa bàn có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Ngành đã thực hiện dịch, lồng tiếng cho hàng nghìn đĩa DVD, CD sang các thứ tiếng Mông, Dao, Hà Nhì, Phù Lá.
Theo báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh, riêng năm 2017, Trung tâm Văn hóa và Điện ảnh tỉnh đã in, sao, cấp phát 445 đĩa DVD, trong đó có 70 đĩa tiếng Dao, 80 đĩa tiếng Phù Lá, 80 đĩa tiếng Hà Nhì, 80 đĩa tiếng Mông. Năm 2019, con số này tiếp tục tăng lên 520 đĩa CD lồng tiếng Dao, Mông, Phù Lá.
Truyền thông đa ngôn ngữ đã giúp chuyển tải các nội dung, thông tin về tác hại của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trở nên dễ hiểu và đáng tin cậy. Các ngôn ngữ bản địa đã tạo ra một kênh truyền thông riêng biệt và hiệu quả, dễ dàng được đồng bào tiếp nhận và góp phần làm thay đổi nhận thức.
Anh Sùng A Thành ở thôn 2, xã Hạnh Phúc cho biết: Cứ vào buổi sáng và buổi chiều, khi bắt đầu đi lên nương và lúc về nhà, tôi đều được nghe bản tin bằng tiếng Mông trên loa truyền thanh, nhất là có nói về việc không nên tảo hôn, không nên kết hôn cận huyết thống. Tôi và mọi người trong thôn bảo nhau là có hại thế thì sẽ không làm đâu.
Quy mô, thường xuyên và bền bỉ
Xác định phương châm “Mưa dầm thấm lâu”, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh tỉnh luôn chú trọng tổ chức thực hiện có quy mô đối với các hoạt động truyền thông tại cơ sở. Ngành đã tập trung duy trì các hoạt động tuyên truyền bảo đảm thường xuyên, liên tục để đưa thông điệp về hôn nhân lành mạnh trở thành nếp nghĩ của người dân và của cộng đồng.
Giai đoạn 2015 - 2025, toàn ngành đã thực hiện tuyên truyền thông tin lưu động trung bình 740 - 950 buổi/năm, trong đó phục vụ vùng sâu, vùng xa 630 - 650 buổi; tổ chức chiếu bóng lưu động 930 - 970 buổi/năm, trong đó phục vụ vùng sâu, vùng xa khoảng 610 buổi.
Ngoài ra, hàng nghìn đầu sách, báo, tạp chí với nội dung tuyên truyền về tác hại của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống đã được luân chuyển đến các thư viện địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Công tác trang bị kiến thức về hôn nhân và gia đình cho học sinh cũng được chú trọng thông qua hoạt động của xe thư viện lưu động, nhất là tại các trường dân tộc nội trú.
Em Tráng Thị Mỷ, học sinh lớp 11C1, Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THPT Yên Bái cho biết: Ở thư viện của nhà trường, chúng em được đọc các loại sách, báo tuyên truyền về tác hại của việc tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Qua đó giúp cho chúng em có thêm hiểu biết để phòng tránh, vừa tốt cho mình vừa tốt cho cả cộng đồng.
về phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.
Xây dựng, nhân rộng mô hình điểm
Không chỉ dừng ở quy mô, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai còn chú trọng xây dựng, nhân rộng các mô hình về gia đình nói chung, về phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống nói riêng. 36 mô hình “Câu lạc bộ phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” tại các xã có nguy cơ cao đã giúp người dân trao đổi kiến thức, chia sẻ kinh nghiệm, trở thành tuyên truyền viên tại cộng đồng.
Toàn ngành đã triển khai xây dựng 40 mô hình hương ước, quy ước gắn với bảo vệ rừng, thực hiện nếp sống văn minh, xây dựng nông thôn mới, trong đó có nội dung thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, ngăn ngừa tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Đó là, 52 mô hình Đề án “Tuyên truyền, giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình Việt Nam”, đến hết năm 2025 nâng lên 55 mô hình trên toàn tỉnh. Hàng ngàn người dân tham gia 151 mô hình “Câu lạc bộ phòng, chống bạo lực gia đình” và trên 600 Câu lạc bộ “Gia đình hạnh phúc”. Ngoài ra, các hội thi, hoạt động tuyên truyền miệng, tờ rơi... đã thúc đẩy mạnh mẽ công tác truyền thông.
Phường Cầu Thia hiện có 10 dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 86% dân số. Ông Đào Ngọc Tuân – Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường cho biết: Nhờ đa dạng hóa hình thức tuyên truyền và tăng cường phối hợp đồng bộ, nhiều năm qua, phường không xảy ra trường hợp hôn nhân cận huyết thống, tình trạng tảo hôn cũng giảm rõ rệt qua từng năm.
Kết hợp truyền thông với thi đua
Ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai đã có cách làm sáng tạo khi kết hợp giữa công tác truyền thông về phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống với phong trào thi đua. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch - cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” tham mưu cho Ban Chỉ đạo Phong trào tỉnh về lồng ghép tiêu chí không tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống vào bình xét các danh hiệu văn hóa như “Gia đình văn hóa”, “Thôn, bản, tổ dân phố văn hóa”; thực hiện bình xét, công nhận danh hiệu bảo đảm nghiêm túc; kiên quyết không công nhận danh hiệu “Gia đình văn hóa”, “Thôn, bản, tổ dân phố văn hóa” cho những gia đình và thôn, bản, tổ dân phố có trường hợp tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.
Cách thức lồng ghép này đã tạo nên sự thống nhất, đồng bộ từ nhận thức đến hành động, nâng cao ý thức và trách nhiệm về việc phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống của mỗi người, mỗi gia đình trở thành một mục tiêu chung của cả cộng đồng.
Có thể thấy, công tác truyền thông không chỉ dừng lại ở thay đổi nhận thức mà còn trực tiếp tác động đến thay đổi hành vi. Những con số thống kê của năm 2024 đã thể hiện sâu sắc hiệu quả này: 85% số hộ đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa” và 75% số thôn, bản, tổ dân phố đạt chuẩn văn hóa. Năm 2025, dự kiến toàn tỉnh có 85,5% số hộ đạt chuẩn và 75,5% số thôn, bản, tổ dân phố đạt chuẩn văn hóa.
Sau 10 năm bền bỉ triển khai Đề án 498 với những hoạt động truyền thông sáng tạo, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai đã góp phần quan trọng trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Trước xu thế chuyển đổi số mạnh mẽ, ngành sẽ tiếp tục tận dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả truyền thông, hướng tới mục tiêu xóa bỏ hủ tục, thay đổi hành vi, xây dựng một xã hội văn minh, hiện đại.
