Thời gian qua, trên địa bàn tỉnh Lào Cai đã hình thành những cơ sở sản xuất than củi góp phần tận thu gỗ nguyên liệu và tạo việc làm, thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, đã có những cơ sở bị nhắc nhở, phải đóng cửa, giảm sản lượng lò đốt sau những phản ánh của người dân và chưa đảm bảo các thủ tục pháp lý. Thực trạng đó đặt ra những vấn đề cần sớm được giải quyết trong việc quản lý các cơ sở đốt than.
Tháng 5/2026, hai cơ sở đốt than củi tại thôn Chèm đã phải dừng hoạt động theo quyết định của UBND xã Đông Cuông. Các chủ sở hữu của 2 cơ sở này còn phải chịu xử phạt hành chính về vi phạm trong sử dụng đất nông nghiệp. Nguyên nhân 2 cơ sở phải dừng hoạt động là do đã gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến đời sống người dân. Sự việc đã được Chủ tịch UBND tỉnh có văn bản chỉ đạo xử lý nghiêm túc.
Cây quế sau khai thác, ngoài việc để sản xuất ra các sản phẩm như tinh dầu, gia vị... thân cây còn được tận dụng làm nguyên liệu cho sản xuất than củi. Đến tháng 6/2026, vùng trồng quế Văn Yên của tỉnh Yên Bái (cũ) có 149 lò sản xuất than củi, thuộc sở hữu của 34 hộ gia đình và cá nhân. Tuy nhiên, hầu hết hộ gia đình chưa có đầy đủ các thủ tục hồ sơ pháp lý theo quy định liên quan đến đất đai, đăng ký kinh doanh, môi trường, phòng cháy chữa cháy…
Thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức khảo sát các cơ sở sản xuất than củi quế. Đồng thời, Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng đề nghị UBND các xã: Tân Hợp, Đông Cuông, Châu Quế, Lâm Giang, Mậu A, Xuân Ái, Mỏ Vàng, Phong Dụ Hạ, Phong Dụ Thượng rà soát hoạt động sản xuất than củi trên địa bàn xã. Đây là các địa phương thuộc vùng có nhiều hoạt động sản xuất quế của huyện Văn Yên trước đây.
Ngày 26/6/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã có văn bản số 616/BC-SNNMT báo cáo UBND tỉnh, trong đó kiến nghị đề xuất tạm dừng các hoạt động sản xuất than củi quế và đề nghị các hộ gia đình liên hệ với UBND các xã để được hướng dẫn cụ thể việc hoàn thiện các thủ tục pháp lý.
Ông Hà Trung Kiên - Chủ tịch UBND xã Tân Hợp cho biết: “Trên địa bàn xã Tân Hợp hiện có 3 lò đốt than. Thực hiện chỉ đạo của tỉnh và ngành chức năng, chúng tôi đã yêu cầu các gia đình ngừng lò sản xuất than củi và tiến hành xem xét các thủ tục hồ sơ liên quan. Nếu đảm bảo các điều kiện, nhất là về đất đai, môi trường thì UBND xã sẽ tạo thuận lợi, cấp phép để các hộ sản xuất trở lại”.
Cũng theo lãnh đạo UBND xã Tân Hợp, các lò đốt than trên địa bàn đều ở xa khu dân cư, hoạt động sản xuất than củi cũng tạo việc làm và mang lại nguồn thu cho người dân, đặc biệt là tận thu được nguồn nguyên liệu gỗ quế.
Được biết, việc sản xuất than củi được thực hiện với quy trình sấy gỗ, nhiệt phân trong lò để giải phóng một số thành phần cấu trúc chính của gỗ, tái cấu trúc thành một khung carbon. Gỗ nguyên liệu được cắt đoạn phù hợp, đưa vào lò và bắt đầu quy trình sấy gỗ kéo dài hàng chục giờ. Tiếp đó là giai đoạn nhiệt phân với các luồng khí nóng hàng trăm độ , trong điều kiện thiếu oxy để gỗ không bị cháy thành tro và tạo ra than củi. Quá trình đốt than diễn ra liên tục trong 7 đến 10 ngày, sau đó để nguội tự nhiên rồi tháo dỡ và thu hồi sản phẩm.
Quá trình sản xuất than gỗ, nếu các lò đốt than không được đầu tư bài bản cho việc thu hồi khói và một số khí dễ bay hơi sẽ dẫn đến việc phát sinh mùi ra môi trường.
Do đó, để đảm bảo yêu cầu, đã có một số lò được xây đắp công phu, có đường ống thu gom khói và khí thải đưa đến bầu khử khói để đốt lại trước khi ra ngoài môi trường. Cơ sở đốt than của HTX Nông lâm nghiệp Hợp Nhất tại tổ 16, phường Văn Phú là một ví dụ. HTX có đủ các giấy tờ, thủ tục pháp lý có liên quan về tư cách pháp nhân, ngành nghề kinh doanh, xác nhận đăng ký môi trường… Lò đốt than của HTX được bố trí xa khu dân cư (thôn Đăng Thọ, huyện Yên Bình cũ); lò đốt được xây khá bài bản, trong đó hệ thống thu hồi khói, khí thải được quan tâm. Hiện, HTX có 10 lao động là người địa phương tham gia sản xuất than với công việc và thu nhập ổn định.
Anh Hoàng Xuân Tuyên - Giám đốc Hợp tác xã cho biết: “Sau khi thực hiện đốt lại lần 2 tại bầu khử khói nên đạt tới 95% khói không ra ngoài. Chúng tôi đang mời đơn vị quan trắc ở Hà Nội đến để thẩm định, sau đó sẽ điều chỉnh để sản xuất đảm bảo an toàn”.
Theo quan sát của chúng tôi, kế bên lò đốt than của HTX Nông lâm nghiệp Hợp Nhất là những đồi rừng xanh tốt của người dân; khu vực chăn nuôi với đàn gia súc, gia cầm phát triển ổn định. Điều này là minh chứng rõ nhất cho việc đơn vị đã quan tâm đầu tư hệ thống thu hồi khói, khí thải.
Ông Nguyễn Xuân Hòa - Trưởng ban Công tác Mặt trận tổ 16, phường Văn Phú cho hay: Qua kiểm tra giám sát của cơ quan chức năng và HĐND phường cho thấy cơ sở đạt tiêu chuẩn để sản xuất.
Bà Phan Thanh Hương - Chi cục trưởng Chi cục Môi trường, Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu, Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: “Nhằm tăng cường quản lý các cơ sở đốt than củi, sở đã chỉ đạo các địa phương rà soát quy hoạch, nghiên cứu, xem xét nếu đủ điều kiện thì cập nhật, bổ sung quy hoạch chung của xã để bố trí cho các khu vực hoạt động sản xuất than củi đảm bảo phù hợp. Đồng thời, đề nghị UBND các xã hướng dẫn hộ gia đình, cá nhân đang hoạt động các lò đốt than củi quế hoàn thiện các thủ tục pháp lý có liên quan; thường xuyên tăng cường công tác theo dõi, kiểm tra và xử lý vi phạm các hộ gia đình hoạt động sản xuất than củi theo đúng quy định”.
Chỉ đạo của tỉnh và sự vào cuộc chính quyền và các ngành chức năng đã thể hiện rõ quan điểm không đánh đổi sự phát triển lấy môi trường. Sản xuất than củi chỉ được phép hoạt động khi có đầy đủ các thủ tục hồ sơ pháp lý theo quy định pháp luật và được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận. Sự vào cuộc của các cấp chính quyền và các ngành chức năng sẽ giúp cho các lò đốt than củi đi vào nền nếp và mang lại hiệu quả, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Từ đầu năm đến nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai đã phối hợp với các cơ quan chức năng tiến hành hàng chục lượt kiểm tra liên quan đến môi trường, khí tượng thủy văn và biến đổi khí hậu. UBND các xã rà soát, kiểm tra hoạt động sản xuất than củi tại 40 cơ sở với trên 150 lò sản xuất than. Qua kiểm tra, đã yêu cầu 34 cơ sở ngừng hoạt động do chưa có đầy đủ các thủ tục hồ sơ pháp lý theo quy định, như: đăng ký kinh doanh, đất đai, môi trường, xây dựng, phòng cháy chữa cháy; xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai đối với 5 hộ.
