Theo đánh giá của các giáo viên, đề thi lần này bám sát định hướng của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, có cấu trúc, phạm vi kiến thức và mức độ khó tương đồng với đề thi Ngữ văn các kỳ thi tốt nghiệp THPT và Kỳ thi ngày 11 - 12/6/2026.
Nhận xét đề thi, cô Nguyễn Thị Lệ Hằng, Trường Trung học Phổ thông Hàn Thuyên, tỉnh Bắc Ninh, cho rằng nếu đặt trong cùng yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đề Ngữ văn kỳ thi lại và đề thi ngày 11/6 có mức độ tương đồng khá cao về định hướng xây dựng.
Cả hai đề đều hướng tới đánh giá năng lực đọc hiểu, tư duy phản biện, khả năng lập luận và tạo lập văn bản của học sinh, thay vì kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức. Mức độ yêu cầu nhìn chung tương đương, phù hợp với mục tiêu của kỳ thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông, vừa đánh giá mức độ đáp ứng chuẩn đầu ra của học sinh, vừa cung cấp kết quả phục vụ tuyển sinh đại học.
Điểm khác biệt chủ yếu nằm ở cách lựa chọn ngữ liệu và đặt vấn đề. Nếu đề thi ngày 11/6 khai thác chủ đề đổi mới sáng tạo, đề thi lần này lựa chọn văn bản về an ninh văn hóa; câu nghị luận xã hội đề cập vấn đề trung thực trong tạo lập và chia sẻ thông tin, qua đó nhấn mạnh trách nhiệm của cá nhân trong môi trường truyền thông số.
Theo cô Nguyễn Thị Lệ Hằng, đề thi lần này có phần Đọc hiểu nhỉnh hơn một chút về yêu cầu, nhất là ở câu 3 và câu 4, khi học sinh phải lý giải cách sử dụng từ ngữ trong lập luận của tác giả và khái quát quan điểm của toàn văn bản. Trong khi đó, đề thi ngày 11/6 có độ dốc từ nhận biết đến vận dụng rõ hơn, phù hợp với mặt bằng thí sinh trên phạm vi toàn quốc. Tuy nhiên, xét tổng thể, cô Hằng đánh giá hai đề có mức độ yêu cầu tương đương, không tạo ra sự chênh lệch đáng kể về chuẩn kiến thức, kỹ năng và năng lực cần đánh giá.
Cùng quan điểm, cô Bùi Thị Hoàng Yến, Trường Trung học Phổ thông Chuyên Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ nhận định, đề thi bảo đảm tính khoa học, có độ phân hóa tốt, vừa đáp ứng yêu cầu xét công nhận tốt nghiệp Trung học phổ thông, vừa có khả năng cung cấp kết quả phục vụ xét tuyển vào các cơ sở giáo dục đại học.
Đặt trong cùng yêu cầu của chương trình và mục tiêu kỳ thi, đề Ngữ văn lần này có sự tương đồng về cấu trúc, tương đương về phạm vi kiến thức, mức độ khó - dễ và khả năng phân hóa so với đề thi tháng 6.
Một điểm đáng chú ý của đề thi lần này là các vấn đề được lựa chọn có tính thực tiễn, gần gũi với đời sống và có khả năng khơi gợi suy nghĩ của học sinh.
Ở câu viết đoạn văn nghị luận xã hội, vấn đề trung thực trong tạo lập và chia sẻ thông tin được đánh giá là có tính thời sự, gắn trực tiếp với môi trường truyền thông số mà học sinh đang sử dụng hằng ngày. Câu hỏi không chỉ yêu cầu học sinh trình bày nhận thức mà còn đặt ra yêu cầu về trách nhiệm và hành vi của mỗi cá nhân khi tiếp nhận, tạo lập và chia sẻ thông tin.
Cô Bùi Thị Hoàng Yến cho rằng, cách lựa chọn vấn đề cho thấy tính ứng dụng của việc học Ngữ văn, đồng thời thể hiện sự gắn bó của môn học với những vấn đề thực tiễn trong đời sống. Đây cũng là một trong những yêu cầu quan trọng của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 khi chuyển mạnh từ kiểm tra kiến thức sang đánh giá năng lực vận dụng.
Thầy Nguyễn Tiến Lịch, Trường Trung học Phổ thông Tiên Du 1, tỉnh Bắc Ninh, cũng đánh giá đề thi bám sát định hướng của chương trình, chuyển trọng tâm từ đánh giá khả năng ghi nhớ sang đánh giá năng lực đọc hiểu, tư duy và tạo lập văn bản.
Theo thầy Nguyễn Tiến Lịch, các nội dung như an ninh văn hóa, bảo tồn bản sắc dân tộc, trách nhiệm trong tạo lập và chia sẻ thông tin đều là những vấn đề đang được quan tâm trong đời sống. Vì vậy, đề thi vừa có tính thực tiễn, vừa tạo điều kiện để học sinh thể hiện năng lực suy nghĩ, lập luận và diễn đạt.
Các lệnh hỏi được diễn đạt rõ ràng, tường minh, giúp thí sinh xác định được yêu cầu và phạm vi kiến thức, kỹ năng cần vận dụng. Đề không tạo cảm giác đánh đố, phù hợp với mục tiêu đánh giá diện rộng.
Thầy Nguyễn Tiến Lịch nhận xét câu nghị luận văn học trong đề thi lần này có yêu cầu tương đồng với đề thi tháng 6 ở chỗ không dừng lại ở việc nhận diện, phân tích hình ảnh thơ mà đòi hỏi học sinh khám phá chiều sâu ý nghĩa của tác phẩm.
Đáng chú ý, bài thơ Cánh đồng tuổi thơ thiên về dòng hồi tưởng, ký ức và sự chiêm nghiệm. Hình ảnh “cánh đồng tuổi thơ” giàu sức gợi, đòi hỏi học sinh có năng lực đọc hiểu, cảm thụ và khái quát tốt để triển khai bài viết. Đây được đánh giá là câu hỏi có khả năng phân hóa rõ hơn ở nhóm học sinh khá, giỏi.
