Theo thống kê của Sở Tài chính tỉnh, năm 2025, tổng giá trị xuất - nhập khẩu qua các cửa khẩu Lào Cai đạt 3,19 tỷ USD; từ đầu năm đến nay đạt hơn 2,5 tỷ USD, tăng 31,6% so với cùng kỳ. Những con số này cho thấy sự sôi động của hoạt động giao thương cũng như vai trò, vị thế của Lào Cai trên Hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh.
Vị thế ấy cũng đồng thời đặt ra yêu cầu mới đó là tỉnh Lào Cai phải tận dụng tối đa các nguồn lực để chuyển lợi thế vị trí thành năng lực tham gia và kiến tạo chuỗi giá trị.
Theo lãnh đạo Sở Tài chính tỉnh, Lào Cai định hướng không chỉ dừng ở kết nối giao thông hay thúc đẩy lưu chuyển hàng hóa mà cốt lõi là chuyển từ “kết nối giao thông” sang “kết nối kinh tế”, từ giao thương hàng hóa sang liên kết sản xuất, đầu tư và chuỗi cung ứng.
Ông Đỗ Xuân Thủy - Phó Giám đốc Sở Tài Chính tỉnh chia sẻ: “Lào Cai sẽ không chỉ dừng lại ở việc kết nối để giao thương, mà hướng đến kết nối đầu tư, liên kết sản xuất và hợp tác với các địa phương trên tuyến hành lang kinh tế để cùng phát triển. Lào Cai sẽ nỗ lực biến lợi thế về địa lý thành lợi thế cạnh tranh, biến tiềm năng thành những dự án cụ thể, biến cam kết thành kết quả có thể đo đếm”.
Cách tiếp cận này cho thấy vai trò mới của Lào Cai trên hành lang kinh tế. Nếu chỉ dừng ở việc tạo thuận lợi cho hàng hóa qua cửa khẩu thì giá trị mà địa phương thu được chủ yếu vẫn nằm ở dịch vụ thông quan, vận tải và một số dịch vụ hỗ trợ. Nhưng nếu chủ động tổ chức được các chuỗi logistics, chế biến, thương mại, sản xuất và phân phối, Lào Cai có thể từng bước trở thành nơi hàng hóa được gia tăng giá trị trước khi tiếp tục đi sâu vào thị trường trong nước và quốc tế.
Từ phía đối tác, tỉnh Vân Nam xác định xây dựng hành lang giao thông, logistics Trung Quốc - Việt Nam là nội dung quan trọng trong kế hoạch phát triển; đồng thời mong muốn tiếp tục thúc đẩy các dự án kết nối qua biên giới, trong đó có Dự án cầu biên giới qua sông Hồng Bản Vược (Việt Nam) - Bá Sái (Trung Quốc), tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn Hà Khẩu - Lào Cai và các công trình kết nối tại khu vực cửa khẩu của 2 quốc gia.
Tỉnh Vân Nam cũng đề xuất tăng cường hợp tác thương mại điện tử xuyên biên giới, nghiên cứu bố trí khu thông quan thương mại điện tử tại Kim Thành; tăng cường phối hợp về tiêu chuẩn, kiểm nghiệm, kiểm dịch; xây dựng “luồng xanh” đối với nông sản tươi, hoa và những mặt hàng có yêu cầu cao về thời gian thông quan.
Ông Hậu Tử Bằng - Trưởng phòng Sử dụng vốn đầu tư nước ngoài và Đầu tư nước ngoài, Ủy ban Phát triển và Cải cách tỉnh Vân Nam, Trung Quốc cho rằng, không gian hợp tác đang được tỉnh Vân Nam mở rộng và điều kiện kết nối đang được chuẩn bị theo hướng thuận lợi hơn. Lào Cai cần chủ động đón dòng kết nối ấy bằng một hệ sinh thái đủ sức tạo giá trị.
Đáng chú ý, đại diện phía Vân Nam không chỉ đề cập đến lưu chuyển hàng hóa, còn đề xuất nghiên cứu các mô hình hợp tác sản xuất xuyên biên giới như “Hai nước - hai khu công nghiệp”, “Hai nước - hai nhà máy”, “Một doanh nghiệp - hai nước - hai nhà máy”. Những đề xuất này mở ra hướng tiếp cận mới đối với Lào Cai khi không gian hợp tác có xu hướng dịch chuyển từ thương mại đơn thuần sang tổ chức lại chuỗi sản xuất và cung ứng.
Nếu những kết nối về hạ tầng được ví như những “mạch máu” của hành lang thì Lào Cai cần xây dựng được hệ thống “mao mạch” để dòng hàng hóa, vốn, dịch vụ và công nghệ thực sự lan tỏa vào nền kinh tế địa phương.
Trong đó, đường sắt khổ tiêu chuẩn Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được xác định là một trong những nền tảng quan trọng.
Khi kết nối trực tiếp với mạng lưới đường sắt Vân Nam và hệ thống cảng biển Hải Phòng, Quảng Ninh, tuyến đường sẽ mở thêm lựa chọn vận tải khối lượng lớn, góp phần giảm chi phí logistics và tăng năng lực cạnh tranh cho hàng hóa.
Tại Hội nghị hợp tác hành lang kinh tế 5 tỉnh, thành phố Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh (Việt Nam) và Vân Nam (Trung Quốc) lần thứ XII, tuyến đường sắt này tiếp tục được các địa phương xác định là trục kết nối chiến lược giữa cửa khẩu Lào Cai, Hà Nội, hệ thống cảng biển và mạng lưới đường sắt Vân Nam.
Lãnh đạo Sở Công Thương Lào Cai cho rằng, với định hướng xuyên suốt là phát huy vai trò cửa ngõ trên tuyến hành lang kinh tế, Lào Cai không chỉ tập trung tạo thuận lợi cho xuất - nhập khẩu hàng mà đang từng bước hình thành chuỗi giá trị đầu tư, thương mại và logistics đồng bộ.
Trọng tâm là phát triển cửa khẩu thông minh tại Kim Thành, Bản Vược; tăng cường kết nối dữ liệu; thúc đẩy thông quan 24/7; đồng thời hình thành các trung tâm thương mại điện tử, trung tâm logistics và các dịch vụ hỗ trợ xuất nhập khẩu.
“Khi kết nối được doanh nghiệp logistics của Lào Cai với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và Vân Nam, chúng ta có thể hình thành những chuỗi dịch vụ logistics trọn gói, từ nơi sản xuất đến cảng biển và thị trường quốc tế”, ông Hoàng Chí Hiền - Giám đốc Sở Công Thương tỉnh khẳng định.
Định hướng này mở ra khả năng để Lào Cai chủ động hơn trong tổ chức không gian kinh tế của toàn tuyến. Thay vì chờ dòng hàng hóa đi qua rồi cung cấp dịch vụ, tỉnh có thể tham gia sâu hơn vào quá trình hình thành dòng hàng, lựa chọn phương thức vận tải, tổ chức kho bãi, bảo quản, phân phối, chế biến và kết nối thị trường.
Cùng với đó, Lào Cai có điều kiện phát huy vai trò điểm kết nối sản phẩm từ Vân Nam với thị trường Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và các địa phương trong nước; đồng thời kết nối hàng hóa Việt Nam qua cửa khẩu đến Vân Nam và thị trường Trung Quốc.
Để hiện thực hóa định hướng này, vai trò kiến tạo của chính quyền có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trong đó, Lào Cai cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, minh bạch thông tin về quy hoạch, đất đai, dự án; tăng cường kết nối doanh nghiệp và phối hợp tháo gỡ những điểm nghẽn về vận tải, thanh toán, tiêu chuẩn, kiểm dịch, logistics và thông quan.
Một hành lang kinh tế hiệu quả không thể được tạo nên bởi một địa phương riêng lẻ. Lào Cai là cửa ngõ phía Việt Nam, nhưng phía sau cửa ngõ phải có mạng lưới liên kết đủ rộng với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và phía bên kia là tỉnh Vân Nam. Khi mỗi địa phương phát huy đúng lợi thế và các mắt xích được kết nối thành một chuỗi thống nhất, giá trị của hành lang mới được nâng lên.
Vì vậy, yêu cầu đối với Lào Cai trong giai đoạn mới không chỉ là “thông quan nhanh hơn”, mà phải là “tạo giá trị nhiều hơn”. Không chỉ mở rộng cửa khẩu, mà phải mở rộng không gian sản xuất, logistics, thương mại và đầu tư. Không chỉ thu hút dòng hàng đi qua, mà phải tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Từ vị thế cửa ngõ, Lào Cai có cơ hội trở thành điểm tổ chức và kết nối các chuỗi giá trị mới trên hành lang Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh. Khi đó, lợi thế địa lý không còn chỉ là ưu thế tự nhiên, mà trở thành năng lực cạnh tranh dựa trên hạ tầng, thể chế, doanh nghiệp và những chuỗi liên kết cụ thể. Đó cũng là bước chuyển quan trọng để Lào Cai từ điểm trung chuyển hàng hóa có thể vươn lên, trở thành đầu mối tổ chức, kết nối, gia tăng giá trị dòng hàng hóa trên hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh.
