Suốt quá trình khám xét, khám nghiệm hiện trường; khởi tố, điều tra, truy tố, rồi quá trình xét xử, đến thi hành án… mọi người luôn thấy sự hiện diện của các kiểm sát viên, nhưng vai trò, công việc của họ ra sao, có lẽ không nhiều người biết.
Trụ sở Viện Kiểm sát nhân dân (KSND) tỉnh với lối kiến trúc đặc thù đã thể hiện phần nào chức năng, nhiệm vụ của cơ quan này. Trong khuôn viên, không khí khá trầm lắng, hầu như không thấy một tiếng nói to ở đâu đó vọng ra. Trái ngược là trong các phòng, không khí làm việc lại hết sức nhộn nhịp, khẩn trương…
Anh Nguyễn Minh Tiến, Phó Viện trưởng Viện KSND tỉnh xếp lại chồng tài liệu trên bàn làm việc rồi đưa cho tôi xem một tập cáo trạng các vụ việc xảy ra thời gian gần đây. Đọc lướt qua vài vụ, tôi thực sự “giật mình” bởi chi tiết những vụ việc thể hiện trong cáo trạng, nhất là các vụ án hình sự. Tôi “rút đại” một bản cáo trạng và đọc kỹ, đó là vụ án Ma Seo Dìn, dân tộc Mông ở thôn Làng Có 2, xã Phong Niên (Bảo Thắng) phạm tội “Giết người”. Vụ việc xảy ra vào ngày 13/4/2014, trong lúc ăn cơm, uống rượu, Ma Seo Páo ép Ma Seo Dìn uống rượu dẫn đến Dìn và Páo đánh nhau, Dìn đã dùng chiếc xà beng đánh vào đầu Páo làm Páo chết ngay tại chỗ…
 |
| Kiểm sát viên cùng các lực lượng chức năng đến hiện trường khám nghiệm vụ việc. |
Kiểm sát viên Trần Xuân Phong, người tham gia giải quyết vụ án này, kể: Khi các lực lượng chức năng đến thì hiện trường không còn nguyên vẹn, bởi trước đó dân làng kéo đến đây rất đông. Mặc dù vậy, bằng các biện pháp nghiệp vụ, các lực lượng đã thu thập được chứng cứ, vật chứng để bắt hung thủ. “Khi đến nơi, tôi quan sát tất cả khu vực ấy, nghe kể lại các tình tiết rồi hỏi người dân ở đó để nắm bắt tổng thể. Chúng tôi không trực tiếp điều tra nhưng có trách nhiệm kiểm sát việc tuân theo pháp luật của hoạt động này và để thực hành quyền công tố của Nhà nước, chúng tôi không phải là những người đi điều tra, việc nắm bắt thông tin là để yêu cầu cơ quan điều tra thu thập những tài liệu cần thiết; hoặc xem xét hiện trường có những loại dấu hiệu gì thì trao đổi với cơ quan điều tra; đề ra những yêu cầu cho điều tra viên ngay tại hiện trường”.
Hoặc như vụ trọng án được phát hiện vào ngày 28/6 vừa qua tại thôn Bản Ngoang, xã Dương Quỳ (Văn Bàn), gây hoang mang trong nhân dân, ảnh hưởng đến tình hình an ninh, trật tự tại địa phương. Trong khi tìm vào nhà anh La Văn Truyền (26 tuổi), xin nước uống, một số người chăn trâu phát hiện anh Truyền cùng con gái là cháu La Thị Diễm Quỳnh (5 tuổi) đã tử vong với nhiều thương tích. Do tính chất nghiêm trọng của vụ án, hiện trường phức tạp, nên các lực lượng chức năng, trong đó có kiểm sát viên, buộc phải khám nghiệm ngay ban đêm để truy nóng đối tượng và khẩn trương thu thập dấu vết sớm làm rõ được vụ án.
Cũng như các lực lượng làm nhiệm vụ thực thi pháp luật, các kiểm sát viên luôn luôn chuẩn bị tâm thế sẵn sàng đến hiện trường bất kể địa hình, địa vật, thời gian, điều kiện thời tiết ra sao. Công việc đó, nam giới đã vất vả, nhưng với những nữ kiểm sát viên, còn khó khăn, vất vả bội phần. Chị Lê Thị Khánh Vân, kiểm sát viên Viện KSND tỉnh chia sẻ: Không ai muốn có bất cứ vụ án nào xảy ra, nhưng nếu có, thì dù đêm khuya, mưa rét, bão bùng, đều phải đi ngay để khai thác hiện trường!
Hơn chục năm qua, chị Vân đã trực tiếp tham gia rất nhiều vụ việc, trong đó có những vụ án giết người hoặc mua bán người, mua bán phụ nữ, trẻ em... Mỗi vụ việc đều để lại trong chị những tâm tư, tình cảm khác nhau, bởi cùng với nhiệm vụ là người đại diện cho cơ quan kiểm sát tuân theo pháp luật và giữ quyền công tố, chị cũng là một phụ nữ; đời thường là con, là vợ, là mẹ với những bổn phận với gia đình. Đối với những đối tượng phạm tội có tình tiết “chuyên nghiệp”, côn đồ, thì việc pháp luật trừng trị là lẽ đương nhiên, nhưng cũng có không ít mảnh đời éo le, là những nông dân thường ngày chân chất, hiền lành, chỉ vì một phút không kiềm chế được bản thân, hoặc không am hiểu pháp luật, thậm chí vì hoàn cảnh bức bách mà phạm tội…
Trước pháp luật, mọi người đều bình đẳng; ai phạm tội, người đó phải chịu sự trừng phạt của pháp luật. “Bút phê” tham mưu với lãnh đạo Viện về một vụ án, chị Vân và những kiểm sát viên đã phải băn khoăn, trăn trở, phản biện, nhấc lên đặt xuống nhiều lần. Mặc dù người phạm tội phải bị xử lý theo pháp luật, nhưng không ít vụ án, thẳm sâu trong tâm tưởng, chị thấy thương cho họ. Như vụ Khổng Minh Lâm (ở phường Duyên Hải, thành phố Lào Cai) giết vợ là Trần Thị Hợi mà báo chí đã đưa tin là một ví dụ. Tham gia vụ án này, chị biết Khổng Minh Lâm đã nhiều lần tha thứ cho vợ vì ngoại tình, nhưng do không làm chủ được bản thân, một phần do thiếu ý thức chấp hành pháp luật, lại bị chính người vợ kích động, nên Lâm đã phạm tội. Qua quá trình điều tra, truy tố, đến phiên tòa, sau khi hội đồng xét xử tuyên án theo đúng mức án mà Viện Kiểm sát đề nghị, nhìn 3 đứa con xinh xắn của Khổng Minh Lâm - Trần Thị Hợi lao ra ôm chầm lấy bố khóc nức nở, chị không cầm được nước mắt…
Lại có những vụ án mà kiểm sát viên phải vận dụng những tình tiết để vừa bảo đảm tính nghiêm minh, vừa thể hiện tính nhân đạo của pháp luật, cho những người phạm tội có cơ hội làm lại cuộc đời. Điển hình như vụ án Lý Minh Tuấn, Lý Văn Vạy, Lý Văn Đanh, Trương Văn Pao, Trương Văn Chanh (đều là dân tộc Dao, ở xã Tân Tiến, huyện Bảo Yên) phạm tội “Giết người”. Đây đều là những nông dân vốn hiền lành, ít va chạm xã hội, nhưng do trình độ nhận thức pháp luật hạn chế, đã đánh chết một đối tượng nghiện ma túy ở địa phương, thường xuyên ăn cắp vặt của bà con dân bản.
Và còn rất nhiều vụ án mua bán người, đa phần bị can còn trẻ, là người dân tộc thiểu số, do cuộc sống bị chi phối, muốn có tiền nên lợi dụng phong tục, tập quán của một số dân tộc để bày chuyện yêu đương, sau đó lừa bán “bạn gái” ra nước ngoài. Kiểm sát viên Trần Xuân Phong bảo: Tôi đã làm nhiều vụ án mua bán phụ nữ, trẻ em và thấy đa số đối tượng phạm tội này còn trẻ, nhiều em chưa lấy vợ, lấy chồng, phạm tội lần đầu và thường là bị lôi kéo, mua chuộc.
Đối với án ma túy, hậu quả là vô cùng lớn. Kiểm sát viên Nguyễn Đức Vượng, người gắn bó với ngành kiểm sát từ năm 1979 đến nay, bảo: Trong nhiều vụ án, cả vợ và chồng cùng vướng vào vòng lao lý; nhiều đối tượng phải chịu hình phạt rất cao, kể cả tù chung thân hoặc tử hình. “Điều khiến chúng tôi đau lòng là không ít trường hợp, người phạm tội là người dân tộc thiểu số, chỉ vì hám lợi mà sẵn sàng tham gia vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy. Bố mẹ cùng vào tù, bỏ lại đàn con nheo nhóc, hệ lụy đối với xã hội là vô cùng lớn…”.
Anh Vượng còn dẫn chứng một số vụ án ma túy mà chúng tôi không kể ra ở đây bởi tính chất, mức độ của nó. Tựu trung, dù là án nào, trong đó có án về ma túy, án về an ninh đều rất phức tạp. Đặc biệt là những vụ án về kinh tế, các cơ quan chức năng, trong đó có cơ quan kiểm sát, phải chịu sức ép rất lớn từ xã hội mà vụ án xảy ra ở Sa Pa liên quan đến đối tượng Nguyễn Thị Thoa có hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản là một ví dụ điển hình. Cơ quan điều tra và cơ quan kiểm sát đã phải có những quyết định mang tính đột phá mới điều tra, khám phá được vụ án này…
Công việc nhiều và phức tạp như vậy nhưng hằng ngày, hằng giờ, những kiểm sát viên vẫn cần mẫn, thầm lặng hoàn thành nhiệm vụ của mình, bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh.
* Họ nói về nghề
Phải thực hiện đúng quy định của pháp luật, chống oan, sai, bỏ lọt tội phạm, người phạm tội (Kiểm sát viên Nguyễn Đức Vượng, Viện KSND tỉnh):
 |
Hơn 30 năm gắn bó với ngành kiểm sát, tôi đã “va chạm” với đủ loại án. Thời gian gần đây, tôi được phân công tham gia giải quyết một số vụ án ma túy lớn có thể nói là “điển hình” kể cả về quy mô, mức độ, thủ đoạn. Ví dụ như vụ án vận chuyển trái phép 3 bánh hêrôin tại khu vực xã Cốc San (Bát Xát) ngày 19/1/2015. Hoặc vụ mua bán trái phép 30 bánh hêrôin cũng tại khu vực xã Cốc San ngày 21/1/2015; bắt vụ vận chuyển 12 bánh hêrôin tại khu vực thị trấn Sa Pa (Sa Pa) ngày 11/3/2015... Đặc biệt là vụ án vận chuyển trái phép 227 bánh hêrôin vào hồi 22 giờ ngày 22/4/2015 tại Trạm thu phí km 237 đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai, thuộc địa phận xã Gia Phú (Bảo Thắng)…
Trong quá trình làm nhiệm vụ, chúng tôi đều phải xác định chống oan, sai, bỏ lọt tội phạm, người phạm tội, bảo đảm mọi hành vi vi phạm pháp luật đều phải được phát hiện kịp thời và xử lý nghiêm minh trước pháp luật. Mỗi cán bộ kiểm sát phải luôn luôn tâm niệm và thực hiện tốt lời dạy của Bác: “Công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn” và phương châm mà Viện trưởng Viện KSND Tối cao đề ra: “Giỏi về nghiệp vụ, tinh thông về pháp luật, công tâm và bản lĩnh, kỷ cương và trách nhiệm”.
Phải luôn bình tĩnh, tự tin (Kiểm sát viên Nguyễn Thị Lan Dung, Phó Trưởng Phòng 1 - Viện KSND tỉnh):
 |
Nhớ lại lần đầu tham gia một vụ án; rồi lần đầu tiên đại diện cho cơ quan kiểm sát giữ quyền công tố tại phiên tòa, thú thật khi đó tôi không được tự tin cho lắm. Sau gần 20 năm trong nghề, không nhớ chính xác đã ngồi ở vị trí đó tại các phiên xét xử bao nhiêu lần với đủ loại án, tôi đã “quen”.
Trong những lần như vậy, tôi luôn xác định được chức năng, nhiệm vụ của mình, tự nhủ phải bình tĩnh, tỉnh táo, tự tin để xử trí tình huống một cách nhanh chóng, khách quan, chính xác nhất trên nguyên tắc bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh. Trước mỗi phiên xét xử mà tôi được đại diện cho cơ quan kiểm sát thực hành quyền công tố, tôi đều nghiên cứu thật kỹ những tài liệu liên quan, dự kiến trước những vấn đề có thể phát sinh trong quá trình tranh tụng tại tòa, nhất là với những luật sư dày dạn kinh nghiệm. Mặc dù không ít lần tranh luận “nảy lửa” với luật sư nhưng tôi luôn bảo vệ được quan điểm của mình bằng những lập luận logic, đúng luật. Tuy nhiên, vẫn có những tình huống phát sinh mà mình không thể lường trước, cần có bản lĩnh, kỹ năng phản ứng nhanh và điều đó tôi có được qua quá trình công tác.
Công tâm, khách quan, nhiệt tình (Kiểm sát viên Trần Xuân Phong, Viện KSND tỉnh):
Khi tham gia một vụ án hình sự, kiểm sát viên phải thực hiện song song hai nhiệm vụ: Thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong các hoạt động tư pháp.
 |
Công tố thể hiện quyền lực của Nhà nước để truy tố một con người ra trước cơ quan pháp luật để xử lý. Kiểm sát tuân theo pháp luật để bảo đảm các hoạt động tố tụng tuân theo đúng quy định của pháp luật.
Tham gia một vụ việc nào đó, kiểm sát viên phải thực sự là người công tâm, bản lĩnh, khách quan, nhiệt tình, bởi khi làm nhiệm vụ, kiểm sát viên phải thực hiện rất nhiều việc. Ví dụ như trong một cuộc khám nghiệm, phải cùng với cơ quan điều tra, giám định tiến hành kiểm tra, xem xét, giám định hiện trường, tử thi. Ngoài ra, còn phải khai thác thông tin thu thập tài liệu, chứng cứ, để yêu cầu cơ quan điều tra thu thập những tài liệu cần thiết phục vụ điều tra vụ án. Trong quá trình điều tra, kiểm sát viên phải bám sát hoạt động, đề ra các yêu cầu đối với cơ quan điều tra để tiến hành điều tra làm sáng tỏ vụ án. Bên cạnh đó, trước khi khởi tố, kiểm sát viên phải trực tiếp lấy lời khai hoặc tham gia cùng cơ quan điều tra lấy lời khai để bảo đảm yếu tố khách quan.
Các vụ án thì đủ loại, đủ lĩnh vực như đất đai, ngân hàng… và xuất hiện cả loại tội phạm sử dụng công nghệ cao. Do đó, kiểm sát viên phải am hiểu nhiều lĩnh vực chuyên môn khác nhau và muốn có được điều đó không cách nào khác là phải học hỏi, nghiên cứu; có hiểu biết thì công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động điều tra mới thuận lợi, đảm bảo đúng quy định của pháp luật.
Tạo cơ hội cho người lầm lỡ làm lại cuộc đời (Kiểm sát viên Lê Thị Khánh Vân, Viện KSND tỉnh):
 |
Đã tham gia hàng chục vụ án, trong đó có nhiều vụ giết người; mua bán người, mua bán trẻ em, có những vụ khiến chúng tôi băn khoăn, trăn trở. Dẫu biết ai phạm tội cũng đều phải xử lý nghiêm minh, nhưng quá trình tham gia vụ án, có những trường hợp khiến chúng tôi hết sức đau lòng khi phải đề nghị một khung hình phạt nào đó. Những kiểm sát viên, trong đó có tôi, luôn phải bảo đảm việc thực thi pháp luật được nghiêm và cũng cho những người phạm tội có cơ hội làm lại cuộc đời. Mặc dù những vụ án mà tôi tham gia luôn nhận được sự đồng tình của nhân dân, trong đó có cả người thân của bị cáo, nhưng còn nhiều vụ án vẫn để lại nhiều day dứt trong tâm can.
Làm công việc kiểm sát, phụ nữ chúng tôi vất vả hơn nhiều so với đồng nghiệp nam. Đêm hôm, mưa rét, bão lũ, hễ xảy ra vụ việc là chúng tôi phải lên đường. Thật may là nhóm chị em chúng tôi, ai cũng có được sự cảm thông, chia sẻ, động viên từ “một nửa” của mình và người thân trong gia đình.
