Khai thác tiềm năng nuôi trồng thủy sản hồ chứa các tỉnh phía Bắc

Đồng chí Phùng Đức Tiến - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì hội nghị.

Tham dự hội nghị có đồng chí Ngô Hạnh Phúc - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai; đồng chí Đinh Công Sứ - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ; đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố từ Huế trở ra; Hội Thủy sản Việt Nam cùng đông đảo doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở nuôi trồng thủy sản.

Phát biểu chào mừng hội nghị, đồng chí Ngô Hạnh Phúc - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai nhấn mạnh, sau khi mở rộng không gian phát triển, Lào Cai hội tụ nhiều tiềm năng, lợi thế với vị trí là cửa ngõ kết nối Việt Nam, ASEAN với vùng Tây Nam Trung Quốc. Cùng với hệ thống hạ tầng giao thông ngày càng đồng bộ, các hành lang kinh tế được hình thành rõ nét, Lào Cai đang có điều kiện thuận lợi để thu hút đầu tư, mở rộng thị trường và phát triển kinh tế hàng hóa.

Trong tổng thể phát triển đó, điều kiện tự nhiên đa dạng, khí hậu phân hóa theo vùng tạo lợi thế rõ nét cho phát triển nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp đặc sản và ứng dụng công nghệ cao. Đặc biệt, hệ thống hồ chứa với diện tích mặt nước rộng, môi trường sinh thái ổn định được xác định là nguồn lực quan trọng để phát triển nuôi trồng thủy sản theo hướng hàng hóa, bền vững.

Thời gian qua, tỉnh đã quan tâm phát triển nuôi trồng thủy sản, từng bước hình thành các mô hình nuôi cá lồng trên hồ chứa, góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân vùng lòng hồ. Tuy nhiên, việc khai thác tiềm năng còn chưa tương xứng; sản xuất còn nhỏ lẻ, liên kết chuỗi chưa chặt chẽ, ứng dụng khoa học công nghệ chưa tạo được bước đột phá rõ nét.

Đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai khẳng định, việc triển khai Đề án phát triển nuôi trồng thủy sản hồ chứa giai đoạn 2026 - 2030 có ý nghĩa quan trọng, là cơ sở để Lào Cai tạo bước chuyển trong tái cơ cấu ngành thủy sản theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững. Thời gian tới, tỉnh sẽ tập trung quy hoạch vùng nuôi, phát triển sản xuất tập trung; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ; tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị; xây dựng thương hiệu sản phẩm và thu hút doanh nghiệp đầu tư.

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, hội nghị được tổ chức trong bối cảnh ngành thủy sản đang chuyển mạnh từ phát triển theo sản lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị và phát triển bền vững; đồng thời phải đáp ứng ngày càng cao các yêu cầu về bảo vệ môi trường, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn thị trường.

Năm 2025, dù đối mặt với nhiều khó khăn do biến đổi khí hậu, biến động kinh tế - thương mại toàn cầu và chi phí đầu vào tăng cao, ngành thủy sản vẫn duy trì đà tăng trưởng ổn định. Tổng sản lượng ước đạt 9,9 triệu tấn, trong đó nuôi trồng thủy sản đạt trên 6,1 triệu tấn, chiếm hơn 60% tổng sản lượng; kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 11,3 tỷ USD.

Đối với khu vực các tỉnh phía Bắc, nuôi trồng thủy sản tiếp tục phát triển tích cực với diện tích khoảng 309.000 ha, sản lượng đạt khoảng 1,3 triệu tấn. Nhiều mô hình nuôi lồng trên sông, hồ chứa và nuôi các đối tượng đặc sản đã mang lại hiệu quả kinh tế, góp phần cải thiện sinh kế cho người dân, đặc biệt tại khu vực trung du, miền núi.

Tuy nhiên, Thứ trưởng cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế như sản xuất còn nhỏ lẻ, phân tán; hạ tầng chưa đồng bộ; chất lượng giống và liên kết chuỗi còn yếu; công tác quản lý môi trường và kiểm soát dịch bệnh chưa đáp ứng yêu cầu. Đặc biệt, tiềm năng nuôi trồng thủy sản hồ chứa và nuôi biển còn rất lớn nhưng chưa được khai thác tương xứng.

Theo báo cáo của Cục Thủy sản và Kiểm ngư, năm 2025, diện tích nuôi trồng thủy sản khu vực phía Bắc đạt khoảng 309.000 ha, sản lượng 1,3 triệu tấn. Trong đó, nuôi nước ngọt chiếm khoảng 205.000 ha, sản lượng khoảng 910.000 tấn; nuôi cá lồng bè đạt khoảng 2,7 triệu m³, với trên 22.000 lồng nuôi trên các hồ chứa lớn, sản lượng khoảng 50.000 tấn mỗi năm.

Bên cạnh kết quả đạt được, sản xuất nuôi trồng thủy sản khu vực phía Bắc vẫn còn nhiều hạn chế như quy mô nhỏ lẻ, phân tán; hạ tầng vùng nuôi và dịch vụ hậu cần còn thiếu; liên kết chuỗi chưa chặt chẽ; giá trị gia tăng sản phẩm thấp. Năng lực sản xuất giống mới đáp ứng khoảng 70 - 80% nhu cầu.

Đáng chú ý, tiềm năng nuôi trồng thủy sản trên các hồ chứa, được xác định là dư địa lớn của khu vực vẫn chưa được khai thác hiệu quả do thiếu quy hoạch đồng bộ và cơ chế quản lý phù hợp.

Hiện nay, cả nước có khoảng 6.750 hồ chứa thủy lợi và hơn 700 hồ thủy điện, tổng dung tích trên 50 tỷ m³, trong đó miền Bắc tập trung nhiều hồ lớn. Đây là nguồn tài nguyên mặt nước quan trọng để phát triển nuôi trồng thủy sản quy mô lớn.

Tại hội nghị, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai Đề án phát triển nuôi trồng thủy sản hồ chứa giai đoạn 2026 - 2030, với mục tiêu đến năm 2030 đạt sản lượng trên 260.000 tấn/năm, giá trị khoảng 16.000 tỷ đồng; đồng thời hình thành các chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ và tăng cường quản lý qua hệ thống dữ liệu.

Các tham luận tại hội nghị tập trung làm rõ những khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp phát triển nuôi trồng thủy sản hồ chứa. Các địa phương đề xuất hoàn thiện quy hoạch vùng nuôi, tăng cường quản lý mặt nước và đầu tư hạ tầng phục vụ sản xuất.

Ở góc độ doanh nghiệp, các ý kiến kiến nghị hoàn thiện cơ chế giao, cho thuê mặt nước; tạo điều kiện tiếp cận vốn; khuyến khích đầu tư dài hạn và đẩy mạnh liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ nhằm nâng cao giá trị sản phẩm.

Các cơ quan chuyên môn và nhà khoa học cũng đề xuất đẩy mạnh nghiên cứu giống, ứng dụng công nghệ quan trắc môi trường, kiểm soát dịch bệnh và chuyển đổi số trong quản lý nuôi trồng thủy sản.

Phát biểu kết luận hội nghị, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, phát triển nuôi trồng thủy sản hồ chứa phải gắn với quy hoạch, kiểm soát môi trường và tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị; đồng thời tháo gỡ điểm nghẽn về cơ chế, hạ tầng, khoa học công nghệ và tăng cường phối hợp liên ngành.

Thứ trưởng đề nghị các địa phương, doanh nghiệp tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp, khai thác hiệu quả tiềm năng mặt nước hồ chứa, góp phần đưa lĩnh vực này trở thành động lực tăng trưởng của ngành thủy sản trong thời gian tới.