Các chuyên gia năng lượng và bảo hiểm cho rằng kế hoạch của Chính quyền Tổng thống Trump nhằm bảo hiểm cho tàu chở dầu hoạt động tại Vịnh Ba Tư có thể khó triển khai trên thực tế, làm dấy lên lo ngại về khả năng khôi phục dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz.
Đầu tuần này, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã giao cho Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ (DFC) xây dựng cơ chế bảo hiểm cho các tàu đi qua eo biển Hormuz, tuyến vận tải chiến lược của khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương gần 1/5 nhu cầu dầu toàn cầu.
Thông báo ban đầu của Nhà Trắng, bao gồm khả năng cung cấp bảo hiểm và hộ tống hải quân cho tàu thương mại, từng giúp thị trường năng lượng tạm thời hạ nhiệt. Tuy nhiên, nhiều tổ chức tài chính và công ty bảo hiểm nhanh chóng bày tỏ hoài nghi về tính khả thi của kế hoạch.
Theo nghiên cứu mới của JPMorgan, tổng mức bảo hiểm cần thiết để bảo lãnh cho 329 tàu chở dầu trong khu vực có thể lên tới khoảng 352 tỷ USD. Trong khi đó, DFC hiện chỉ có khoảng 154 tỷ USD nguồn lực tài chính có thể sử dụng cho mục đích này.
Bà Natasha Kaneva, chuyên gia phân tích năng lượng tại JPMorgan, cho biết mỗi tàu cần được bảo hiểm toàn diện, bao gồm rủi ro ô nhiễm dầu, chi phí cứu hộ, thiệt hại thân tàu và trách nhiệm với bên thứ ba trong trường hợp tổn thất toàn bộ. Điều này khiến tổng mức bảo hiểm tiềm năng trở nên rất lớn, trong khi thị trường tư nhân hiện chưa sẵn sàng cung cấp các gói bảo hiểm tương tự.
Các công ty bảo hiểm tư nhân cũng đã thông báo với chủ tàu rằng họ có thể hủy hợp đồng hoặc tăng mạnh phí bảo hiểm khi chiến sự tại Trung Đông leo thang. Một số hợp đồng mới được ký với mức phí cao gấp nhiều lần trước đây, làm gia tăng chi phí vận chuyển dầu.
Theo JPMorgan, DFC hiện bị giới hạn mức trách nhiệm tối đa 205 tỷ USD đến năm 2031. Tính đến cuối năm 2025, cơ quan này đã sử dụng khoảng 51,5 tỷ USD trong hạn mức đó. Việc nâng trần bảo lãnh sẽ cần sự phê chuẩn của Quốc hội Mỹ.
Những hạn chế về tài chính và cơ chế pháp lý có thể làm suy yếu nỗ lực của Nhà Trắng nhằm trấn an các hãng vận tải biển, vốn đang do dự đưa tàu qua eo biển Hormuz, điểm nghẽn chiến lược của hệ thống vận chuyển dầu toàn cầu.
Căng thẳng tại khu vực đã khiến giá dầu thô Mỹ tăng gần 20% kể từ khi xung đột với Iran bùng phát cuối tuần trước, đạt mức cao nhất kể từ tháng 7/2024. Giá xăng trong nước Mỹ cũng tăng nhanh, tạo thêm áp lực lên chi phí sinh hoạt và nguy cơ ảnh hưởng đến mức độ ủng hộ dành cho Tổng thống Trump.
Một quan chức Nhà Trắng cho biết DFC và Bộ Tài chính Mỹ đang làm việc với các công ty bảo hiểm và tiến hành đánh giá toàn diện tình hình vận tải biển tại Vịnh Ba Tư. Quan chức này cho rằng các tính toán của JPMorgan dựa trên những giả định chưa chính xác về cấu trúc bảo hiểm mà DFC có thể cung cấp.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng DFC không được thiết kế để hoạt động như một công ty bảo hiểm thương mại. Ông Maximilian Hess, nhà sáng lập hãng tư vấn rủi ro chính trị Enmetena Advisory, nhận định cơ quan này có thể chỉ đóng vai trò tái bảo hiểm, hỗ trợ cho các công ty bảo hiểm tư nhân, nhưng việc triển khai cũng không đơn giản.
Trong khi đó, Iran đã cảnh báo có thể tấn công các tàu đi qua eo biển Hormuz, khiến nhiều chủ tàu lo ngại về mức độ an toàn của thủy thủ đoàn và nguy cơ xảy ra thảm họa môi trường nếu một tàu chở dầu bị đánh trúng trong tuyến hàng hải hẹp này.
Theo các chuyên gia an ninh hàng hải, ít nhất tám tàu thương mại, phần lớn là tàu chở dầu, đã bị tấn công trong khu vực kể từ đầu tuần. Lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz giảm mạnh, với chỉ khoảng 40 tàu chở dầu đi qua trong tuần này, thấp hơn rất nhiều so với mức bình thường.
Khủng hoảng cũng khiến thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh. Giá khí đốt tại châu Âu đã tăng khoảng 50%, trong khi giá dầu Brent tăng lên hơn 85 USD mỗi thùng và tăng khoảng 17% so với tuần trước.
Theo Hiệp hội Thị trường Lloyd’s, khoảng 1.000 tàu đang hoạt động tại Vịnh Ba Tư và vùng biển lân cận, trong đó một nửa là tàu chở dầu và khí đốt. Tổng giá trị thân tàu được bảo hiểm của các tàu này đã vượt 25 tỷ USD, chưa tính giá trị hàng hóa trên tàu.
Các nhà phân tích cho rằng việc khôi phục lưu thông bình thường qua eo biển Hormuz không chỉ phụ thuộc vào cơ chế bảo hiểm, mà còn cần các biện pháp an ninh đủ mạnh để ngăn chặn các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại.
