Hơn 100.000 m3 cát tràn vào làng: Chuyên gia đề xuất cơ chế xử lý 'tài sản hình thành do thiên tai'

Sự việc hơn 100 nghìn m3 cát vàng phủ kín thôn Làng Chút (xã Văn Bàn, tỉnh Lào Cai) sau đợt mưa lũ tháng 10 vừa qua, chính quyền lập phương án đấu giá đã được dư luận đặc biệt quan tâm. Luật sư Trương Anh Tú, Ủy viên Thường vụ Trung ương Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam, Chủ tịch TAT Law Firm cho rằng, do ảnh hưởng lớn đến đời sống người dân, việc xử lý cần vừa bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, vừa tuân thủ nguyên tắc quản lý tài nguyên của Nhà nước.

- Thưa Luật sư, hình ảnh ngôi làng bị lũ đẩy về một “mỏ cát bất đắc dĩ” khiến dư luận vừa thương, vừa hoang mang. Ông nhìn thấy gì từ câu chuyện này?

Lũ mang đến cát, mang đến giá trị tài nguyên, nhưng người dân chịu rất nhiều thiệt thòi. Ruộng bị chôn, lối đi bị lấp, đời sống đảo lộn. Con số “20-30 tỷ đồng” nếu đấu giá bán cát thành công sẽ có được nghe có vẻ lớn, nhưng giá trị mất mát - sinh kế, ký ức, môi trường sống, không bảng giá nào định được.

Vì thế, đây không chỉ là câu chuyện khoáng sản, mà là phép thử với cơ chế chính sách, xử lý vấn đề phát sinh trong cuộc sống.

Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm, Ủy viên Thường vụ Trung ương Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam.
Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm, Ủy viên Thường vụ Trung ương Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam.

- Trong sự việc này, nhiều ý kiến băn khoăn về việc người dân chỉ được “đứng nhìn” dù tài nguyên nằm ngay trên đất mình, chỉ được sử dụng cho gia đình; còn việc khai thác để bán, chỉ Nhà nước mới có quyền thực hiện. Ông nhìn nhận thế nào về vấn đề này?

Tài nguyên khoáng sản thuộc sở hữu toàn dân, Nhà nước thống nhất quản lý, điều đó đúng.

Nhưng theo tôi, nguyên tắc “hài hòa lợi ích giữa Nhà nước - doanh nghiệp - người dân” vẫn chưa được vận hành đủ sống động theo quy định pháp luật hiện hành.

Luật Khoáng sản và luật Dân sự hiện hành được xây dựng trên nguyên tắc quản lý thống nhất và sở hữu toàn dân đối với tài nguyên. Ngay trong chính luật Địa chất và Khoáng sản 2024 (điều 3) cũng đã xác lập tinh thần: Bảo đảm hài hòa lợi ích giữa nhà nước, tổ chức, cá nhân và người dân tại địa phương nơi có tài nguyên được khai thác.

Trong thực tế, người dân là chủ thể chịu rủi ro đầu tiên và lâu dài, nhưng lại ít hoặc chưa được tham gia rõ nét vào vòng hưởng lợi.

- Ông từng nhắc đến khái niệm “tài sản hình thành do thiên tai” nhưng chưa được pháp luật quy định. Vụ việc này có phải ví dụ điển hình cho khoảng trống pháp lý ấy?

Đúng vậy! Thiên tai có thể lấy đi, nhưng cũng có thể để lại. Khi lũ tràn qua, để lại một lớp cát vàng có giá trị, đó chính là tài nguyên hình thành từ biến động tự nhiên. Nếu tài sản mới ấy xuất hiện trên đất người dân sinh sống, thì họ phải được coi là chủ thể bị ảnh hưởng và có quyền tham gia vào quá trình quyết định.

Tôi cho rằng, Luật Khoáng sản và Luật Phòng chống thiên tai cần bổ sung một chương riêng về dạng tài nguyên này, để người dân không mãi là khán giả trong chính mảnh đất của mình.

- Một số ý kiến cho rằng mở rộng quyền cho người dân sẽ làm phức tạp thủ tục cấp phép. Ông nghĩ sao?

Phức tạp hơn một chút, nhưng đáng để phức tạp. Khi người dân được lắng nghe, họ sẽ hợp tác hơn, tranh chấp giảm, chi phí xã hội thấp. Đó mới là “quản lý thông minh”.

Một quyết định khai thác, về bản chất, là cam kết đạo lý giữa chính quyền và người dân. Khi người dân cảm thấy mình là một phần của quá trình, thủ tục không còn là rào cản, mà trở thành cầu nối của niềm tin.

- Nếu có quyền kiến nghị, ông sẽ đề xuất giải pháp nào để xử lý hài hoà những vụ việc tương tự như thế này?

Tôi có ba kiến nghị:

Một là, chia sẻ lợi ích công bằng và minh bạch: Khi phát hiện tài nguyên mới do thiên tai, phải xác lập tỉ lệ chia sẻ hợp lý cho người dân và địa phương chịu ảnh hưởng, tương xứng với thiệt hại họ gánh chịu.

Hai là, tái thiết cộng đồng trước khai thác: Mọi hoạt động đấu giá hay cấp phép phải ưu tiên khắc phục hậu quả thiên tai trước, san gạt, phục hồi đất, tái tạo sinh kế, làm lại hạ tầng.

Ba là, đối thoại ba bên: Nhà nước, doanh nghiệp, người dân: Đối thoại không phải để chia phần, mà để thống nhất nguyên tắc: khai thác phải đi cùng phục hồi.

Nếu làm được, mỗi mỏ tài nguyên sẽ không còn là phép thử của lòng tin, mà là minh chứng cho một nền pháp luật biết lắng nghe con người.

- Xin cảm ơn Luật sư!

Nhiều do bị vùi lấp trong lớp cát vàng.
Nhiều do bị vùi lấp trong lớp cát vàng.

Về hướng xử lý đối với lượng cát nêu trên, với khối lượng không lớn nhưng có ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, sinh hoạt của người dân có thể thực hiện giải pháp thu hồi trong quá trình khắc phục hậu quả bão lũ; với khối lượng lớn cần có giải pháp quản lý, khai thác đảm bảo hiệu quả sử dụng tài nguyên, khoáng sản, hạn chế tối đa những ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống sinh hoạt và sản xuất của người dân. Vị này cho rằng, các quy định của pháp luật về địa chất và khoáng sản trong từng trường hợp này đã có đủ, chính quyền địa phương có thể cân nhắc tình hình thực tế để áp dụng phù hợp.

Lượng lớn cát vàng tràn vào thôn Làng Chút, xã Văn Bàn sau bão lũ.
Lượng lớn cát vàng tràn vào thôn Làng Chút, xã Văn Bàn sau bão lũ.

Đối với phương án đấu giá khoáng sản, vị này cho biết đây là một giải pháp quản lý công khai, minh bạch và phù hợp khi đã có sự đồng thuận của người dân. “Nếu người dân thống nhất, tổ chức đấu giá là giải pháp minh bạch và hợp lý. Cách ứng xử trong trường hợp này cần linh hoạt, vừa bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, vừa tuân thủ nguyên tắc quản lý tài nguyên khoáng sản của Nhà nước”, chuyên gia nhấn mạnh.

tienphong.vn

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Gỡ vướng trong giải phóng mặt bằng Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng

Gỡ vướng trong giải phóng mặt bằng Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng

Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng có tổng chiều dài tuyến chính 390,9 km, trong đó, đoạn qua địa phận tỉnh Lào Cai là 143,29 km, đi qua 12 xã, phường; điểm đầu tại vị trí nối ray với Trung Quốc tại phường Lào Cai, điểm cuối tại phường Âu Lâu. Dự án có nhiều thuận lợi nhưng cũng gặp không ít khó khăn đặt ra trước mốc thời điểm khởi công.

“Đánh thức” vùng nguyên liệu bằng đòn bẩy công nghiệp chế biến

Đông Cuông: “Đánh thức” vùng nguyên liệu bằng đòn bẩy công nghiệp chế biến

Tận dụng lợi thế nguồn tài nguyên phong phú, xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai đang tạo bước đột phá mạnh mẽ thông qua chiến lược phát triển công nghiệp chế biến gắn với vùng nguyên liệu tại chỗ. Chủ trương này giúp ổn định đầu ra cho nông sản, đồng thời thay đổi tư duy sản xuất của người dân, tạo động lực cho kinh tế địa phương phát triển bền vững.

Bài cuối: Cần sớm có phương án tháo gỡ khó khăn

Gỡ vướng trong giải phóng mặt bằng Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng: Bài cuối: Cần sớm có phương án tháo gỡ khó khăn

Theo thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường, để thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giải phóng mặt bằng Dự án xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng (đoạn đi qua tỉnh Lào Cai), tổng diện tích cần phải đo đạc 1.397,05 ha, hiện các địa phương đã thực hiện xong đo đạc ngoại nghiệp (đạt 100% tiến độ). 

Khánh Hòa "xanh"

Khánh Hòa "xanh"

Xã Khánh Hòa (tỉnh Lào Cai) - vùng quê thanh bình, ngát xanh bởi rừng, cây trái, ruộng vườn, đó là kết quả của phong trào thi đua dựng xây nông thôn mới.

Phúc Khánh: Đẩy mạnh phát triển nông nghiệp hàng hóa, tạo đột phá xây dựng nông thôn mới

Phúc Khánh: Đẩy mạnh phát triển nông nghiệp hàng hóa, tạo đột phá xây dựng nông thôn mới

Những năm gần đây, xã Phúc Khánh đã đẩy mạnh phát triển nông nghiệp hàng hóa, tập trung vào sản phẩm chủ lực và xây dựng các mô hình sản xuất theo hướng bền vững. Những nỗ lực này không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân mà còn thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, gắn với mục tiêu xây dựng nông thôn mới “xanh, hài hòa, bản sắc và hạnh phúc”.

Lào Cai đẩy mạnh cấp mã số vùng trồng rừng nguyên liệu

Lào Cai đẩy mạnh cấp mã số vùng trồng rừng nguyên liệu

Trong bối cảnh ngành lâm nghiệp phải đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng cao về truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng, đặc biệt là yêu cầu mới từ các thị trường lớn như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản, tỉnh Lào Cai đang đẩy mạnh cấp mã số vùng trồng rừng nguyên liệu. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao giá trị rừng trồng, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển lâm nghiệp bền vững.

Nhân rộng mô hình nuôi dúi để giảm nghèo tại xã Bảo Hà

Nhân rộng mô hình nuôi dúi để giảm nghèo tại xã Bảo Hà

Những năm gần đây, xã Bảo Hà đã và đang đẩy mạnh thực hiện chương trình giảm nghèo bền vững thông qua việc khuyến khích người dân phát triển các mô hình kinh tế phù hợp với điều kiện gia đình. Trong đó, mô hình nuôi dúi đang trở thành điểm sáng khi mang lại thu nhập ổn định, góp phần lan tỏa hướng đi mới cho nhiều hộ dân trên địa bàn.

Làm giàu từ mô hình trồng rừng ở Lào Cai

Làm giàu từ mô hình trồng rừng ở Lào Cai

Từ một tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn, Lào Cai hôm nay đã trở thành một điểm sáng về phát triển kinh tế lâm nghiệp. Những mô hình trồng rừng sau đầu tư, phát triển cây đặc sản và rừng gỗ lớn đang mở ra hướng thoát nghèo bền vững, giúp người dân miền sơn cước “ly nông nhưng không ly hương”, gắn sinh kế với bảo vệ tài nguyên, gắn lợi ích người dân với mục tiêu phủ xanh biên cương.

Lào Cai nỗ lực bảo vệ nguồn lợi thủy sản trên các sông, hồ chứa

Lào Cai nỗ lực bảo vệ nguồn lợi thủy sản trên các sông, hồ chứa

Những năm gần đây, cùng với quá trình phát triển kinh tế – xã hội, hệ sinh thái thủy sinh tại nhiều sông, suối, hồ chứa ở Lào Cai chịu áp lực ngày càng lớn. Trước thực trạng này, công tác bảo vệ và tái tạo nguồn lợi thủy sản đã trở thành nhiệm vụ thường xuyên, trọng tâm của ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh, nhằm duy trì đa dạng sinh học và đảm bảo sinh kế bền vững cho cộng đồng dân cư ven sông, suối.

Các địa phương hoàn thành công bố thiết kế mẫu nhà chống bão lụt

Các địa phương hoàn thành công bố thiết kế mẫu nhà chống bão lụt

Việc thiết kế, công bố thiết kế mẫu của các địa phương hoàn thành trước 10/12/2025 để đáp ứng tiến độ thần tốc của “Chiến dịch Quang Trung”. Đây là một trong những nội dung được Bộ Xây dựng yêu cầu tại công văn số 14480/BXD-QLN về việc nghiên cứu, thiết kế, công bố các mẫu nhà chống bão, lụt vừa được gửi tới UBND các tỉnh, thành phố Hà Tĩnh, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng.

Bài 1: Các địa phương vừa làm vừa… “chờ”

Gỡ vướng trong giải phóng mặt bằng Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng: Bài 1: Các địa phương vừa làm vừa… “chờ”

Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng có tổng chiều dài tuyến chính 390,9 km, trong đó, đoạn qua địa phận tỉnh Lào Cai là 143,29 km, đi qua 12 xã, phường; điểm đầu tại vị trí nối ray với Trung Quốc tại phường Lào Cai, điểm cuối tại phường Âu Lâu. 

fb yt zl tw