Hơn 100.000 m3 cát tràn vào làng: Chuyên gia đề xuất cơ chế xử lý 'tài sản hình thành do thiên tai'

Sự việc hơn 100 nghìn m3 cát vàng phủ kín thôn Làng Chút (xã Văn Bàn, tỉnh Lào Cai) sau đợt mưa lũ tháng 10 vừa qua, chính quyền lập phương án đấu giá đã được dư luận đặc biệt quan tâm. Luật sư Trương Anh Tú, Ủy viên Thường vụ Trung ương Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam, Chủ tịch TAT Law Firm cho rằng, do ảnh hưởng lớn đến đời sống người dân, việc xử lý cần vừa bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, vừa tuân thủ nguyên tắc quản lý tài nguyên của Nhà nước.

- Thưa Luật sư, hình ảnh ngôi làng bị lũ đẩy về một “mỏ cát bất đắc dĩ” khiến dư luận vừa thương, vừa hoang mang. Ông nhìn thấy gì từ câu chuyện này?

Lũ mang đến cát, mang đến giá trị tài nguyên, nhưng người dân chịu rất nhiều thiệt thòi. Ruộng bị chôn, lối đi bị lấp, đời sống đảo lộn. Con số “20-30 tỷ đồng” nếu đấu giá bán cát thành công sẽ có được nghe có vẻ lớn, nhưng giá trị mất mát - sinh kế, ký ức, môi trường sống, không bảng giá nào định được.

Vì thế, đây không chỉ là câu chuyện khoáng sản, mà là phép thử với cơ chế chính sách, xử lý vấn đề phát sinh trong cuộc sống.

Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm, Ủy viên Thường vụ Trung ương Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam.
Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm, Ủy viên Thường vụ Trung ương Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam.

- Trong sự việc này, nhiều ý kiến băn khoăn về việc người dân chỉ được “đứng nhìn” dù tài nguyên nằm ngay trên đất mình, chỉ được sử dụng cho gia đình; còn việc khai thác để bán, chỉ Nhà nước mới có quyền thực hiện. Ông nhìn nhận thế nào về vấn đề này?

Tài nguyên khoáng sản thuộc sở hữu toàn dân, Nhà nước thống nhất quản lý, điều đó đúng.

Nhưng theo tôi, nguyên tắc “hài hòa lợi ích giữa Nhà nước - doanh nghiệp - người dân” vẫn chưa được vận hành đủ sống động theo quy định pháp luật hiện hành.

Luật Khoáng sản và luật Dân sự hiện hành được xây dựng trên nguyên tắc quản lý thống nhất và sở hữu toàn dân đối với tài nguyên. Ngay trong chính luật Địa chất và Khoáng sản 2024 (điều 3) cũng đã xác lập tinh thần: Bảo đảm hài hòa lợi ích giữa nhà nước, tổ chức, cá nhân và người dân tại địa phương nơi có tài nguyên được khai thác.

Trong thực tế, người dân là chủ thể chịu rủi ro đầu tiên và lâu dài, nhưng lại ít hoặc chưa được tham gia rõ nét vào vòng hưởng lợi.

- Ông từng nhắc đến khái niệm “tài sản hình thành do thiên tai” nhưng chưa được pháp luật quy định. Vụ việc này có phải ví dụ điển hình cho khoảng trống pháp lý ấy?

Đúng vậy! Thiên tai có thể lấy đi, nhưng cũng có thể để lại. Khi lũ tràn qua, để lại một lớp cát vàng có giá trị, đó chính là tài nguyên hình thành từ biến động tự nhiên. Nếu tài sản mới ấy xuất hiện trên đất người dân sinh sống, thì họ phải được coi là chủ thể bị ảnh hưởng và có quyền tham gia vào quá trình quyết định.

Tôi cho rằng, Luật Khoáng sản và Luật Phòng chống thiên tai cần bổ sung một chương riêng về dạng tài nguyên này, để người dân không mãi là khán giả trong chính mảnh đất của mình.

- Một số ý kiến cho rằng mở rộng quyền cho người dân sẽ làm phức tạp thủ tục cấp phép. Ông nghĩ sao?

Phức tạp hơn một chút, nhưng đáng để phức tạp. Khi người dân được lắng nghe, họ sẽ hợp tác hơn, tranh chấp giảm, chi phí xã hội thấp. Đó mới là “quản lý thông minh”.

Một quyết định khai thác, về bản chất, là cam kết đạo lý giữa chính quyền và người dân. Khi người dân cảm thấy mình là một phần của quá trình, thủ tục không còn là rào cản, mà trở thành cầu nối của niềm tin.

- Nếu có quyền kiến nghị, ông sẽ đề xuất giải pháp nào để xử lý hài hoà những vụ việc tương tự như thế này?

Tôi có ba kiến nghị:

Một là, chia sẻ lợi ích công bằng và minh bạch: Khi phát hiện tài nguyên mới do thiên tai, phải xác lập tỉ lệ chia sẻ hợp lý cho người dân và địa phương chịu ảnh hưởng, tương xứng với thiệt hại họ gánh chịu.

Hai là, tái thiết cộng đồng trước khai thác: Mọi hoạt động đấu giá hay cấp phép phải ưu tiên khắc phục hậu quả thiên tai trước, san gạt, phục hồi đất, tái tạo sinh kế, làm lại hạ tầng.

Ba là, đối thoại ba bên: Nhà nước, doanh nghiệp, người dân: Đối thoại không phải để chia phần, mà để thống nhất nguyên tắc: khai thác phải đi cùng phục hồi.

Nếu làm được, mỗi mỏ tài nguyên sẽ không còn là phép thử của lòng tin, mà là minh chứng cho một nền pháp luật biết lắng nghe con người.

- Xin cảm ơn Luật sư!

Nhiều do bị vùi lấp trong lớp cát vàng.
Nhiều do bị vùi lấp trong lớp cát vàng.

Về hướng xử lý đối với lượng cát nêu trên, với khối lượng không lớn nhưng có ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, sinh hoạt của người dân có thể thực hiện giải pháp thu hồi trong quá trình khắc phục hậu quả bão lũ; với khối lượng lớn cần có giải pháp quản lý, khai thác đảm bảo hiệu quả sử dụng tài nguyên, khoáng sản, hạn chế tối đa những ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống sinh hoạt và sản xuất của người dân. Vị này cho rằng, các quy định của pháp luật về địa chất và khoáng sản trong từng trường hợp này đã có đủ, chính quyền địa phương có thể cân nhắc tình hình thực tế để áp dụng phù hợp.

Lượng lớn cát vàng tràn vào thôn Làng Chút, xã Văn Bàn sau bão lũ.
Lượng lớn cát vàng tràn vào thôn Làng Chút, xã Văn Bàn sau bão lũ.

Đối với phương án đấu giá khoáng sản, vị này cho biết đây là một giải pháp quản lý công khai, minh bạch và phù hợp khi đã có sự đồng thuận của người dân. “Nếu người dân thống nhất, tổ chức đấu giá là giải pháp minh bạch và hợp lý. Cách ứng xử trong trường hợp này cần linh hoạt, vừa bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, vừa tuân thủ nguyên tắc quản lý tài nguyên khoáng sản của Nhà nước”, chuyên gia nhấn mạnh.

tienphong.vn

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Thuế tỉnh Lào Cai luôn đồng hành với hộ kinh doanh trong kê khai, nộp thuế

Thuế tỉnh Lào Cai luôn đồng hành với hộ kinh doanh trong kê khai, nộp thuế

Sau những chiến dịch trọng điểm “Bỏ khoán, tăng minh bạch” và “40 ngày cao điểm chuyển đổi”, ngành thuế tiếp tục triển khai “15 ngày cao điểm tuyên truyền, hỗ trợ chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh”. Đợt cao điểm hướng tới mục tiêu giúp người nộp thuế nắm vững quy định, thực hiện đúng nguyên tắc “tự kê khai - tự nộp - tự chịu trách nhiệm”, đồng thời tăng cường tính minh bạch thông qua ứng dụng công nghệ số.

Việt Nam tiếp tục duy trì vị thế tăng trưởng nhanh trong nhóm Đông Nam Á-6

Việt Nam tiếp tục duy trì vị thế tăng trưởng nhanh trong nhóm Đông Nam Á-6

Cùng với các nước Thái Lan, Philippines, Indonesia, Malaysia và Singapore, Việt Nam đã và đang có tốc độ phát triển nhanh. Bước sang năm 2026, nền kinh tế Việt Nam vẫn được dự báo tăng trưởng cao, tiếp tục duy trì vị thế là một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất trong nhóm Đông Nam Á-6 này.

Mở rộng giảm trừ thuế thu nhập cá nhân, tăng dư địa hỗ trợ người lao động

Mở rộng giảm trừ thuế thu nhập cá nhân, tăng dư địa hỗ trợ người lao động

Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến đã đề xuất nhiều điều chỉnh quan trọng theo hướng nâng mức miễn, giảm và mở rộng các khoản khấu trừ. Qua đó không chỉ giảm nghĩa vụ thuế mà còn phản ánh sát hơn biến động thu nhập, chi tiêu và yêu cầu bảo đảm an sinh.

Chủ động nguồn cung, bình ổn giá phân bón

Chủ động nguồn cung, bình ổn giá phân bón

Do ảnh hưởng xung đột ở Trung Đông, từ đầu tháng 3, giá phân bón liên tục tăng cao, gây nhiều khó khăn cho sản xuất nông nghiệp. Trước diễn biến thị trường còn phức tạp, để bảo đảm nguồn cung, bình ổn giá phân bón, các doanh nghiệp cần chủ động nguồn nguyên liệu, tập trung đẩy mạnh sản xuất, ưu tiên phục vụ thị trường trong nước

Ngân hàng Nhà nước yêu cầu giữ ổn định mặt bằng lãi suất

Ngân hàng Nhà nước yêu cầu giữ ổn định mặt bằng lãi suất

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ về ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam vừa có văn bản yêu cầu các tổ chức tín dụng triển khai đồng bộ giải pháp ổn định lãi suất, tăng cường minh bạch thông tin và siết chặt kiểm tra, giám sát trên toàn hệ thống.

Tổ tự quản cộng đồng bảo vệ rừng thôn Háng Gàng cùng lực lượng Kiểm lâm khu vực Trạm Tấu kiểm tra bản đồ thực địa khu vực rừng phòng hộ của thôn.

Trạm Tấu phát huy vai trò tổ tự quản cộng đồng trong bảo vệ rừng

Những năm gần đây, công tác bảo vệ và phát triển rừng tại Trạm Tấu đã có nhiều chuyển biến tích cực; phát huy hiệu quả vai trò của các tổ tự quản cộng đồng tại cơ sở. Chính từ sự chủ động, trách nhiệm của các tổ tự quản bảo vệ rừng đã góp phần giữ vững màu xanh cho những cánh rừng đầu nguồn, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, nâng cao sinh kế bền vững.

Lào Cai: Tổng thu ngân sách quý 1/2026 ước đạt 5.376 tỷ đồng

Lào Cai: Tổng thu ngân sách quý 1/2026 ước đạt 5.376 tỷ đồng

Tính đến ngày 31/03/2026, tổng thu ngân sách nhà nước (NSNN) trên địa bàn tỉnh Lào Cai ước đạt 5.376 tỷ đồng. Trong đó, điểm nhấn quan trọng nhất nằm ở tổng thu nội địa, đạt 4.780 tỷ đồng, bằng 30,8% dự toán Trung ương và 22,7% dự toán HĐND tỉnh giao cả năm. So với kịch bản tăng trưởng quý I, kết quả này vượt 26% và tăng 24,8% so với cùng kỳ năm trước. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy sự phục hồi rõ nét của kinh tế địa phương ngay từ những tháng đầu năm.

Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Tuấn Anh kiểm tra tiến độ thực hiện các dự án đô thị, nhà ở xã hội

Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Tuấn Anh kiểm tra tiến độ thực hiện các dự án đô thị, nhà ở xã hội

Chiều 31/3, đồng chí Nguyễn Tuấn Anh - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh, cùng đoàn công tác của tỉnh đã đi kiểm tra và làm việc về tiến độ triển khai các dự án trọng điểm, gồm: Khu đô thị Yên Bái Riverside, Nhà ở xã hội Bình Minh Tây Bắc, cũng như việc điều chỉnh quy hoạch phân khu xã Giới Phiên (cũ).

Phát triển thương hiệu gạo Mường Lò

Phát triển thương hiệu gạo Mường Lò

Cánh đồng Mường Lò là một trong những vựa lúa lớn của khu vực Tây Bắc, không chỉ là không gian sinh sống của hàng nghìn hộ nông dân mà còn là nơi kết tinh những giá trị đặc hữu về thổ nhưỡng, khí hậu và tri thức canh tác bản địa. Với hơn 3.000 ha, vùng đất này đang từng bước khẳng định vị thế bằng việc xây dựng và phát triển thương hiệu gạo Mường Lò, đặc biệt là sản phẩm gạo Séng cù.

Tiên phong mô hình Hội Doanh nhân trẻ cấp xã

Tiên phong mô hình Hội Doanh nhân trẻ cấp xã

Hội Doanh nhân trẻ xã Võ Lao được thành lập đầu năm 2026 - mô hình Hội Doanh nhân trẻ cấp xã đầu tiên trên địa bàn tỉnh, quy tụ những doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Võ Lao. Không chỉ dừng lại ở sản xuất, kinh doanh đơn lẻ, những doanh nhân thế hệ 8X, 9X nơi đây đang đan kết thành mạng lưới bền chặt, cùng nhau giải “bài toán” phát triển kinh tế bền vững trên chính mảnh đất quê hương.

fb yt zl tw