Hơn 100.000 m3 cát tràn vào làng: Chuyên gia đề xuất cơ chế xử lý 'tài sản hình thành do thiên tai'

Sự việc hơn 100 nghìn m3 cát vàng phủ kín thôn Làng Chút (xã Văn Bàn, tỉnh Lào Cai) sau đợt mưa lũ tháng 10 vừa qua, chính quyền lập phương án đấu giá đã được dư luận đặc biệt quan tâm. Luật sư Trương Anh Tú, Ủy viên Thường vụ Trung ương Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam, Chủ tịch TAT Law Firm cho rằng, do ảnh hưởng lớn đến đời sống người dân, việc xử lý cần vừa bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, vừa tuân thủ nguyên tắc quản lý tài nguyên của Nhà nước.

- Thưa Luật sư, hình ảnh ngôi làng bị lũ đẩy về một “mỏ cát bất đắc dĩ” khiến dư luận vừa thương, vừa hoang mang. Ông nhìn thấy gì từ câu chuyện này?

Lũ mang đến cát, mang đến giá trị tài nguyên, nhưng người dân chịu rất nhiều thiệt thòi. Ruộng bị chôn, lối đi bị lấp, đời sống đảo lộn. Con số “20-30 tỷ đồng” nếu đấu giá bán cát thành công sẽ có được nghe có vẻ lớn, nhưng giá trị mất mát - sinh kế, ký ức, môi trường sống, không bảng giá nào định được.

Vì thế, đây không chỉ là câu chuyện khoáng sản, mà là phép thử với cơ chế chính sách, xử lý vấn đề phát sinh trong cuộc sống.

Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm, Ủy viên Thường vụ Trung ương Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam.
Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm, Ủy viên Thường vụ Trung ương Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam.

- Trong sự việc này, nhiều ý kiến băn khoăn về việc người dân chỉ được “đứng nhìn” dù tài nguyên nằm ngay trên đất mình, chỉ được sử dụng cho gia đình; còn việc khai thác để bán, chỉ Nhà nước mới có quyền thực hiện. Ông nhìn nhận thế nào về vấn đề này?

Tài nguyên khoáng sản thuộc sở hữu toàn dân, Nhà nước thống nhất quản lý, điều đó đúng.

Nhưng theo tôi, nguyên tắc “hài hòa lợi ích giữa Nhà nước - doanh nghiệp - người dân” vẫn chưa được vận hành đủ sống động theo quy định pháp luật hiện hành.

Luật Khoáng sản và luật Dân sự hiện hành được xây dựng trên nguyên tắc quản lý thống nhất và sở hữu toàn dân đối với tài nguyên. Ngay trong chính luật Địa chất và Khoáng sản 2024 (điều 3) cũng đã xác lập tinh thần: Bảo đảm hài hòa lợi ích giữa nhà nước, tổ chức, cá nhân và người dân tại địa phương nơi có tài nguyên được khai thác.

Trong thực tế, người dân là chủ thể chịu rủi ro đầu tiên và lâu dài, nhưng lại ít hoặc chưa được tham gia rõ nét vào vòng hưởng lợi.

- Ông từng nhắc đến khái niệm “tài sản hình thành do thiên tai” nhưng chưa được pháp luật quy định. Vụ việc này có phải ví dụ điển hình cho khoảng trống pháp lý ấy?

Đúng vậy! Thiên tai có thể lấy đi, nhưng cũng có thể để lại. Khi lũ tràn qua, để lại một lớp cát vàng có giá trị, đó chính là tài nguyên hình thành từ biến động tự nhiên. Nếu tài sản mới ấy xuất hiện trên đất người dân sinh sống, thì họ phải được coi là chủ thể bị ảnh hưởng và có quyền tham gia vào quá trình quyết định.

Tôi cho rằng, Luật Khoáng sản và Luật Phòng chống thiên tai cần bổ sung một chương riêng về dạng tài nguyên này, để người dân không mãi là khán giả trong chính mảnh đất của mình.

- Một số ý kiến cho rằng mở rộng quyền cho người dân sẽ làm phức tạp thủ tục cấp phép. Ông nghĩ sao?

Phức tạp hơn một chút, nhưng đáng để phức tạp. Khi người dân được lắng nghe, họ sẽ hợp tác hơn, tranh chấp giảm, chi phí xã hội thấp. Đó mới là “quản lý thông minh”.

Một quyết định khai thác, về bản chất, là cam kết đạo lý giữa chính quyền và người dân. Khi người dân cảm thấy mình là một phần của quá trình, thủ tục không còn là rào cản, mà trở thành cầu nối của niềm tin.

- Nếu có quyền kiến nghị, ông sẽ đề xuất giải pháp nào để xử lý hài hoà những vụ việc tương tự như thế này?

Tôi có ba kiến nghị:

Một là, chia sẻ lợi ích công bằng và minh bạch: Khi phát hiện tài nguyên mới do thiên tai, phải xác lập tỉ lệ chia sẻ hợp lý cho người dân và địa phương chịu ảnh hưởng, tương xứng với thiệt hại họ gánh chịu.

Hai là, tái thiết cộng đồng trước khai thác: Mọi hoạt động đấu giá hay cấp phép phải ưu tiên khắc phục hậu quả thiên tai trước, san gạt, phục hồi đất, tái tạo sinh kế, làm lại hạ tầng.

Ba là, đối thoại ba bên: Nhà nước, doanh nghiệp, người dân: Đối thoại không phải để chia phần, mà để thống nhất nguyên tắc: khai thác phải đi cùng phục hồi.

Nếu làm được, mỗi mỏ tài nguyên sẽ không còn là phép thử của lòng tin, mà là minh chứng cho một nền pháp luật biết lắng nghe con người.

- Xin cảm ơn Luật sư!

Nhiều do bị vùi lấp trong lớp cát vàng.
Nhiều do bị vùi lấp trong lớp cát vàng.

Về hướng xử lý đối với lượng cát nêu trên, với khối lượng không lớn nhưng có ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, sinh hoạt của người dân có thể thực hiện giải pháp thu hồi trong quá trình khắc phục hậu quả bão lũ; với khối lượng lớn cần có giải pháp quản lý, khai thác đảm bảo hiệu quả sử dụng tài nguyên, khoáng sản, hạn chế tối đa những ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống sinh hoạt và sản xuất của người dân. Vị này cho rằng, các quy định của pháp luật về địa chất và khoáng sản trong từng trường hợp này đã có đủ, chính quyền địa phương có thể cân nhắc tình hình thực tế để áp dụng phù hợp.

Lượng lớn cát vàng tràn vào thôn Làng Chút, xã Văn Bàn sau bão lũ.
Lượng lớn cát vàng tràn vào thôn Làng Chút, xã Văn Bàn sau bão lũ.

Đối với phương án đấu giá khoáng sản, vị này cho biết đây là một giải pháp quản lý công khai, minh bạch và phù hợp khi đã có sự đồng thuận của người dân. “Nếu người dân thống nhất, tổ chức đấu giá là giải pháp minh bạch và hợp lý. Cách ứng xử trong trường hợp này cần linh hoạt, vừa bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, vừa tuân thủ nguyên tắc quản lý tài nguyên khoáng sản của Nhà nước”, chuyên gia nhấn mạnh.

tienphong.vn

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh: Giữ lại nhiều hơn

Điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh: Giữ lại nhiều hơn

Sau nhiều năm giữ nguyên, mức giảm trừ gia cảnh chính thức được điều chỉnh. Sự thay đổi này không chỉ giúp người lao động giảm bớt gánh nặng thuế, mà còn cho thấy một bước chuyển trong tư duy chính sách giữ lại nhiều hơn thành quả lao động của người dân để nuôi dưỡng động lực tăng trưởng.

Mỏ Vàng phê duyệt 9 dự án giao thông nông thôn, tạo động lực phát triển các thôn vùng cao

Mỏ Vàng phê duyệt 9 dự án giao thông nông thôn, tạo động lực phát triển các thôn vùng cao

Nhằm từng bước hoàn thiện hạ tầng giao thông, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao đời sống Nhân dân, UBND xã Mỏ Vàng đã phê duyệt 9 dự án giao thông nông thôn, gồm 6 dự án xây dựng đường bê tông và 3 dự án mở rộng đường giao thông tại nhiều thôn trên địa bàn. Đây được xem là bước đi quan trọng trong thực hiện mục tiêu xây dựng hệ thống hạ tầng đồng bộ, mở rộng không gian phát triển và cải thiện điều kiện đi lại của người dân.

Việc giảm 2% thuế GTGT góp phần kích cầu tiêu dùng

Đòn bẩy kích cầu tiêu dùng trong bối cảnh kinh tế khó khăn

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu và trong nước đối mặt với nhiều thách thức, sức mua giảm sút, người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, việc Quốc hội ban hành các nghị quyết kéo dài thời gian giảm thuế giá trị gia tăng (VAT) được xem là một trong những chính sách tài khóa quan trọng, mang lại lợi ích thiết thực cho cả doanh nghiệp bán lẻ và người tiêu dùng. 

Chuyển nhượng tiền số, tài sản số phải nộp thuế 0,1%.

Chuyển nhượng tiền số, tài sản số phải nộp thuế 0,1%.

Từ ngày 1/7/2026, hoạt động chuyển nhượng tài sản số tại Việt Nam chính thức thuộc diện chịu thuế thu nhập cá nhân theo quy định của Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) cùng các văn bản hướng dẫn thi hành. Đây được xem là một bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện khung pháp lý đối với thị trường tài sản số.

Giá vàng hôm nay 2/7: SJC, BTMC, PNJ, DOJI tiếp tục giảm?

Giá vàng hôm nay 2/7: SJC, BTMC, PNJ, DOJI tiếp tục giảm?

Giá vàng hôm nay 2/7/2026 tiếp tục giảm tại nhiều thương hiệu lớn, trong đó vàng SJC lùi về 143,4 - 146,4 triệu đồng/lượng. Trong khi đó, giá vàng thế giới tăng lên 4.065 USD/ounce, khiến chênh lệch giữa giá trong nước và thế giới thu hẹp còn khoảng 16,7 triệu đồng/lượng.

Đầu tư hạ tầng kết nối với các vùng động lực

Đầu tư hạ tầng kết nối với các vùng động lực

Từ khi hợp nhất hai tỉnh Lào Cai và Yên Bái, điều thay đổi quan trọng không chỉ là mở rộng diện tích hay quy mô dân số mà còn tạo ra không gian phát triển lớn hơn cho tỉnh Lào Cai mới. Trong không gian đó, đầu tư hạ tầng giữ vai trò kết nối các vùng động lực, thúc đẩy phát triển công nghiệp, nông nghiệp, du lịch, khai thác khoáng sản và kinh tế cửa khẩu, hướng tới mục tiêu xây dựng Lào Cai trở thành cực tăng trưởng của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.

Tối ưu nguồn lực, bứt tốc tăng trưởng

Tối ưu nguồn lực, bứt tốc tăng trưởng

Sau một năm hợp nhất hai tỉnh cho thấy, không đơn thuần là phép cộng cơ học về mặt hành chính, mà là bước chuyển chiến lược nhằm thực hiện hiệu quả mô hình phát triển mới. Việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp đã phát huy sức mạnh cộng hưởng, gia tăng tính cạnh tranh và tối ưu hóa mọi nguồn lực, đưa kinh tế - xã hội Lào Cai bước vào quỹ đạo tăng trưởng nhanh và bền vững.

Tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới

Hoàn thiện quy hoạch chung các xã: Tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới

Việc sắp xếp đơn vị hành chính đã tạo ra không gian phát triển mới cho Lào Cai. Tuy nhiên, sau khi địa giới thay đổi, nhiệm vụ cấp bách đặt ra là cần xây dựng lại quy hoạch để bảo đảm sự thống nhất trong quản lý và tạo cơ sở cho đầu tư phát triển. Từ yêu cầu đó, các địa phương đang khẩn trương hoàn thiện quy hoạch chung xã, phường, chuẩn bị cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Mưa lớn gây ngập úng tại nhiều địa phương trong tỉnh

Mưa lớn gây ngập úng tại nhiều địa phương trong tỉnh

Đêm 30/6 đến sáng 01/7, mưa lớn trên diện rộng đã gây ngập úng, thiệt hại về nhà ở, sản xuất nông nghiệp và hạ tầng tại phường Âu Lâu, xã Trấn Yên và xã Lục Yên. Chính quyền các địa phương đã khẩn trương huy động lực lượng ứng cứu, hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả.

fb yt zl tw