Trước thực trạng đó, việc đưa nội dung nhận diện và phòng, chống tội phạm lừa đảo trực tuyến vào các buổi sinh hoạt dưới cờ tại trường học đã và đang phát huy hiệu quả rõ rệt, góp phần nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng tự bảo vệ cho học sinh.
Khi sinh hoạt dưới cờ trở thành “tiết học an toàn số”
Thời gian qua, thông qua các buổi sinh hoạt dưới cờ do lực lượng công an (nòng cốt là lực lượng an ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao) phối hợp với ngành giáo dục tổ chức, học sinh được tiếp cận trực tiếp với những những tình huống có thật đang diễn ra trong đời sống.
Các hình thức lừa đảo quen thuộc như giả danh cơ quan công an, viện kiểm sát; tin nhắn trúng thưởng, vay tiền online; gửi link độc hại; dụ dỗ “việc nhẹ lương cao” hay những chiêu trò tinh vi hơn như “bắt cóc online” thông qua thao túng tâm lý đều được lực lượng công an phân tích cụ thể, giúp các em dễ hiểu, dễ tiếp thu.
Theo đánh giá của thầy giáo Vương Văn Vũ, giáo viên Trường THPT Chuyên Lào Cai, đây là hoạt động mang ý nghĩa thiết thực đối với học sinh - những em thường xuyên sử dụng internet cho học tập, nghiên cứu và giao lưu.
“Giáo dục an toàn không gian mạng giúp học sinh hình thành bản lĩnh, trách nhiệm khi tham gia môi trường số, biết bảo vệ chính mình và lan tỏa những giá trị tích cực trên mạng xã hội”, thầy Vũ cho biết.
Những câu chuyện thật, bài học thật
Từ góc nhìn của học sinh, nhiều em cho rằng những thông tin hữu ích trong các buổi sinh hoạt giúp các em nhìn rõ hơn những rủi ro tưởng chừng “xa vời” nhưng thực tế lại rất gần.
Em Bùi Trần Thùy Linh, học sinh lớp 12 Anh 1, Trường THPT Chuyên Lào Cai chia sẻ: Sau khi được lực lượng công an tuyên truyền, em hiểu rằng khi gặp tình huống đáng nghi, điều quan trọng là phải bình tĩnh, kiểm tra và xác minh thông tin từ nhiều nguồn khác nhau”.
Đồng quan điểm, em Nguyễn Phương Linh, học sinh lớp 11A2, Trường THPT Lào Cai chia sẻ: Điều khiến em ấn tượng nhất là cách trao đổi gần gũi, dễ hiểu của các cán bộ công an. Sau buổi tuyên truyền này, em sẽ chủ động báo cáo tài khoản xấu, đồng thời cảnh báo cho bạn bè, người thân để tránh rủi ro”.
“Không một mình - Cùng nhau an toàn trực tuyến”
Thông điệp xuyên suốt được nhấn mạnh trong các buổi sinh hoạt là “Không một mình - Cùng nhau an toàn trực tuyến”.
Theo các chuyên gia, đây là thông điệp chạm đúng tâm lý của học sinh. Khi gặp rắc rối trên không gian mạng, nếu các em im lặng, tự giải quyết một mình, nguy cơ dẫn đến sợ hãi, sai lầm và thiệt hại sẽ càng lớn.
Cô giáo Phạm Thị Thu Thủy, Bí thư Đoàn Trường THPT Lào Cai cho rằng, buổi sinh hoạt dưới cờ giống như một liều “vắc-xin số” giúp học sinh hình thành phản xạ an toàn.
“Chương trình không chỉ cung cấp kiến thức mà còn giúp các em hiểu rằng chia sẻ với cha mẹ, thầy cô, bạn bè và cơ quan chức năng chính là cách bảo vệ bản thân hiệu quả nhất”, cô Thủy nhận định.
Theo cô Thủy, để thông điệp “Không một mình - Cùng nhau an toàn trực tuyến” thực sự đi vào thực chất, nhà trường đã tăng cường các biện pháp quản lý, giáo dục học sinh trên không gian mạng, trong đó, chú trọng việc phối hợp với gia đình để quản lý các tài khoản mạng xã hội của học sinh; thực hiện nghiêm quy định học sinh nộp điện thoại trong thời gian học tập và khi tham gia các hoạt động giáo dục tại trường, nhằm hạn chế xao nhãng và phòng ngừa những rủi ro từ môi trường số.
Một nội dung được nhiều học sinh đặc biệt quan tâm là nguy cơ đến từ việc công khai quá nhiều thông tin cá nhân trên mạng xã hội. Không ít học sinh công khai dữ liệu cá nhân; số điện thoại, ngày sinh, quê quán, hình ảnh sinh hoạt đời thường lên các nền tảng mạng xã hội như: Facebook, Instagram, Zalo… trong khi bản thân chưa ý thức được hết các hệ lụy về sau đối với cá nhân.
Từ chính những thông tin đó, các đối tượng lừa đảo có thể thu thập dữ liệu, tiếp cận và xây dựng kịch bản lừa đảo phù hợp với từng cá nhân. Vì vậy, việc nâng cao ý thức bảo vệ thông tin cá nhân, cài đặt chế độ riêng tư cho tài khoản và cảnh giác khi tương tác trên mạng xã hội được xem là yêu cầu cấp thiết đối với học sinh hiện nay.
Sự vào cuộc đồng bộ của lực lượng công an
Theo Trung tá Hoàng Đức Công, Đội trưởng Đội Phòng chống tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm trật tự xã hội, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, chiến dịch “Không một mình - Cùng nhau an toàn trực tuyến” đã được Công an tỉnh Lào Cai triển khai đồng bộ, sâu rộng trên địa bàn toàn tỉnh.
Quá trình thực hiện đến nay đã tổ chức được 520 lượt tuyên truyền tại 166 trường học, hàng trăm buổi tại nhà văn hóa thôn, bản và các địa điểm công cộng, thu hút 183.351 lượt người tham gia, trong đó có hơn 90.000 học sinh, sinh viên.
Đáng chú ý, trong thời gian triển khai chiến dịch, trên địa bàn tỉnh không ghi nhận vụ việc lừa đảo theo hình thức “bắt cóc online”, cho thấy hiệu quả rõ rệt của công tác phòng ngừa từ sớm, từ xa.
Trung tá Hoàng Đức Công khuyến cáo, trước sự phát triển nhanh của khoa học công nghệ, các ứng dụng nền tảng trên không gian mạng, người dân cần nâng cao cảnh giác, chủ động trang bị kiến thức pháp luật và kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn.
“Tuyệt đối không chia sẻ, lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng; không cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP, tài khoản ngân hàng cho người lạ dưới bất kỳ hình thức nào. Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo hoặc vi phạm pháp luật trên không gian mạng, cần kịp thời thông báo cho cơ quan công an, cơ quan chức năng nơi gần nhất hoặc trên các trang thông tin tuyên truyền chính thống để được hỗ trợ, xử lý”, Trung tá Công nhấn mạnh.
Không chỉ dừng lại ở một buổi sinh hoạt dưới cờ, những kiến thức và kỹ năng được trang bị đã và đang lan tỏa trong học sinh, gia đình và cộng đồng. Việc giáo dục an toàn không gian mạng được xác định cần triển khai thường xuyên, liên tục, gắn với thực tiễn đời sống số đang thay đổi từng ngày.
An toàn trực tuyến không còn là câu chuyện riêng của lực lượng chức năng hay nhà trường, mà là trách nhiệm chung của học sinh, phụ huynh và toàn xã hội trong việc xây dựng một môi trường mạng lành mạnh, an toàn.
