Cho ý kiến tại diễn đàn Nông dân Quốc gia lần thứ X, TS. Bùi Quý Thuấn, Giảng viên Đại học Phenika cho biết,thời gian gần đây việc ứng dụng công nghệ trong kết nối thị trường nông sản ngày càng được quan tâm, nhiều lãnh đạo địa phương và cả những người có sức ảnh hưởng lớn tham gia livestream hỗ trợ bán hàng cho nông dân. Cách làm này có hợp lý và bền vững hay không? Liệu chúng ta có cần quy hoạch, định hướng rõ ràng để tránh sự cạnh tranh thiếu lành mạnh, bảo đảm thị trường trong nước phát triển hài hòa và nông sản Việt giữ được giá trị đúng mức.
“Các doanh nghiệp của Việt Nam đang tích cực xuất khẩu sản phẩm OCOP ra nước ngoài nhưng chúng ta chưa quan tâm nhiều đến thị trường trong nước. Các doanh nghiệp cần làm gì để hỗ trợ doanh nghiệp xúc tiến thị trường trong nước?”, ông Thuấn đặt vấn đề.
Trả lời nội dung này, bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho rằng, ứng dụng công nghệ thông tin trong bán hàng (livestream) là tất yếu không chỉ ở Việt Nam mà cả trên thế giới. Tại Trung Quốc, họ đang áp dụng rất mạnh mẽ hình thức livestream để quảng bá, bán hàng, trong 5 tới, họ vẫn sẽ triển khai ứng dụng công nghệ này để bán hàng.
Về vấn đề làm thế nào để livestream lành mạnh, bà Lê Hoàng Oanh cho biết Bộ Công Thương đang xây dựng dự thảo Luật Thương mại điện tử. Trong đó có các điều khoản riêng quy định về livestream, các quy định rõ ràng các vấn đề liên quan đến bán hàng qua hình thức này giúp các địa phương, bà con livestream đúng hướng, đúng quy định và hiệu quả cao hơn.
Với câu hỏi hỗ trợ các doanh nghiệp xúc tiến thương mại tại thị trường trong nước, Cục trưởng Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại Vũ Bá Phú cho biết, trong thời gian vừa qua, Cục đã phối hợp với Bộ Nông Nghiệp & Môi trường, các địa phương về xúc tiến thương mại về các sản phẩm OCOP. Hàng năm, Cục Xúc tiến thương mại cũng tổ chức xúc tiến cung cầu để tiếp cận các doanh nghiệp từ FDI, hay các hãng bán lẻ trong nước nhằm giúp bà con tiêu thụ các sản phẩm OCOP tiêu thụ nhanh hơn.
Cũng theo ông Phú, 4 năm trở lại đây, từ khi có đại dịch COVID-19, Cục Xúc tiến thương mại liên tục tập huấn, đào tạo cho bà con livestream bán hàng, các đơn vị của Cục cũng bắt xu hướng rất sớm về xu hướng bán hàng mới giúp bà con bán hàng hiệu quả ngay tại chỗ, tại địa phương.
“Trong thời gian qua, đã có hàng vạn nông dân đã bán được sản phẩm từ OCOP đến các sản phẩm khác trên nền tảng livestream. Thông qua nền tảng mới đã giúp đưa sản phẩm của bà con vươn xa hơn, từ thôn, bản đến xã, tỉnh và đến các thị trường nước ngoài. Hàng năm chúng tôi cũng tổ chức nhiều hội chợ lớn và mời nghìn nhà mua hàng ngoài nước đến hợp tác, bán hàng cho bà con”, ông Phú cho biết.
Nông dân “than” vì phí sàn cao, giao hàng đắt
Cũng liên quan đến bán hàng qua các trang thương mại điện tử, chị Chảo Thị Yến, HTX Goong (Lào Cai) cho biết, hiện thị trường thương mại điện tử Việt Nam có nhiều doanh nghiệp lớn, chiếm thị phần quan trọng trong giá trị xuất nhập khẩu. Qua trải nghiệm của bản thân, chị nhận thấy 3 điều khó khăn nhất là phí sàn cao trong khi biên lợi nhuận nông sản lại rất thấp.
“Nếu bán giá thấp thì lỗ, trong khi tăng giá bán lại gây khó khăn trong lợi thế cạnh tranh”, chị Yến cho biết.
Thứ hai, sàn thương mại điện tử cũng có nhiều điều kiện ngặt nghèo, gây khó khăn cho bà con trong quá trình tiếp cận. Thứ ba, nhiều đơn hàng mất chi phí vận chuyển cao, thậm chí gấp 2 lần giá trị hàng hóa sản phẩm.
Trước vấn đề này, chị Yến đặt câu hỏi về kế hoạch, giải pháp của Bộ Công Thương để phối hợp với các sàn thương mại điện tử lớn bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nhà sản xuất chính đáng, đồng thời bán nông sản Việt Nam tại thị trường trong nước cũng như ra nước ngoài.
Trả lời chị Yến, bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho biết về các giải pháp liên quan đến việc giảm chi phí sàn và chi phí vận chuyển nhằm hỗ trợ các sản phẩm, đặc biệt là nông sản, lên các sàn thương mại điện tử, Bộ Công Thương đã ban hành Chiến lược phát triển Thương mại điện tử quốc gia cho giai đoạn 2026 - 2030 (đang áp dụng tạm thời giai đoạn 5 năm 1).
Trong chiến lược này, Cục đã giao cho các Sở Công Thương và các hiệp hội ngành hàng trách nhiệm xây dựng các đề án cụ thể để hỗ trợ các địa phương. Hiện tại, cơ quan này đang tích cực hướng dẫn các địa phương thực hiện chiến lược.
Về vấn đề phí sàn và chi phí vận chuyển, bà Oanh lưu ý đây là các yếu tố thuộc cơ chế thị trường nên Nhà nước không thể can thiệp trực tiếp vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, Bộ Công Thương, cụ thể là Bộ trưởng giao cho Cục Thương mại điện tử, đã làm việc và có những thỏa thuận, cam kết với các sàn thương mại điện tử lớn.
Các sàn đã cam kết thực hiện nhiều chương trình hỗ trợ như: quảng bá các sản phẩm OCOP, giới thiệu sản phẩm mới của địa phương; hướng dẫn các địa phương đáp ứng tiêu chuẩn để đưa sản phẩm lên sàn; tổ chức các khóa đào tạo miễn phí (đặc biệt các sàn lớn như Shopee, TikTok, Lazada và Amazon cho xuất khẩu) để giúp doanh nghiệp Việt Nam bán hàng trên thương mại điện tử quốc tế.
Để giảm phí sàn và chi phí vận chuyển, lãnh đạo Cục khuyến khích các giải pháp như nâng cao chất lượng và quy mô sản phẩm; gom hàng và vận chuyển kết hợp (liên kết các sản phẩm lại để vận chuyển chung, giảm chi phí logistics).
Đơn cử, ở vùng Tây Bắc, các đơn vị bán gạo sẽ gom lại cùng một chuyến hàng để giảm chi phí vận chuyển. Ngoài ra, việc tham gia các chương trình khuyến mại ngoài chương trình thường niên, sắp tới sẽ có ngày Online Friday để yêu cầu các sàn thương mại điện tử lớn thực hiện giảm giá và khuyến mại lớn, là cơ hội tốt để quảng bá sản phẩm với chi phí thấp hơn.
