Ba cơn bão liên tiếp xảy ra trên biển Đông trong thời gian 13 ngày (từ ngày 22/9 đến 3/10), hoàn lưu sau bão gây mưa, lũ lớn kéo dài đã tạo nên hiện tượng “thiên tai kép”, khi hậu quả của bão trước chưa kịp khắc phục thì bão sau đã ập tới.
Hệ thống đê điều ở nhiều địa phương phải gồng mình chống chọi với mưa lũ lịch sử. Tuy chịu tác động mạnh, đến nay chưa có đoạn đê chính nào bị vỡ tràn - minh chứng cho nỗ lực ứng phó, hộ đê kịp thời của các lực lượng tại chỗ, đặc biệt ở Bắc Ninh, Thái Nguyên và Hà Nội.
Song bài học từ bão số 9, số 10, số 11 cho thấy cần nhận thức rõ tính chất đặc biệt phức tạp của tình hình khi biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt cũng như sự cấp thiết phải gia tăng các biện pháp ứng phó, bảo vệ hệ thống đê điều.
Theo báo cáo của Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp tại cuộc họp của Thường trực Chính phủ về khắc phục hậu quả cơn bão số 11 và mưa lũ sau bão ngày 9/10, đây là một trong những đợt thiên tai nghiêm trọng.
Nhiều khu vực hứng chịu tất cả các đợt thiên tai trên dẫn đến hình thái thiên tai kép bão chồng bão, lũ chồng lũ, lũ quét, sạt lở đất, nhất là tại các tỉnh miền núi, trung du Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, đe dọa nghiêm trọng đến an toàn hệ thống giao thông, đê điều, hồ đập, nhất là các công trình bị sự cố mới được xử lý giờ đầu, khắc phục tạm thời.
Về đê điều có 23 sự cố tại các tỉnh Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hà Nội (Thái Nguyên 02; Bắc Ninh 20; Hà Nội 01), trong đó vị trí đê sông Cầu tại thành phố Thái Nguyên (cũ) và nhiều vị trí khác trên sông Cầu, sông Thương đã tràn đê, chính quyền địa phương huy động lực lượng đắp chống tràn. Vào 2h sáng ngày 8/10 một đoạn đê bối bị vỡ dài khoảng 20 m tại xã Tiên Lục, tỉnh Bắc Ninh gây ngập 10/61 thôn của xã.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh thêm, có 23 sự cố đê điều tại các tỉnh Thái Nguyên, Bắc Ninh và Hà Nội trên sông Cầu, sông Thương; nhưng đến thời điểm này chưa có đoạn đê chính nào bị vỡ tràn, dù mưa lũ lịch sử, bởi hàng nghìn người thuộc các lực lượng, đặc biệt là quân đội, công an đang trực chiến và thực hiện các biện pháp hộ đê.
"Chúng ta đang cầm cự được và hiện nay nước bắt đầu nước rút thì chắc chắn đê chính sẽ đảm bảo, tuy nhiên các đê bao, đê bối đều tràn hết,” Thứ trưởng cho biết.
Trước thông tin trên mạng xã hội thường ngắn gọn là “vỡ đê” và gây hoang mang cho dư luận, ông Nguyễn Văn Hải, Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, thông tin phản ánh của người dân và báo chí là rất cần thiết, tuy nhiên, có những yếu tố mang tính kỹ thuật cần được truyền tải chính xác để tránh gây hoang mang trong dư luận.
Ông Nguyễn Văn Hải cũng làm rõ thêm về loại đê bao hay đê bối. Đây là các tuyến đê chỉ bảo vệ cho một khu vực nhỏ, được xây dựng để bảo vệ khu vực ngoài bãi sông (không phải tuyến đê chính).
Các tuyến đê này chỉ được thiết kế để chịu được lũ ở mức báo động II. Khi mực nước vượt báo động II, việc nước tràn qua là điều đã được dự liệu.
“Vì vậy, nếu có sự cố với đê bao, đê bối thì phạm vi ảnh hưởng cũng chỉ giới hạn ở một số khu vực nhỏ ngoài đê chính. Còn đê chính – là tuyến đê thuộc hệ thống Trung ương có vai trò bảo vệ tuyệt đối cho khu dân cư ở phía trong. Do đó, người dân cần hiểu rõ để phân biệt và không quá lo lắng khi nghe các thông tin về vỡ đê mà không có căn cứ kỹ thuật rõ ràng,” ông Nguyễn Văn Hải nhấn mạnh.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trên các tuyến đê biển, đê cửa sông các tỉnh từ Quảng Ninh đến Huế có 62 vị trí trọng điểm đê điều xung yếu. Các tuyến đê biển hiện được thiết kế chống với bão cấp 9-10, triều 5%; nguy cơ cao bị mất an toàn khi bão mạnh cấp 12, giật cấp 15 (vượt mức thiết kế).Với các tuyến đê xung yếu, ngay từ cuộc họp ngày 3/10 triển khai ứng phó với bão số 11 (bão MATMO), lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường lưu ý các địa phương cần lưu ý gia cố, đảm bảo an toàn đối với các vị trí trọng điểm đê điều xung yếu, đã bị xảy ra sự cố do bão số 10 và các tuyến đê trực diện biển, cao trình đê thấp tại Quảng Ninh, Hải Phòng, Hưng Yên, Ninh Bình, Nghệ An, Hà Tĩnh… và các công trình đê, kè đang thi công.
Như Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ ra, thiên tai diễn ra dồn dập và đặc biệt khốc liệt, mang nhiều yếu tố bất thường, vượt mức lịch sử, xảy ra trên diện rộng, nhất là lũ chồng lũ, là nguyên nhân khách quan gây thiệt hại lớn về người, tài sản.
Cùng với điều đó, mức độ đầu tư cho cơ sở hạ tầng phòng chống thiên tai (hệ thống đê điều, hồ đập, dự báo, cảnh báo,…) chưa đủ sức chống chịu với sức tàn phá thiên tai, lũ lụt.
Giải pháp theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, trước mắt cần chủ động huy động nguồn lực của địa phương và các nguồn vốn hợp pháp khác để khẩn trương khắc phục, sửa chữa các công trình đê điều, thuỷ lợi…
Còn về lâu dài, cần rà soát, thể chế, chính sách, đề xuất các nhiệm vụ và bố trí nguồn lực để tổ chức triển khai, sẵn sàng ứng phó với tình huống thiên tai, mưa lũ lớn, đảm bảo an toàn và phát triển bền vững, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp, đê điều, thuỷ lợi, viễn thông, điện lực, công trình hạ tầng đô thị; bảo vệ không gian thoát lũ trên các lưu vực sông, lòng sông theo quy định của Luật Đê điều và Nghị Quyết số 24-NQ/TW là bảo vệ không gian thoát lũ trên các lưu vực sông, lòng sông, trước hết cho sông Hồng, sông Cầu và các sông lớn khác.
Đồng thời với việc tu bổ, nâng cấp, cải tạo hệ thống đê điều, hồ chứa thuỷ lợi, nhất là các trọng điểm đê điều xung yếu; củng cố, nâng cấp các tuyến đê sông đảm bảo chống chịu được với các trận lũ trên sông vượt lịch sử…
Trưa ngày 8/10, đi kiểm tra, chỉ đạo khắc phục hậu quả mưa lũ tại Bắc Ninh, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Hoà Bình cũng đã chỉ đạo khẩn trương tổ chức công tác hộ đê, bảo đảm an toàn đê điều, hồ đập.
Sau lũ, các địa phương có phương án nâng cao trình mặt đê sau trận lũ lịch sử vừa qua để đảm bảo an toàn hệ thống đê điều.
