Hai năm trở lại đây, chủ đề xe xăng hay xe điện được nhắc tới khá nhiều. Nhiều người cho rằng xe điện mới được đưa vào thị trường sử dụng nên chưa có vị thế bằng xe xăng, nhưng cũng có rất nhiều người cho rằng xe điện là xu thế tất yếu và có cơ hội đánh bật xe xăng. Đây là bài toán vĩ mô chưa thể đưa ra lời giải trong một sớm một chiều.
Tuy nhiên có một thực tế khiến hiện nay tâm lý người tiêu dùng bắt đầu có sự dịch chuyển thiên hơn về xe điện đó chính là diễn biến của cục diện giá xăng “ tăng phi mã” trong mấy ngày vừa qua.
Theo công bố, từ 5 – 7/3 đã có tới hai lần điều chỉnh giá bán lẻ xăng dầu. Trong đó, giá dầu diesel tăng từ mức 19.270 đồng/ lít lên tới 30.230 đồng/ lít, tương đương biên độ biến động lên tới gần 57%. Giá bán dầu diesel hiện tại đã vượt đỉnh lịch sử từng được thiết lập vào tháng 6/2022 (30.019 đồng/ lít).
Mới đây nhất, liên Bộ Công Thương - Tài chính vừa có văn bản hoả tốc về việc điều hành giá xăng dầu, áp dụng từ 23h4 10/3/2026.
Theo đó, giá xăng dầu mới được liên Bộ Công Thương - Tài chính thông báo điều chỉnh từ 23h45 đêm 10/3 theo Nghị quyết 36 của Chính phủ. Theo đó, giá xăng RON95-III là 29.120 đồng/lít, tăng 2.080 đồng/lít; Giá xăng E10 là 27.170 đồng/lít, tăng 1.320 đồng/lít; giá xăng E5RON92 là 26.570 đồng/lít, tăng 1.350 đồng/lít.
Giá xăng dầu tăng khiến chi phí cho di chuyển cũng tăng theo.
Giá dầu diesel 0.05S sau điều chỉnh từ 23h45 đêm 10/3 là 30.710 đồng/lít, tăng 480 đồng/lít so với giá kỳ trước; Giá dầu hỏa là 32.380 đồng/lít, giảm 2.710 đồng/lít; Giá dầu mazut 180CST 3.5S kỳ này là 24.700 đồng/kg, tăng 3.380 đồng/lít so với kỳ điều hành ngày 7/3.
Giá dầu áp mức vượt đỉnh thì giá xăng cũng đang dần tiến tới mức đỉnh lịch sử với gần 33.000 đồng/ lít từng được thiết lập vào tháng 6/2022. Nhiều cửa hàng xăng dầu đã treo biển đóng cửa ngừng cung cấp dịch vụ bán hàng với lý do “ hết hàng”. Trong bối cảnh giá dầu thế giới tăng liên tục, các doanh nghiệp dự báo, giá xăng dầu trong kỳ điều hành ngày 12/3 tới có thể tiếp tục tăng mạnh.
Khi giá xăng dầu tăng, thị trường ô tô và xe máy nói chung sẽ có thay đổi theo chiều hướng giảm nhu cầu xe xăng và tăng sự quan tâm đến xe điện. Điều này xảy ra do chi phí sử dụng, tâm lý tiêu dùng và chiến lược của doanh nghiệp đều bị ảnh hưởng.
Nhiên liệu vận hành là chi phí chính, khi giá xăng tăng đồng nghĩa với việc chi phí vận hành xe chạy xăng sẽ tăng
Ví dụ tại Mỹ năm 2026, giá xăng trung bình khoảng 3,25 USD/gallon và tăng gần 0,27 USD chỉ trong một tuần. Trong khi đó, chi phí sạc xe điện tại trạm công cộng khoảng 0,39 USD/kWh và tương đối ổn định, giúp EV trở thành lựa chọn rẻ hơn khi giá xăng biến động. Thêm vào đó Ngoài ra, điện thường có giá ổn định hơn xăng dầu, do xăng chịu ảnh hưởng mạnh của thị trường dầu mỏ và địa chính trị.
Còn ở Trung Quốc khi giá xăng tăng 1 Nhân dân tệ/lít thì tỷ lệ thuận với đó là doanh số xe điện tăng cũng đã tăng khoảng 4,67%. Điều này cho thấy người tiêu dùng phản ứng khá mạnh với chi phí nhiên liệu, xu hướng chuyển dịch sử dụng xe “ xanh” đang dần trở nên phổ biến.
Chị Trần Thị Linh ở Từ Liêm, Hà Nội cho biết: “Tôi có ý định mua thêm một chiếc xe máy làm phương tiện đi lại, ban đầu lựa chọn của tôi là xe xăng, tuy nhiên mấy ngày gần đây giá xăng biến động khá nhiều nên hai vợ chồng lại vừa quyết định đặt một chiếc xe máy điện VinFast".
Khi được hỏi về việc trong tương lai chị gia đình có ý định chuyển từ xe ô tô xăng sang ô tô điện hay không thì chị Linh đưa ra ý kiến: “Tôi cũng đang tính đến phương án này vì hiện nay xe điện được hỗ trợ nhiều chính sách, ở khu chung cư tôi ở hiện nay nếu gửi xe điện xuống hầm sẽ không mất chi phí và còn được sạc miễn phí, tuy nhiên ưu đãi này có thời gian nhất định. Tôi vẫn đang cân nhắc đến việc này vì xe xăng của tôi sử dụng cũng đã được hơn chục năm nay rồi. Cũng thấy mọi người nói rằng chi phí vận hành xe điện sẽ ít tốn kém hơn xe xăng, tuy nhiên điều tôi băn khoăn vẫn là hạ tầng trụ sạc vẫn chưa được đồng bộ.”
Nhiều người lựa chọn mua xe điện thay cho xe xăng.
Gia đình anh Bùi Văn Thắng ở Cầu Giấy, Hà Nội sau hơn hai tháng cân nhắc giữa việc mua xe ô tô xăng hay ô tô điện cũng đã quyết định xuống tiền mua xe điện.
Anh Thắng cho biết: “Thực ra tâm lý người tiêu dùng vẫn chưa dám thử với những cái gì quá mới trên thị trường do là còn lo ngại về tính kiểm nghiệm theo thời gian chưa được cao. Tuy nhiên sau một thời gian tham gia vào việc chạy dịch vụ xe taxi công nghệ, tôi thấy phi chí vận hành xe điện thấp hơn xe xăng. Hiện giờ vợ chồng tôi cũng chốt đầu tư một chiếc xe ô tô điện riêng vừa để có thể chạy dịch vụ, cũng vừa làm xe chạy gia đình".
Anh Thắng cũng phân tích với xe xăng, mức tiêu hao nhiên liệu cho dòng xe động cơ dưới dung tích nhỏ hơn hoặc bằng 1.500cc, cũng là loại động cơ phổ biến được cả khách hàng cá nhân lẫn kinh doanh sử dụng dịch vụ hiện nay. Nếu chạy 1000km sử dụng động cơ xăng sẽ mất khoảng 1,8 triệu đồng đến 2 triệu đồng, tuy nhiên nếu sử dụng xe điện (tuỳ vào chi phí sạc tại nhà hay sạc tại trạm công cộng” thì chi phí cho 1.000 km dao động từ 330.000 đồng đến 470.000 đồng. Nếu một người đi 15.000 km / năm thì xe xăng sẽ tốn chi phí khoảng 28 – 30 triệu đồng tiền xăng còn xe điện sẽ chịu khoảng 5 - 7 triệu đồng tiền chi phí đi lại.
Giá xăng tăng, liệu xe xanh có "soán ngôi"?
Giá xăng dầu tăng không chỉ làm chi phí đi lại tăng mà còn làm thay đổi cấu trúc nhu cầu trên thị trường phương tiện. Về mặt kinh tế học, khi chi phí sử dụng xe xăng tăng, người tiêu dùng sẽ so sánh lại tổng chi phí vận hành giữa xe xăng truyền thống, xe Hybrid và xe điện. Trong bối cảnh chuyển đổi xanh như hiện nay cộng thêm với tác động của kinh tế thị trường và tình hình biến động chung của thế giới thì xe điện trở nên hấp dẫn hơn vì chi phí năng lượng thường thấp hơn và ít biến động hơn xăng dầu.
Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy giá nhiên liệu là một biến số có ảnh hưởng rõ rệt đến chiều hướng tâm lý chấp nhận xe điện hiện nay của nhiều người. Theo phân tích của một số chuyên gia về thị trường ô tô thì việc giá xăng, dầu tăng cao có thể chỉ diễn ra trong một thời gian do tình hình xung đột ở khu vực Trung Đông. Khi tình hình ổn định, giá xăng, dầu có thể sẽ hạ nhiệt. Tuy nhiên từ tác động này, người tiêu dùng có thể thấy được sự phụ thuộc và các nguồn nhiên liệu hoá thạch. Nhiều người đã có tâm lý đảo chiều thay đổi hướng từ xe xăng sang sử dụng xe điện.
Xe Hybrid ngày càng được nhiều người lựa chọn khi băn khoăn giữa xe xăng và xe điện.
Khi giá xăng dầu tăng, thị trường xe xăng thường chịu tác động theo ba chiều hướng. Trước hết là suy giảm sức hút của các mẫu xe tiêu hao nhiên liệu cao, nhất là xe cỡ lớn và xe dùng để di chuyển trong đô thị. Tiếp theo là dịch chuyển cơ cấu cung cầu: Người mua nếu chưa sẵn sàng chuyển sang EV hoàn toàn thì sẽ chọn xe nhỏ hơn hoặc xe Hybrid để làm bước đệm chuyển đổi. Sau cùng là áp lực cạnh tranh về giá đối với xe xăng, vì hãng xe phải khuyến mại nhiều hơn để bù lại bất lợi về chi phí sử dụng vận hành.
Thực tế xu hướng chuyển đổi xanh cũng không còn là vấn đề riêng của Việt Nam mà nó là chiều hướng chung của cả thế giới. Qua thời gian dài, xe điện cũng đã được kiểm chứng về chất lượng, khả năng vận hành, độ bền… vẫn có thể dùng để di chuyển trên các cung đường xa. Do vậy lo ngại của người tiêu dùng có lẽ chỉ còn ở việc thời gian sẽ thay đổi thói quen sử dụng.
Thêm vào đó, theo thông tin thì nguồn điện tại Việt Nam trong thời gian tới sẽ ngày càng nhiều lên khi có thêm năng lượng từ điện gió, điện mặt trời trong khi xăng, dầu là nhiên liệu hoá thạch sẽ ngày càng khan hiếm dần. Nếu chấp nhận thay đổi thói quen, sử dụng các loại xe bớt phụ thuộc vào nhiên liệu hoá thạch, người dùng sẽ không phải lo lắng về việc giá xăng, dầu tăng như hiện nay.
Tại Việt Nam hiện nay, bên cạnh xe điện, một số loại xe Hybrid gồm HEV và PHEV cũng được coi là những loại xe ít phụ thuộc vào nhiên liệu hoá thạch nhờ vào việc tiết kiệm nhiên liệu hơn. Tuy nhiên, mức độ chuyển dịch phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như thời gian và mức tăng giá xăng đủ lớn và đủ lâu, EV có mức giá dễ tiếp cận hay không và hạ tầng trạm sạc có đủ tin cậy và đồng bộ hay chưa? Vì thế, giá xăng tăng là một chất xúc tác mạnh, nhưng không phải yếu tố then chốt dẫn đến sự chuyển dịch mạnh trong công tác chuyển đổi xanh.
