Học nghề khi thất nghiệp
Luật Việc làm (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 đã đặt lại trọng tâm của chính sách bảo hiểm thất nghiệp (BHTN). Theo đó, đào tạo nghề không còn là hỗ trợ mang tính tình thế mà chuyển hướng sang phát triển kỹ năng lao động.
Theo đó, bảo hiểm thất nghiệp là chính sách nhân văn, bảo vệ quyền lợi cho người lao động khi mất việc làm, giúp họ sớm quay lại thị trường lao động, ổn định cuộc sống. Theo quy định của Luật Việc làm năm 2025, có hiệu lực từ 1/1/2026, khi tham gia bảo hiểm thất nghiệp, người lao động được hưởng các chính sách như: tư vấn, giới thiệu việc làm; hỗ trợ tham gia đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề; trợ cấp thất nghiệp.
Về mức hỗ trợ, theo quy định, người lao động tham gia khóa đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề dưới 3 tháng được hỗ trợ theo mức thu học phí của cơ sở đào tạo nghề nghiệp nhưng tối đa không quá 4.500.000 đồng/người/khóa. Đối với khóa đào tạo từ đủ 3 tháng trở lên, mức hỗ trợ tính theo tháng, theo mức thu học phí của cơ sở đào tạo nghề nghiệp nhưng tối đa không quá 1.500.000 đồng/người/tháng. Đáng chú ý, bên cạnh học phí, người lao động học nghề còn được hỗ trợ tiền ăn 50.000 đồng/người/ngày thực học.
Tuy nhiên, mức hỗ trợ này vẫn còn thấp so với chi phí đào tạo nghề hiện nay, nhất là với những nghề đòi hỏi kỹ thuật cao và thời gian học dài.
Trường Trung cấp Y khoa Việt Nam là một trong 16 cơ sở đào tạo nghề hợp tác với Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội trong đào tạo nghề cho người lao động hưởng chính sách BHTN từ cuối năm 2024. Bà Phạm Thị Hiên, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, trường đăng ký đào tạo 5 nghề gồm: kỹ thuật xoa bóp bấm huyệt - vật lý trị liệu, phun thêu thẩm mỹ, chăm sóc da, pha chế đồ uống, kỹ thuật chế biến món ăn.
“Trong năm 2025 đến nay, trường đã đào tạo hơn 100 học viên hưởng chính sách BHTN. Trong đó, nghề kỹ thuật xoa bóp bấm huyệt được đăng ký học nhiều nhất, chiếm trên 50%. Nghề này có nguồn thu nhập ổn định, đồng thời giúp chăm sóc sức khỏe cho bản thân và gia đình. Trong quá trình học, học viên được hỗ trợ thực tập tại các spa. Nhà trường cũng hỗ trợ tìm việc làm sau khi kết thúc khóa học. Có học viên sau khi học xong đã đi làm với thu nhập ban đầu khoảng 8 triệu đồng/tháng và quay trở lại học nâng cao ở trình độ trung cấp”, bà Phạm Thị Hiên chia sẻ.
Ghi nhận của phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc tại lớp học kỹ thuật xoa bóp bấm huyệt cho thấy, 15 học viên nữ rất hào hứng với các bài học thực hành. Chị Nguyễn Thị Minh Thủy (50 tuổi, phường Hoàn Kiếm) chia sẻ: “Trước đây tôi làm hành chính nhân sự. Tranh thủ thời gian nghỉ hưởng BHTN, tôi tham gia khóa học với mong muốn sau khi hoàn thành sẽ cùng bạn học mở cơ sở xoa bóp bấm huyệt”.
Cùng tham gia lớp học, chị Nguyễn Thị Thu Phương (29 tuổi, phường Phú Diễn) cho biết, dù mới học được 2 tháng nhưng chị đã hiểu thêm về y khoa và sức khỏe. Chị đã thực hành trên người thân, bạn bè và nhận được phản hồi tích cực. “Tôi muốn tiếp tục học thêm và có cơ hội làm nghề để có thu nhập, ổn định cuộc sống”, chị Phương nói.
Theo thạc sĩ, bác sĩ Trương Văn Chúc, khóa học nghề dành cho học viên BHTN với thời gian gần 3 tháng mới chỉ trang bị những kỹ năng cơ bản. Để phát triển lâu dài, học viên cần tiếp tục thực hành chuyên sâu nếu muốn gắn bó với nghề.
Tại Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội, thầy Nguyễn Ngọc Thành, Trưởng phòng Đào tạo cho biết: Nhà trường đăng ký khoảng 10 nghề với Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, nhưng thực tế người học chỉ đăng ký nghề lái xe hạng B. Từ năm 2025 đến nay, nhà trường đã đào tạo 41 học viên hưởng chính sách BHTN.
Theo biểu giá công bố, học phí bằng lái xe hạng B số tự động là 16.740.000 đồng, còn bằng số sàn là 18.360.000 đồng. Với mức hỗ trợ 4,5 triệu đồng từ BHTN, học viên vẫn phải đóng thêm phần chênh lệch để hoàn thành khóa học.
Anh Nguyễn Viết Đức (24 tuổi, Thanh Xuân, Hà Nội) chia sẻ: “Trước đây tôi làm quản trị mạng. Trong thời gian hưởng BHTN, tôi đăng ký học lái xe để có thể kiếm thêm thu nhập sau này. Tôi mong chính sách hỗ trợ sẽ cao hơn, vì đây là giai đoạn người lao động gặp nhiều khó khăn”.
Điểm tựa chuyển nghề
Theo Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, năm 2025 có 974 người đăng ký học nghề trên tổng số 71.941 người hưởng trợ cấp thất nghiệp (chiếm hơn 1,3%). Trong 2 tháng đầu năm 2026, có 145 người có quyết định học nghề trên tổng số 6.894 người đăng ký.
Bà Vũ Thị Thanh Liễu, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cho biết: Từ năm 2025, trên địa bàn Hà Nội có 16 cơ sở đào tạo nghề với nhiều ngành nghề đa dạng như: đào tạo lái xe, kỹ thuật chế biến món ăn, pha chế đồ uống, kỹ thuật làm bánh, xoa bóp bấm huyệt, tin học văn phòng, công nghệ thông tin, kế toán, bán hàng, chăm sóc da, gội đầu dưỡng sinh, phun thêu thẩm mỹ, nối mi, nail… Thời gian đào tạo từ 2,5–3 tháng. Sau khóa học, người lao động được cấp chứng chỉ để tìm việc làm.
Tuy danh mục nghề đa dạng, nhưng chỉ một số nghề thu hút đông học viên như: nấu ăn, pha chế, làm bánh, xoa bóp bấm huyệt, lái xe, tin học văn phòng. Theo người học, đây là những ngành nghề có nhu cầu cao, dễ thích ứng và có thể tạo thu nhập ngay.
Từ góc nhìn cơ sở đào tạo, thầy Nguyễn Ngọc Thành cho biết, học viên BHTN đăng ký học khá rải rác. Riêng nghề lái xe có thể tổ chức linh hoạt với số lượng ít, trong khi các nghề khác cần tối thiểu khoảng 10 học viên mới mở lớp, do yêu cầu về cơ sở vật chất và giảng viên.
Đồng quan điểm, bà Phạm Thị Hiên cho rằng cần đẩy mạnh công tác truyền thông. Nhà trường mong muốn được tham gia tư vấn cụ thể cho người lao động về quá trình học và cơ hội việc làm sau đào tạo.
Lý giải nguyên nhân người tham gia học nghề còn thấp, ông Nguyễn Duy Kim, Trưởng bộ phận một cửa Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cho biết: Phần lớn người lao động khi làm thủ tục BHTN chủ yếu quan tâm đến trợ cấp tiền mặt. Việc tham gia đào tạo nghề chưa được chú trọng, dù Trung tâm đã cung cấp thông tin đầy đủ, thậm chí gửi mã QR hướng dẫn đăng ký học nghề.
Theo Cục Việc làm, mỗi năm chỉ khoảng hơn 28.000 người thất nghiệp tham gia học nghề, tương đương 3–4% số người hưởng trợ cấp thất nghiệp. Điều này cho thấy khoảng cách lớn giữa quy mô thất nghiệp và mức độ tham gia đào tạo nghề.
Có nhiều nguyên nhân khiến đào tạo nghề chưa hấp dẫn người thất nghiệp. Trước hết là yếu tố tài chính: mức hỗ trợ khoảng 1,5 triệu đồng/tháng vẫn chưa đáp ứng chi phí thực tế của nhiều ngành nghề. Trong khi đó, người lao động cần nguồn thu ngay để trang trải cuộc sống nên ưu tiên nhận trợ cấp hơn là đi học.
Bên cạnh đó, ngành nghề đào tạo chưa thực sự sát nhu cầu thị trường. Nhiều khóa học ngắn hạn, kỹ năng đơn giản, chưa đáp ứng yêu cầu tuyển dụng ngày càng cao. Không ít người lao động băn khoăn “học xong có việc làm hay không”, dẫn đến tâm lý e ngại tham gia.
