Trong thực hiện mô hình “3 nhà”, nếu như Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua xây dựng chính sách, định hướng chiến lược, đầu tư hạ tầng nghiên cứu, đặt hàng công nghệ thì nhà trường là nơi truyền thụ tri thức mới, đào tạo nhân lực chất lượng cao và phát triển công nghệ nền tảng, còn doanh nghiệp là đầu kéo thị trường, sở hữu nguồn lực tài chính, tổ chức sản xuất, phân phối sản phẩm.
Thời gian qua, tỉnh Lào Cai đã chủ động thúc đẩy các hoạt động hợp tác quốc tế trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, coi đây là kênh quan trọng để tiếp nhận tri thức, công nghệ mới và huy động nguồn lực.
Tỉnh đã thành lập Hội đồng tư vấn cấp tỉnh về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, với các thành viên là lãnh đạo, chuyên gia các viện, trường, như: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Viện Hàn Lâm Khoa học Công nghệ Việt Nam; Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội; Đại học Bách Khoa Hà Nội; Học viện Công nghệ Bưu chính viễn thông; Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ… để nghiên cứu, tư vấn, đề xuất các chủ trương, định hướng, cơ chế, chính sách, các nhiệm vụ quan trọng, các giải pháp đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Bên cạnh đó, tỉnh cũng thiết lập quan hệ hợp tác sâu rộng thông qua việc ký kết thỏa thuận giai đoạn 2026 - 2030 với các tập đoàn công nghệ hàng đầu (VNPT, Viettel) và hợp tác toàn diện với Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông nhằm phát triển nguồn nhân lực, hạ tầng số và hệ sinh thái khởi nghiệp.
Tỉnh cũng chú trọng phát huy trí tuệ đội ngũ chuyên gia thông qua việc thành lập Hội đồng tư vấn cấp tỉnh gồm lãnh đạo từ các viện, trường uy tín; đồng thời, phối hợp chặt chẽ với Đại học Thái Nguyên triển khai 6 đề tài, dự án với tổng kinh phí trên 8,5 tỷ đồng.
Công tác phối hợp với các viện, trường và doanh nghiệp được đẩy mạnh để thực hiện 23 nhiệm vụ khoa học cấp tỉnh (kinh phí trên 25 tỷ đồng), góp phần đảm bảo tiến độ 65 nhiệm vụ trong năm 2025 với tổng kinh phí trên 31 tỷ đồng. Các kết quả nghiên cứu được chuyển giao, ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn, đặc biệt trong nông nghiệp, kỹ thuật công nghệ và khoa học xã hội, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Tỉnh cũng xây dựng mạng lưới nghiên cứu và đào tạo với 15 tổ chức (10 công lập, 5 ngoài công lập).
Là một trong những đơn vị nòng cốt trong nghiên cứu khoa học của tỉnh, thời gian qua, Trung tâm Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo tỉnh đã thực hiện tốt các nhiệm vụ được giao. Trung tâm hiện đang quản lý trại thực nghiệm gần 3.703 ha. Đây là điều kiện thuận lợi để đơn vị sản xuất chế phẩm E.M2; nuôi trồng nấm linh chi, nghiên cứu các giống cây ăn quả, tre măng Bát độ...
Giám đốc Trung tâm Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo - Lê Viết Bảo cho biết: “Thời gian tới, trung tâm chủ động rà soát, điều chỉnh kế hoạch công tác cho phù hợp với tình hình thực tế sau sáp nhập, sắp xếp, bố trí nhân lực hợp lý.
Riêng lĩnh vực tư vấn đổi mới sáng tạo, trung tâm tiếp tục nghiên cứu, cập nhật chủ trương, chính sách của Trung ương và của tỉnh; từng bước hoàn thiện nội dung, phương án triển khai phù hợp với điều kiện thực tế; đồng thời, chủ động đề xuất hình thức bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho đội ngũ viên chức để làm cơ sở triển khai hiệu quả”.
Từ những thành tựu nghiên cứu khoa học, các doanh nghiệp địa phương cũng không ngừng đưa công nghệ hiện đại vào sản xuất, tăng hàm lượng khoa học và công nghệ vào sản phẩm.
Hiện nay, toàn tỉnh có 4 doanh nghiệp được công nhận là doanh nghiệp khoa học, công nghệ, tập trung thương mại hóa các sản phẩm từ kết quả nghiên cứu (dược liệu, nông sản), gồm: Công ty TNHH Một thành viên Traphaco Sa Pa, Công ty TNHH Phát triển Ong miền núi Thanh Xuân, Công ty TNHH Thùy Dung và Công ty Cổ phần Nghiên cứu, ứng dụng dịch vụ khoa học công nghệ T&T.
Đây là những điểm sáng về đầu tư cho hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, ứng dụng vào sản xuất.
Đơn cử như Công ty TNHH Phát triển Ong miền núi Thanh Xuân, xã Bảo Hà đã đầu tư nhiều máy móc hiện đại gồm: máy hạ thủy phần, máy phá kết tinh, máy sấy phấn hoa… để cho ra đời những sản phẩm chất lượng, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.
Về nguồn nhân lực chất lượng cao hoạt động trong lĩnh vực này, toàn tỉnh hiện có 7 tiến sĩ, 64 thạc sĩ. Hệ thống đào tạo nghề gồm 2 trường cao đẳng và 1 phân hiệu đại học, đáp ứng nhu cầu nhân lực các ngành kỹ thuật, dịch vụ, nông nghiệp, y tế. Các đơn vị đều tích cực nghiên cứu khoa học, đào tạo nhân lực, đáp ứng yêu cầu cuộc cách mạng 4.0.
Riêng Trường Cao đẳng Nghề Yên Bái có đội ngũ 253 cán bộ, giảng viên, trong đó, có 2 tiến sĩ, 121 thạc sĩ, 6 bác sĩ Chuyên khoa I.
Nhà trường xây dựng kế hoạch về hoạt động nghiên cứu khoa học, nêu rõ các mục tiêu cụ thể cần đạt được theo từng năm, đặc biệt là công tác chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
Các đơn vị xây dựng kế hoạch định hướng phát triển, cập nhật của chương trình đào tạo, mục tiêu ứng dụng, cập nhật công nghệ trong lộ trình 3 - 5 năm làm cơ sở để cán bộ, giảng viên thực hiện chuẩn bị, nghiên cứu vận dụng vào thực tế công việc và giảng dạy.
Vì vậy, riêng năm học 2024 - 2025, nhà trường được công nhận 9 đề tài nghiên cứu khoa học, 44 sáng kiến kinh nghiệm, 22 bài báo, 1 luận văn thạc sĩ, 4 sách được xuất bản uy tín có chỉ số ISBN (International Standard Book Number - Mã số sách tiêu chuẩn quốc tế).
Có thể khẳng định, hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đang từng bước hình thành với sự gắn kết “chính quyền - viện, trường - doanh nghiệp”. Nhờ đó, Chỉ số Đổi mới sáng tạo cấp tỉnh (PII) năm 2025 của Lào Cai đạt mức khả quan với 34,91 điểm, xếp thứ 23/34 tỉnh, thành phố.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động khoa học công nghệ của tỉnh vẫn đang trong giai đoạn tích lũy về “lượng” để chuyển hóa về “chất”. Số lượng doanh nghiệp khoa học công nghệ còn khiêm tốn so với tổng số doanh nghiệp toàn tỉnh và chủ yếu tập trung vào thương mại hóa, chưa có nhiều đơn vị nghiên cứu chuyên sâu. Nguồn lực đầu tư cho nghiên cứu vẫn dựa chủ yếu vào ngân sách nhà nước, việc xã hội hóa và tự chủ tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập còn gặp nhiều thách thức.
Bên cạnh đó, dù hạ tầng kỹ thuật đã được quan tâm đầu tư nhưng dữ liệu đầu vào cho AI còn phân tán và nguồn nhân lực chất lượng cao (chuyên gia đầu ngành, an ninh mạng) vẫn là bài toán cần lời giải để đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững.
Vì vậy, để đưa Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị thực sự đi vào cuộc sống, cần lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm và huy động tổng lực với sự kết hợp chặt chẽ giữa "3 nhà"; huy động tối đa nguồn lực xã hội hóa cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
