Với người dân Nghĩa Lộ, câu nói "Có ruộng vì có Bác Hồ” không chỉ là câu truyền miệng mà là chân lý sống. Bởi, chính nhờ ánh sáng cách mạng mà Người mang lại, đồng bào mới có ngày hôm nay - ngày của ấm no, độc lập, được hát xòe bên mâm cơm đoàn viên.
Những năm đầu thập niên 80, đường lên Tây Bắc còn hiểm trở, đời sống nhân dân còn nhiều thiếu thốn. Việc về thăm Lăng Bác với đồng bào nơi đây là điều gần như không thể. Vậy nên, trong lòng người dân luôn canh cánh một ước nguyện là được dâng nén hương thơm lên Bác, được ở gần Bác hơn. Và rồi, ước nguyện ấy thành hiện thực.
Năm 1979, khi cả nước sôi nổi hưởng ứng phong trào xây dựng "Ao cá Bác Hồ” nhân 10 năm thực hiện Di chúc thiêng liêng của Người, Yên Bái đã chọn Nghĩa Lộ làm nơi khởi dựng một khu tưởng niệm Bác ở Tây Bắc.
Ngày 2/7/1982, hàng ngàn bàn tay không kể tuổi tác, dân tộc đã cùng nhau đào đất, nhặt đá, vận chuyển cây quý từ khắp vùng mang về trồng. Sau 14 tháng thi công, ngày 3/9/1983, công trình chính thức khánh thành trong rợp trời cờ hoa, giữa dòng người từ khắp vùng Tây Bắc đổ về. Những giọt nước mắt xúc động chan hòa khi được đứng trước tượng Bác, dâng lên Người lời báo công đầu tiên từ một miền xa xôi của Tổ quốc.
Nằm giữa lòng thị xã Nghĩa Lộ, Khu tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh hiện nay rộng 2,1 ha gồm ba hạng mục chính: Nhà sàn Bác Hồ, vườn cây ăn quả và ao cá đã tái hiện đầy đủ những hình ảnh gần gũi của Bác trong đời sống thường ngày. Nhà sàn được dựng bằng gỗ quý, mô phỏng gần như nguyên bản ngôi nhà của Bác ở Thủ đô. Điều đặc biệt, căn nhà sàn đầu tiên không phải do thợ chuyên nghiệp thi công mà là kết tinh công sức, bàn tay, tấm lòng của bà con các dân tộc…
Năm 1999, nhà sàn được nâng cấp thành bê tông cốt thép ốp gỗ nhưng vẫn giữ nguyên dáng dấp cũ. Hàng năm, nơi đây đón hàng ngàn lượt người dân, cán bộ, học sinh đến dâng hương, báo công như một nghi thức thiêng liêng trong hành trình "học Bác, làm theo Bác”.
Ao cá Bác Hồ nằm trước nhà sàn, có hình dáng mô phỏng địa giới huyện Văn Chấn cũ - nơi thị xã Nghĩa Lộ từng là trung tâm. Ao rộng hơn 2.000m2, nay ao nuôi giống cá chép đỏ do Phủ Chủ tịch tặng. Mỗi khi đàn cá ngoi lên đớp bóng, làn nước loang ra thành sóng nhỏ, gợi nhớ hình ảnh Bác chăm sóc đàn cá trong vườn Phủ xưa gần gũi, giản dị vô cùng. Vườn cây ăn quả bao quanh khu tưởng niệm là nơi hội tụ những giống cây quý từ khắp mọi miền đất nước: nhãn lồng Hưng Yên, cam Xã Đoài, bưởi Phúc Trạch, xoài Yên Châu… Ban đầu, cây được bà con mang đến trồng bằng tấm lòng. Về sau, được Nhà nước đầu tư sưu tầm, bổ sung thêm, tạo thành khu sinh thái hài hòa giữa thiên nhiên và ký ức.
Không chỉ là nơi tưởng niệm, Khu tưởng niệm còn là một không gian giáo dục lịch sử - văn hóa sinh động. Phòng trưng bày hơn 1.000 hiện vật, ảnh tư liệu quý về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Bác, được sắp xếp theo chủ đề rõ ràng: từ thân thế, tư tưởng đến đạo đức, phong cách; từ tình cảm của Bác với Tây Bắc đến tấm gương Bác trong đời sống hàng ngày.
Những tờ báo tường của học sinh viết về Bác cũng được lưu giữ, trưng bày, góp phần tạo nên một "thư viện Hồ Chí Minh” thu nhỏ giữa đại ngàn.
Ông Nguyễn Viết Chung - Giám đốc Trung tâm Truyền thông - Văn hóa thị xã Nghĩa Lộ cho biết: "Những năm gần đây, Khu tưởng niệm đã được đầu tư khang trang hơn, tiếp đón trên 2.000 đại biểu trong dịp sinh nhật Bác. Gần 35.000 học sinh các trường trong thị xã cũng được tổ chức dâng hương, tham quan và học tập ngoại khóa tại đây. Hiệu quả giáo dục đạo đức, lý tưởng cách mạng qua hình thức này là rất rõ nét”.
Em Nguyễn Hương Thảo - học sinh Trường THCS Tô Hiệu xúc động chia sẻ: "Mỗi lần được đến thăm Khu tưởng niệm Bác Hồ, em cảm thấy như được ở gần Bác. Em sẽ phấn đấu chăm ngoan, học giỏi hơn để xứng đáng là cháu ngoan của Bác”. Kể từ năm 1997, khi chính thức trở thành chi nhánh duy nhất của Bảo tàng Hồ Chí Minh ở khu vực Tây Bắc, Khu tưởng niệm ngày càng khẳng định tầm quan trọng đặc biệt.
Tiến sĩ Vũ Mạnh Hà - Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh đánh giá: "Nơi đây là mô hình kiểu mẫu trong truyền cảm hứng học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh đến đồng bào miền núi. Các hạng mục như: phòng chiếu phim tư liệu, trưng bày hiện vật, hội trường đa năng... đều góp phần tái hiện sống động hình ảnh Bác, giúp người dân "gần Bác” không chỉ trong tâm tưởng mà cả trong đời sống tinh thần hằng ngày”.
Trải qua hơn 40 năm, Khu tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh thị xã Nghĩa Lộ không chỉ là nơi lưu giữ ký ức mà là điểm tựa tinh thần, là "Địa chỉ đỏ” để mỗi thế hệ cán bộ, đảng viên, học sinh, người dân soi chiếu bản thân, học hỏi tấm gương Bác để sống đẹp hơn, cống hiến nhiều hơn.
Giữa nhịp sống hiện đại, giữa điệu xòe rộn ràng trên các bản làng miền Tây Yên Bái, Khu tưởng niệm vẫn giữ gìn ngọn lửa thiêng - ngọn lửa của lòng biết ơn, của lý tưởng cách mạng, của tình yêu với một con người mà tên tuổi đã trở thành bất tử: Hồ Chí Minh. Khu tưởng niệm Bác - đóa hoa ngát hương giữa đại ngàn Tây Bắc sẽ còn mãi nở trong lòng nhân dân.
Trần Ngọc
