Thực tiễn cho thấy, số hóa đang làm thay đổi rõ nét cách con người tiếp cận di sản theo hướng sinh động và đa chiều. Thông qua các công nghệ như mô hình 3D, thực tế ảo hay dữ liệu số, không gian văn hóa và hiện vật được tái hiện chân thực, giúp người xem có thể khám phá từ nhiều góc độ mà không bị giới hạn bởi thời gian và khoảng cách. Đồng thời, việc số hóa cũng góp phần chuẩn hóa, hệ thống hóa nguồn tư liệu, tạo nền tảng quan trọng cho công tác nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản lâu dài.
Năm 2025, hoạt động của Bảo tàng tỉnh đạt nhiều kết quả tích cực. Đơn vị đã tổ chức 33 cuộc nghiên cứu, xây dựng nội dung trưng bày, đạt 220% kế hoạch; sưu tầm bổ sung trên 310 hiện vật; thực hiện bảo quản phòng ngừa 900 hiện vật và bảo quản trị liệu 75 hiện vật. Cùng với đó, hoạt động truyền thông số tiếp tục được đẩy mạnh trên các nền tảng trực tuyến, góp phần đưa hình ảnh di sản đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ.
Việc ứng dụng công nghệ số không chỉ làm mới cách trưng bày mà còn nâng cao trải nghiệm của người xem.
Từ các mô hình 3D, dữ liệu đa phương tiện đến các hình thức tương tác trực tuyến, công chúng vừa “xem” vừa trực tiếp khám phá, tìm hiểu hiện vật ngay trên thiết bị số. Nhờ đó, lượng khách tham quan, trải nghiệm tại bảo tàng cũng như trên không gian số ngày càng tăng với trên 41.000 lượt khách tham quan trong năm 2025.
Ông Hứa Xuân Thắng - Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh cho biết: “Cùng với sự phát triển của công nghệ, cách tiếp cận di sản của công chúng, đặc biệt là giới trẻ đang có nhiều thay đổi rõ rệt theo hướng hiện đại, trực quan và giàu tính tương tác. Do vậy, bảo tàng đang tiếp tục đẩy mạnh đổi mới nội dung, hình thức trưng bày theo hướng số hóa nâng cao; phát triển các sản phẩm trải nghiệm mới, tăng cường tương tác và kết nối trực tuyến và ứng dụng phương pháp kể chuyện (storytelling). Qua đó đưa di sản đến gần hơn với công chúng, nhất là học sinh, sinh viên”.
Em Nguyễn Bảo Ngọc, học sinh Trường THPT Chuyên Nguyễn Tất Thành (phường Văn Phú) chia sẻ: “Khi tham quan bảo tàng, em thấy rất thích thú vì các hiện vật được trình bày sinh động, có ứng dụng công nghệ như hình ảnh 3D, video minh họa nên dễ hiểu hơn. Em được tương tác và tìm hiểu thêm nhiều thông tin, giúp em hiểu rõ hơn về lịch sử, văn hóa và cũng dễ ghi nhớ hơn, khiến việc khám phá trở nên hấp dẫn và gần gũi hơn”.
Song song với hệ thống bảo tàng, thư viện tỉnh cũng đang tăng tốc trong hành trình chuyển đổi số, từng bước hình thành “không gian tri thức số” với nhiều tiện ích hiện đại hơn, góp phần đưa tri thức lan tỏa sâu rộng trong đời sống. Việc số hóa tài liệu, phát triển dịch vụ trực tuyến và mở rộng mạng lưới kết nối không chỉ nâng cao hiệu quả phục vụ mà còn rút ngắn khoảng cách tiếp cận thông tin, nhất là đối với người dân vùng sâu, vùng xa.
Năm 2025, Thư viện tỉnh đã số hóa hàng chục nghìn tài liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu với hơn 21.500 đơn vị tra cứu và gần 100.000 tài liệu số hóa được tích hợp trên nền tảng trực tuyến, cho phép bạn đọc tìm kiếm, khai thác nhanh chóng, thuận tiện.
Nhiều giải pháp chuyển đổi số được triển khai đồng bộ như cấp thẻ bạn đọc trực tuyến, cung cấp dịch vụ trên không gian mạng, tổ chức triển lãm, giới thiệu sách trực tuyến… Qua đó, thư viện đã phục vụ trên 200.000 lượt bạn đọc, tăng mạnh so với kế hoạch. Cùng với đó, hệ thống website, fanpage được duy trì hiệu quả, hỗ trợ tra cứu, quảng bá hoạt động; đồng thời triển khai chuyển đổi dữ liệu cho 400 thư viện cơ sở, góp phần hình thành mạng lưới liên thông, chia sẻ nguồn lực thông tin rộng khắp.
Bà Đồng Thị Hồng Hạnh - Giám đốc Thư viện tỉnh cho biết: “Thời gian tới, thư viện sẽ tiếp tục tập trung hoàn thiện hạ tầng và nền tảng công nghệ, chuẩn hóa, làm giàu cơ sở dữ liệu số, đồng thời mở rộng các dịch vụ trực tuyến theo hướng thân thiện, dễ tiếp cận. Đặc biệt, việc tăng cường kết nối, chia sẻ tài nguyên giữa các thư viện sẽ được đẩy mạnh, gắn với phục vụ bạn đọc ở cơ sở, nhất là vùng khó khăn, để tri thức đến được với mọi người dân”.
Sự kết hợp hài hòa giữa giá trị truyền thống và công nghệ hiện đại đang mở ra hướng đi mới cho lĩnh vực văn hóa. Trong hành trình số hóa nâng cao, di sản và tri thức được bảo tồn bền vững và lan tỏa mạnh mẽ, góp phần nâng cao đời sống tinh thần và xây dựng xã hội học tập trong thời đại số.
