Cùng dùng 500 kWh, hóa đơn có thể khác nhau
Một trong những nội dung đáng chú ý tại dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực đang được Quốc hội xem xét là bổ sung cơ sở pháp lý để áp dụng giá bán lẻ điện theo thời gian sử dụng đối với khách hàng sinh hoạt khi đáp ứng điều kiện kỹ thuật. Nếu được cụ thể hóa, đây sẽ là thay đổi đáng kể trong cách tính tiền điện đối với các hộ gia đình.
Hiện khách hàng sinh hoạt chủ yếu trả tiền điện theo biểu giá bậc thang. Theo đó, lượng điện sử dụng càng nhiều, phần điện rơi vào các bậc cao sẽ có mức giá cao hơn.
Trong khi đó, biểu giá theo thời gian sử dụng (thường gọi là TOU) phân chia giá điện theo các khung giờ cao điểm, bình thường và thấp điểm. Điều đó có nghĩa, nếu áp dụng giá điện theo giờ, hai gia đình cùng sử dụng 500 kWh/tháng nhưng có thời điểm tiêu thụ khác nhau có thể phải trả số tiền khác nhau.
TS. Ngô Đức Lâm - nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng - cho rằng mục tiêu của giá điện theo giờ là điều tiết phụ tải, khuyến khích người sử dụng chuyển một phần nhu cầu điện khỏi những thời điểm hệ thống căng thẳng.
Tuy nhiên, theo ông Lâm, việc mở rộng cơ chế này sang khách hàng sinh hoạt cần được cân nhắc kỹ bởi đặc điểm sử dụng điện của hộ gia đình rất khác doanh nghiệp. Nhiều nhu cầu của người dân mang tính thiết yếu và “không phải lúc nào cũng có thể lựa chọn thời gian sử dụng”. Do đó, chính sách cần có lộ trình phù hợp và đánh giá tác động đối với từng nhóm khách hàng.
Chuyên gia năng lượng Đào Nhật Đình cũng cho rằng giá điện theo thời gian có thể tạo tín hiệu để người dùng điều chỉnh hành vi, qua đó giảm áp lực cho hệ thống điện. Tuy nhiên, điểm khó là giờ cao điểm buổi tối lại trùng với thời gian phần lớn người lao động trở về nhà, khiến nhu cầu nấu ăn, sử dụng điều hòa, bình nóng lạnh, chiếu sáng và nhiều thiết bị khác đồng loạt tăng cao.
Ngược lại, nếu hàng triệu thiết bị có thể được chuyển khỏi một vài giờ cao điểm, lợi ích đối với hệ thống điện có thể rất lớn.
TS. Nguyễn Huy Hoạch - thành viên Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam - cho rằng giá điện theo giờ không nên chỉ được nhìn dưới góc độ tăng hay giảm tiền điện mà về bản chất là một tín hiệu kinh tế nhằm thay đổi thời điểm sử dụng điện.
Khi hàng triệu khách hàng cùng dồn nhu cầu vào một vài giờ trong ngày, hệ thống phải huy động thêm nguồn điện, kể cả các nguồn có chi phí cao, đồng thời đầu tư nguồn và lưới để đáp ứng mức công suất cực đại dù mức phụ tải này chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian ngắn.
Theo tính toán của Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO), nếu dịch chuyển được khoảng 3-5% phụ tải buổi tối sang ban ngày, công suất cực đại có thể giảm khoảng 450-750 MW. Nếu tỷ lệ dịch chuyển đạt 10%, công suất đỉnh có thể giảm khoảng 1.500 MW - tương đương quy mô của một nhà máy điện lớn.
Chưa thể áp dụng ngay
Về hạ tầng đo đếm, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết tỷ lệ công tơ điện tử trên toàn hệ thống đã đạt mức rất cao. Cả 5 tổng công ty điện lực đã gần như chuyển hoàn toàn từ ghi chỉ số thủ công sang ghi chỉ số tự động từ xa. Đây là nền tảng quan trọng để tiến tới những mô hình giá điện linh hoạt hơn.
Theo chuyên gia, để xác định chính xác một hộ gia đình đã sử dụng bao nhiêu điện trong giờ cao điểm, bình thường hay thấp điểm, thiết bị phải có khả năng ghi nhận sản lượng theo từng khoảng thời gian. Dữ liệu sau đó phải được lưu trữ, truyền về ổn định và xử lý chính xác trên hệ thống công nghệ thông tin với quy mô hàng chục triệu khách hàng.
Ông Bùi Quốc Hùng - Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương cho biết, công tơ phục vụ TOU phải đo được chính xác sản lượng điện ở ba khung giờ khác nhau. Ngoài thiết bị đo, hệ thống đường truyền và các điều kiện kỹ thuật liên quan cũng phải đáp ứng.
Theo ông Hùng, nếu áp dụng giá điện theo giờ, công tơ phải có khả năng đo sản lượng theo ba khung thời gian; đồng thời hạ tầng truyền dữ liệu và các điều kiện kỹ thuật liên quan cũng phải đáp ứng. Do đó, việc luật cho phép áp dụng giá điện theo thời gian mới là bước đầu.
Bộ Công Thương đang nghiên cứu áp dụng giá theo thời gian sử dụng với những khách hàng có thiết bị công suất lớn, tiêu thụ nhiều điện và có khả năng chuyển nhu cầu khỏi giờ cao điểm.
