Bộ Công Thương cho biết, trong những năm gần đây, thị trường phương tiện điện tại Việt Nam phát triển nhanh, với sự tham gia của doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp trong nước và doanh nghiệp nhập khẩu.
Cùng với sự phát triển của xe điện, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư, sản xuất, nhập khẩu, cung cấp trụ sạc và dịch vụ sạc. Hệ thống sạc được phát triển theo nhiều mô hình, gồm mạng lưới sạc do nhà sản xuất phương tiện đầu tư; trụ sạc tại đại lý; trụ sạc bán hoặc lắp đặt cho khách hàng; mạng sạc công cộng do doanh nghiệp độc lập vận hành; và giải pháp sạc tại nơi làm việc, nơi trông giữ xe hoặc khu dịch vụ. Theo số liệu được tổng hợp trong hồ sơ ban đầu, một mạng lưới lớn đã phát triển khoảng 150.000 cổng sạc với công suất đến 360 kW trên phạm vi toàn quốc. Bên cạnh đó, nhiều nhà cung cấp trong và ngoài nước tham gia thị trường thiết bị, phần mềm, thanh toán, vận hành và bảo trì.
Sự đa dạng về chủ thể, công nghệ, chuẩn đầu nối, công suất và mô hình kinh doanh tạo động lực phát triển thị trường nhưng cũng đặt ra yêu cầu thống nhất về an toàn và chất lượng. Trụ sạc đang được sản xuất, nhập khẩu và lưu thông theo tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn quốc gia, tiêu chuẩn nước ngoài hoặc tiêu chuẩn do doanh nghiệp công bố. Trong khi đó, các yêu cầu đối với toàn bộ trạm sạc còn nằm rải rác trong pháp luật và quy chuẩn về điện lực, an toàn điện, xây dựng, phòng cháy, chữa cháy, đo lường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, giao thông và môi trường.
Theo Bộ Công Thương, một số khó khăn chủ yếu trong thực tiễn phải kể đến như: Chưa có văn bản kỹ thuật thống nhất phân định đầy đủ yêu cầu đối với sản phẩm trụ sạc và yêu cầu đối với hệ thống trạm sạc sau lắp đặt.
Chủ đầu tư, đơn vị thiết kế, đơn vị lắp đặt và cơ quan địa phương gặp khó khăn khi xác định yêu cầu về mặt bằng, ô sạc, tổ chức giao thông, nền móng, thoát nước, khoảng cách thao tác và bảo vệ chống va chạm.
Việc lựa chọn cấp điện áp, tính toán công suất, hệ số đồng thời, đấu nối, đo đếm, chất lượng điện năng và quản lý phụ tải chưa có hướng dẫn tích hợp dành riêng cho trạm sạc.
Yêu cầu về RCD (thiết bị bảo vệ dòng rò), phát hiện dòng dư một chiều, bảo vệ quá dòng, ngắn mạch, xung sét, nối đất và ngắt điện khẩn cấp cần được áp dụng thống nhất giữa trụ sạc và hệ thống phân phối nội bộ.
Việc bố trí phương tiện phòng cháy, chữa cháy, biển cảnh báo, nội quy, tiêu lệnh, điều kiện ngừng khai thác và phối hợp xử lý sự cố cần được xác định rõ trong mối quan hệ với quy định chuyên ngành.
Thiết bị đo điện năng sạc pin xe điện đã được đưa vào phạm vi quản lý phương tiện đo nhóm 2, nhưng việc tích hợp giữa đo lường trong trụ, đo giao nhận điện tại điểm đấu nối và dữ liệu tính phí dịch vụ cần được làm rõ.
Trạm sạc công cộng ngày càng phụ thuộc vào phần mềm, truyền thông và nền tảng thanh toán; do đó cần có yêu cầu tối thiểu về đồng bộ thời gian, phân quyền, nhật ký, lưu trữ, sao lưu và bảo vệ dữ liệu.
Trạm hiện hữu được hình thành qua nhiều giai đoạn, có chất lượng và hồ sơ khác nhau; cần có lộ trình rà soát, khắc phục phù hợp, đồng thời xử lý ngay các nguy cơ trực tiếp đến an toàn.
Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư số 03/2024/TT-BKHCN ngày 15/4/2024 sửa đổi, bổ sung quy định về đo lường đối với phương tiện đo nhóm 2, trong đó bổ sung quản lý thiết bị đo điện năng sạc pin xe điện. Quy định này góp phần bảo đảm minh bạch trong tính giá, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và hạn chế gian lận đo lường. Tuy nhiên, quy định về đo lường chỉ giải quyết một cấu phần của hệ thống; việc bảo đảm an toàn và vận hành trạm vẫn cần một QCVN chuyên ngành, có khả năng liên kết các yêu cầu hiện có.
Thực tiễn nêu trên cho thấy việc xây dựng QCVN về trụ sạc và trạm sạc là cần thiết, cấp bách, phù hợp với tốc độ phát triển thị trường và yêu cầu quản lý nhà nước. Quy chuẩn không thay thế các quy chuẩn chuyên ngành mà xác lập yêu cầu tối thiểu và điểm giao diện để các quy định về sản phẩm, điện lực, phòng cháy chữa cháy, xây dựng, đo lường và dữ liệu được áp dụng đồng bộ.
Việc ban hành QCVN tạo cơ sở pháp lý để cơ quan nhà nước, địa phương, đơn vị điện lực, tổ chức chứng nhận, phòng thử nghiệm, chủ đầu tư và doanh nghiệp áp dụng thống nhất; giảm cách hiểu khác nhau, hạn chế yêu cầu phát sinh không cần thiết và thúc đẩy đầu tư hạ tầng sạc an toàn.
QCVN là công cụ cần thiết để hỗ trợ phát triển ngành công nghiệp xe điện, thiết bị điện và dịch vụ sạc trong nước. Việc sử dụng tiêu chuẩn quốc tế và TCVN làm nền tảng tạo điều kiện cho doanh nghiệp chủ động thiết kế, thử nghiệm, chứng nhận, nâng cao chất lượng và tham gia chuỗi cung ứng.
Tại dự thảo, Bộ Công Thương đề xuất cụ thể quy định kỹ thuật đối với trụ sạc; quy định kỹ thuật đối với trạm sạc; quy định về quản lý; trách nhiệm của tổ chức, cá nhân…
Trong đó nêu rõ, trạm sạc xe điện phải bảo đảm an toàn điện, an toàn phòng cháy và chữa cháy, an toàn cho người sử dụng, phương tiện, thiết bị và công trình trong suốt quá trình thiết kế, thi công, lắp đặt, nghiệm thu, vận hành, bảo trì, cải tạo và chấm dứt khai thác.
Trạm sạc phải tuân thủ đồng thời các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và quy định pháp luật có liên quan về hệ thống điện, an toàn điện, phòng cháy và chữa cháy, xây dựng, giao thông, bảo vệ môi trường, đo lường, thanh toán, an toàn thông tin và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Trạm sạc phải được thiết kế đồng bộ giữa hệ thống cấp điện, hệ thống phân phối điện, trụ sạc, hệ thống bảo vệ, nối đất, chống sét, giám sát, điều khiển, phòng cháy chữa cháy, chiếu sáng, biển báo, tổ chức giao thông và hạ tầng phụ trợ.
Trạm sạc phải có giải pháp kỹ thuật để phát hiện, cảnh báo, cô lập và xử lý sự cố; bảo đảm ngắt điện tự động hoặc thủ công khi xảy ra cháy, rò điện, va chạm, nước ngập, quá nhiệt, hư hỏng cách điện hoặc sự cố nghiêm trọng khác.
Các thiết bị, vật liệu và phụ kiện sử dụng trong trạm sạc phải phù hợp với môi trường lắp đặt, cấp bảo vệ, điều kiện nhiệt độ, độ ẩm, mưa nắng, ăn mòn, bụi, rung động và nguy cơ va chạm phương tiện.
Yêu cầu về bố trí trạm sạc
Vị trí bố trí trạm sạc phải phù hợp mục đích sử dụng đất, công năng vực và tổ chức giao thông nội bộ; không làm cản trở lối ra vào công trình, lối thoát nạn, tuyến chữa cháy, khu vực thao tác của phương tiện khác và hoạt động vận hành của công trình lân cận.
Thiết kế đường bên trong trạm sạc phải đáp ứng các yêu cầu về giao thông xe cộ: chiều rộng của một làn đường không được nhỏ hơn 3,5 m, và chiều rộng của hai làn đường không được nhỏ hơn 6 m.
Khu vực sạc ô tô phải có vị trí đỗ xe, lối vào, lối ra và không gian thao tác phù hợp với loại phương tiện phục vụ. Đối với bố trí điển hình tại khu vực công cộng, kích thước mỗi ô sạc ô tô không được nhỏ hơn 2,5 m x 5,0 m; trường hợp cải tạo trên nền hiện trạng đã có vạch sơn, bề rộng ô sạc không được nhỏ hơn 2,3 m.
Đối với bố trí ô sạc chéo, ô sạc song song, ô sạc cho xe thương mại, xe buýt, xe tải, xe đầu kéo hoặc sơ đồ tổ chức giao thông đặc thù, kích thước ô đỗ, khoảng lùi thiết bị, khoảng cách đến bó vỉa, vỉa hè hoặc làn xe phải được xác định theo kích thước phương tiện, bán kính quay, chiều dài cáp sạc, hướng đỗ xe và phương án vận hành thực tế.
Khi ô sạc bố trí sát tường, hàng rào hoặc vật cản cố định, khoảng cách từ mép vạch sơn ô sạc đến vật cản không được nhỏ hơn 0,5 m, trừ trường hợp có giải pháp bố trí tương đương bảo đảm thao tác an toàn, tiếp cận thiết bị và bảo trì.
Trụ sạc có thể được bố trí cạnh ô đỗ, giữa hai ô đỗ, trên vỉa hè, lắp đặt trên tường hoặc theo mô hình một trụ phục vụ một hoặc nhiều ô sạc. Trường hợp bố trí trên vỉa hè, phải bảo đảm bề rộng thông thủy liên tục tối thiểu dành cho người đi bộ theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về hạ tầng kỹ thuật. Việc bố trí trụ sạc phải phù hợp với chiều dài cáp sạc, hướng đỗ xe, giải pháp bố trí, quản lý cáp sạc và phương án tổ chức giao thông; bảo đảm việc sạc thuận tiện, an toàn; không tạo nguy cơ vấp ngã, không để cáp sạc cắt ngang lối đi gây mất an toàn hoặc bị kéo căng…
Dự thảo đang được lấy ý kiến góp ý trên Cổng TTĐT Bộ Công Thương.
