Lo ngại từ doanh nghiệp
Trao đổi với phóng viên, đại diện Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam (VATA) cho biết đơn vị vừa có văn bản gửi Cục Đăng kiểm Việt Nam, trong đó nêu rõ, kể từ khi áp dụng kiểm định khí thải theo lộ trình mới (từ 1/3 vừa qua), nhiều chủ xe mang tâm lý hoang mang, lo lắng.
Thực tế ghi nhận từ một số cơ sở đăng kiểm cho thấy đã có phương tiện bị hư hỏng nặng như cháy bạc biên dẫn đến gãy tay biên, vỡ thành vách thân máy khi thực hiện đo khí thải động cơ. Nguyên nhân xuất phát từ quy trình kiểm tra yêu cầu đăng kiểm viên phải thực hiện đạp ga đến hết hành trình bàn đạp.
VATA phân tích, đối với các xe thế hệ mới, việc này không đáng lo ngại vì xe đã có hệ thống hạn chế tốc độ động cơ khi không tải. Tuy nhiên, với các xe thế hệ cũ (thường đã hoạt động nhiều năm, không có hệ thống hạn chế tốc độ), việc đạp kịch ga đến tốc độ tối đa theo thiết kế là đi ngược lại nguyên tắc khoa học.
Khi đạp hết ga, lượng nhiên liệu bơm vào buồng đốt lớn nhất, pít-tông phải làm việc ở tốc độ cực đại khiến áp suất và nhiệt độ tăng vọt. Lúc này, dầu bôi trơn có thể không kịp bơm đến các chi tiết máy, dẫn đến ma sát lớn, gây nguy cơ giảm tuổi thọ động cơ hoặc hỏng hóc nghiêm trọng ngay trên dây chuyền.
Đại diện VATA cho rằng, quy định này xa rời thực tế. Trong quá trình lưu thông bình thường, kể cả khi chở hàng nặng leo đèo dốc hay chạy tốc độ tối đa 120km/h trên cao tốc, tài xế cũng hiếm khi phải đạp hết ga, mà thường chỉ dùng khoảng 1/2 hành trình bàn đạp (tương đương 2.000 - 3.000 vòng/phút). Việc ép động cơ cũ chạy tối đa công suất ở chế độ không tải không chỉ gây nguy cơ vỡ máy mà còn lãng phí nhiên liệu, xả lượng khói lớn làm ô nhiễm ngay tại trung tâm đăng kiểm.
Nhằm bảo vệ tài sản của người dân và doanh nghiệp, VATA đề xuất giải pháp phân loại phương tiện. Theo đó, với xe thế hệ mới (có hệ thống tự động hạn chế tốc độ không tải) tiếp tục đo theo quy trình hiện tại (đạp hết chân ga). Đối với xe thế hệ cũ (không có hệ thống hạn chế tốc độ) thay đổi phương pháp đo, chỉ yêu cầu đạp ga tối đa đến khoảng 1/2 hành trình (tương đương 2.000 - 3.000 vòng/phút), tương tự như đo khí thải xe máy xăng.
Hiệp hội kiến nghị bãi bỏ ngay quy định bắt chủ xe ký "bản cam kết" tự chịu rủi ro. Trách nhiệm kiểm tra, đánh giá tình trạng an toàn của xe trước khi đo thuộc về đăng kiểm viên; nếu xe không đủ điều kiện thì phải từ chối kiểm định và yêu cầu đi bảo dưỡng, tuyệt đối không được ép xe cũ chạy quá giới hạn để rồi hư hỏng.
"Đạp hết ga" là gì?
Theo tìm hiểu, quy trình kiểm tra khí thải động cơ diesel đang được Cục Đăng kiểm Việt Nam hướng dẫn tại Văn bản số 534/ĐKVN-PTGTĐB ngày 13/2. Quy trình áp dụng phương pháp đo gia tốc tự do, quá trình kiểm tra bắt buộc trải qua các bước "thử thách" động cơ ở cường độ cao.
Cụ thể, trước khi đo chính thức, đăng kiểm viên phải nổ máy không tải 1 phút, sau đó thực hiện ít nhất 2 lần vù ga để làm sạch ống xả. Lần 1 đăng kiểm viên phải đạp ga từ từ đến hết hành trình trong thời gian không dưới 5 giây để kiểm tra bộ điều tốc và giới hạn vòng tua. Đến lần 2 phải đạp ga đều đặn đến hết hành trình trong 2-5 giây để làm sạch muội than.
Đối với việc đạp ga đo khí thải, đăng kiểm viên phải đạp ga hết hành trình một cách nhanh chóng và liên tục (trong vòng chưa tới 1 giây) để bơm cao áp phun lượng nhiên liệu tối đa. Giữ chân ga cho đến khi động cơ đạt tốc độ tối đa (với xe tải lớn hoặc xe khách trên 9 chỗ, thời gian giữ ga không được dưới 2 giây) rồi mới nhả hoàn toàn bàn đạp.
Động cơ tự giảm tốc về chế độ cầm chừng. Thiết bị sẽ ghi lại nồng độ đỉnh khói. Quá trình "đạp hết ga" này được lặp đi lặp lại cho đến khi thu được 3 lần đo hợp lệ liên tiếp (có kết quả chênh lệch không quá 10%). Đáng nói, chính yêu cầu phải đạp sâu ga, làm lại nhiều lần (ít nhất 5 lần theo tính toán của VATA) đã trở thành "nỗi ác mộng" đối với những chiếc xe máy dầu đời cũ.
