Giữa tháng 6, bà con nông dân thôn Đức Thịnh, xã Hưng Khánh, huyện Trấn Yên thu hoạch lúa đông xuân trong niềm vui khi cây lúa khỏe, ruộng ít sâu bệnh, hạt lúa chắc vàng và sản lượng tăng gần gấp đôi so với những vụ trước.
Bà Trần Thị Tuyết - thôn Đức Thịnh cho biết: "Tham gia Dự án, lúc đầu tôi cũng nghi ngại vì phải thay đổi cách trồng lúa bấy lâu. Nhưng sau khi được tập huấn và làm theo hướng dẫn, tôi thấy dễ hơn mình tưởng. Không cần dùng thuốc trừ sâu, không đốt rơm rạ, lại ít phải bón phân mà cây lúa vẫn phát triển tốt. Mùa này, nhà tôi thu được 2,5 tạ thóc/sào, gấp đôi năm ngoái”. Năng suất cao, chất lượng hạt lúa cũng được cải thiện rõ rệt khi cây lúa cho hạt dài, tỷ lệ hạt chắc cao.
Chị Phạm Thị Tuyết Mai - thôn Đức Thịnh chia sẻ: "Nhờ cấy thưa, chừa lối đi giữa ruộng nên dễ chăm sóc, theo dõi sâu bệnh. Đặc biệt, sử dụng phân hữu cơ giúp đất tơi xốp, rễ lúa ăn sâu nên ít đổ, không bị thối gốc, quá trình chăm sóc cũng nhàn hơn, không cần đến thuốc bảo vệ thực vật như trước”.
Tham gia Dự án, người dân được trang bị kiến thức về kỹ thuật và được trực tiếp hướng dẫn thực hành sản xuất. Các lớp học dành cho nông dân được tổ chức ngay trên ruộng lúa, giúp bà con vừa học lý thuyết vừa thực hành dưới sự hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật. "Học tại ruộng dễ hiểu, dễ nhớ, làm luôn tại chỗ nên bà con rất hào hứng” - ông Lương Ngọc Dũng - Trưởng thôn Đức Thịnh cho hay.
Với tổng diện tích 4 ha của hơn 30 hộ dân tại thôn Đức Thịnh tham gia Dự án trong vụ đông xuân 2024 - 2025, Hưng Khánh là một trong bốn xã được Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Yên Bái chọn để triển khai Dự án (gồm: xã An Thịnh, huyện Văn Yên; xã Hưng Khánh, huyện Trấn Yên; xã Bạch Hà, huyện Yên Bình; xã Đồng Khê, huyện Văn Chấn). Các hộ tham gia Dự án đều được hỗ trợ kỹ thuật, theo dõi năng suất, đo đạc mức độ phát thải và đánh giá hiệu quả theo quy trình minh bạch, khoa học.
Bên cạnh hiệu quả kinh tế, giá trị lớn nhất mà Dự án mang lại chính là lợi ích môi trường. Các biện pháp như: cấy mạ thưa, tưới luân phiên, giảm đạm hóa học, không đốt rơm rạ… đã trực tiếp giảm phát thải khí nhà kính, tăng khả năng hấp thụ carbon của hệ sinh thái nông nghiệp. Nếu như trước đây, bà con thường đốt rơm rạ tại ruộng vừa gây ô nhiễm không khí, vừa làm mất chất hữu cơ thì nay, nhờ chế phẩm sinh học, toàn bộ rơm rạ được ủ tại chỗ, trở thành phân bón hữu cơ cho vụ sau. Đồng thời, bà con sử dụng phân chuồng hoai mục, phân vi sinh thay cho đạm hóa học vừa tốt cho đất vừa an toàn cho người sử dụng.
Điểm đặc biệt của mô hình là không sử dụng thuốc trừ cỏ và giảm tối đa thuốc bảo vệ thực vật. Qua đó, hạn chế tình trạng tồn dư hóa chất trong đất, nước, gạo và góp phần bảo vệ sức khỏe người dân. Tổng lượng phát thải khí nhà kính được cập nhật tại phần mềm Rice Hero (phần mềm được sử dụng để đo mức độ phát thải tại từng thửa ruộng) trong mô hình canh tác là 395 - 405 kg CO2 tương đương giảm 70 - 73% lượng phát thải khí nhà kính trong canh tác lúa của tỉnh.
Với các kỹ thuật của mô hình trồng lúa áp dụng quy trình canh tác bền vững giảm phát thải khí nhà kính, nguồn phát thải khí nhà kính đã được hạn chế; sức khỏe cây trồng được quản lý và nâng cao; chi phí đầu vào đã giảm tối đa trong khi năng suất, chất lượng lúa và hiệu quả kinh tế tăng lên rõ rệt; các phụ phẩm nông nghiệp được xử lý, chế biến thành phân hữu cơ; hệ sinh thái và môi trường được nâng cao, trong đó tài nguyên nước được sử dụng ở mức thấp và hợp lý nhất. Mô hình của Dự án đã khẳng định tính hiệu quả về kinh tế và môi trường, cần được nhân rộng trong sản xuất lúa ở các địa phương trên địa bàn tỉnh.
