Xuất phát từ TP Hà Giang (cũ), chị Linh hướng về khu vực xã Lùng Tám (tỉnh Tuyên Quang) trong chuyến đi chơi qua nhiều địa điểm nổi tiếng. Trên đường, chị ghé vào Hợp tác xã dệt lanh Lùng Tám mua một số sản phẩm thủ công do bà con nơi đây làm ra.
Tại đây, chị tình cờ gặp được cụ bà Sùng Thị Cở, 97 tuổi với nụ cười móm mém, cần mẫn dùng sáp ong vẽ hoạ tiết trên vải lanh.
"Trước khi đến đây, tôi đã biết cụ bà nổi tiếng trên Internet sau nhiều video do khách du lịch ghi lại. Cụ Cở vui vẻ, rất thích trò chuyện với khách", chị Linh chia sẻ.
Trước đó, cụ Cở được nhiều người biết đến nhờ một đoạn video do nữ du khách người nước ngoài ghi lại. Nhìn thấy cô gái quay phim, cụ nở nụ cười tươi và nói "Hello" (xin chào).
Đoạn video sau đó được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội, thu hút hơn 12 triệu lượt xem. Phía dưới đoạn video, hàng nghìn người nước ngoài để lại bình luận, khen cụ Cở dễ thương, cảm thấy như trái tim "tan chảy" vì nhìn thấy nụ cười đôn hậu.
Cụ bà 97 tuổi vẽ họa tiết bằng sáp ong nổi tiếng khắp thế giới (Nguồn: Mê Hà Giang).
"Tôi có cảm giác muốn khóc khi nhìn vào những vẻ đẹp bình dị của cụ bà này", tài khoản Holy viết.
Tài khoản Surin bình luận: "Đây là hình ảnh đáng yêu nhất mà tôi được xem ngày hôm nay. Hãy trân trọng việc làm của cụ bà".
"Nhìn cụ bà ở Việt Nam, tôi nhớ bà của mình. Thời gian trôi nhanh quá, đã lâu tôi không còn được bà ôm vào lòng", tài khoản Jn bày tỏ.
Trao đổi với phóng viên báo chí, bà Vàng Thị Mai - Quản lý Hợp tác xã dệt lanh Lùng Tám, tỉnh Tuyên Quang - cho biết, cụ bà Sùng Thị Cở bắt đầu dùng sáp ong vẽ hoạ tiết trên vải lanh từ năm 13 tuổi. Đến nay, cụ là nghệ nhân nổi tiếng với 84 năm cần mẫn làm việc.
Khẳng định được tài năng và tâm huyết, nhiều lần cụ Cở được mời trình diễn nghệ thuật vẽ hoạ tiết bằng sáp ong tại các bảo tàng, chương trình về văn hoá tại Hà Nội.
Được biết, cụ Cở có 5 người con (1 gái và 4 trai). Hiện, nữ nghệ nhân sống với con trai út.
Ở tuổi U100, cường độ làm việc cụ Cở có giảm hơn trước. Tuy nhiên, khi sức khoẻ đảm bảo, cụ vẫn miệt mài vẽ hoạ tiết tinh xảo trên vải lanh, thu hút sự chú ý của du khách.
"Cụ Cở hiền lành, giản dị, nhiệt tình và rất yêu nghề. Nhiều năm qua, cụ đã góp phần truyền dạy kinh nghiệm cho thế hệ trẻ, mong muốn giữ lại nét văn hoá độc đáo của người Mông", bà Mai cho biết.
Được biết, Hợp tác xã dệt lanh Lùng Tám có 150 thành viên, chia thành 9 tổ sản xuất. Để giữ nghề của cha ông, hàng năm, cụ Cở, bà Mai... đều mở lớp dạy cách vẽ sáp ong cho các bạn trẻ.
Bà Mai cảm thấy trăn trở do nhiều bạn trẻ lựa chọn lựa chọn các công việc ở khu công nghiệp. Những bậc cao niên không khỏi lo lắng cho tương lai của nghề vẽ sáp ong trên vải lanh.
Sản phẩm làm ra của các xã viên được đưa về nhóm chung đánh giá rồi bán cho khách du lịch. Mức giá dao động từ 120.000 đồng đến 800.000 đồng/sản phẩm.
"Chúng tôi không thương mại hoá, sản phẩm được làm thủ công hoàn toàn. Phía sau mỗi sản phẩm là thông điệp về câu chuyện văn hoá của người dân nơi đây", bà Mai khẳng định.
Để có được tấm vải lanh thành phẩm, những người làm nghề như bà Mai phải trải qua 41 công đoạn khác nhau.
Lá lanh được thu hoạch sau 3 tháng kể từ khi gieo hạt. Sau đó, người phụ nữ phơi khô, tước thành sợi. Tiếp đó, chị em sẽ giã, nối sợi dài, quay guồng, nấu trong chảo để đảm bảo độ trắng rồi phơi khô, dệt, nhuộm chàm, phơi khô... đòi hỏi nhiều công sức.
Trong đó, sợi lanh phải được bóc tách đều nhau ngay từ những bước đầu thì tấm vải dệt ra bền và đẹp. Sau đó được giã cho mềm, rồi nối lại với nhau để có sợi dài. Để se sợi chắc hơn, người Mông dùng dụng cụ phối hợp nhịp chân và tay, cùng lúc se được 4 luồng sợi lanh riêng biệt.
Sợi được đưa vào một khung quay rồi tháo ra, cuộn thành từng bó rồi mang đi luộc với tro bếp, ngâm và giặt. Quy trình lặp lại 3 lần đến khi nào sợi lanh trắng mới mang đi phơi khô rồi cho vào khung để dệt.
"Vải lanh gắn với văn hoá và quan niệm từ xa xưa của người Mông. Khi qua đời hay tổ chức lễ cưới đều phải có tấm vải lanh trên người", bà Mai chia sẻ.
Để vẽ được hoạ tiết trên vải lanh, người Mông ở Lùng Tám nhúng bút vào chảo sáp ong được đun sôi cả ngày. Các hoạ tiết có hoa đào, hoa bí, hình tượng con người... gắn với văn hoá từ xa xưa của người Mông.
Sau khi vẽ xong, tấm vải lanh được nhuộm chàm trên chảo đun sôi khoảng 3 tiếng. Màu vàng của sáp bay đi, chỉ còn màu trắng của vải lanh và màu xanh của hoạ tiết.
"Với những người đã làm nghề này lâu năm, các hoạ tiết đã in đậm trong tâm trí. Họ không cần xem bản vẽ, hoàn toàn sáng tạo ra bằng trí nhớ", nữ quản lý Hợp tác xã nói thêm.
