Chuyện rắn thần ở đền Tranh

Đền Tranh ở thị trấn Ninh Giang (Hải Dương) nổi tiếng linh thiêng, song những câu chuyện về rắn thần ở đây không phải ai cũng tỏ tường.

Di tích đền Tranh ở thị trấn Ninh Giang được trùng tu khang trang.
Di tích đền Tranh ở thị trấn Ninh Giang được trùng tu khang trang.

Nhiều huyền tích

Đền Tranh cổ kính tự bao đời, là hiện diện cho nét tín ngưỡng, văn hoá của người dân Ninh Giang. Trong hàng nghìn ngôi đền ở xứ Đông, kiến trúc đền Tranh độc đáo và khác biệt với những con rắn bằng vải nhồi bông bắt mắt ở xung quanh xà ngang và mái đền. Thần rắn minh chứng cho niềm tin, lòng thành kính của người dân đối với huyền tích về rắn thần đền Tranh.

Theo chuyện xưa kể lại, vào thời Vua Hùng thứ 18, ở làng Lạc Dục (Tứ Kỳ) có đôi vợ chồng hiền lành, đức độ, tuổi cao mà chưa có con. Ngày nọ, người chồng làm vườn nhặt được 2 quả trứng nhỏ. Nghĩ là trứng chim nên ông mang về nhà, chờ ngày chim nở, ngờ đâu lại nở ra rắn. Người vợ sợ hãi, định đem đi giết thì người chồng can ngăn, cho là điềm trời nên giữ lại nuôi.

Quả nhiên, hai con rắn càng lớn càng quấn quýt bên ông bà và được đôi vợ chồng yêu thương, chiều chuộng như con. Có lần, khi hai con rắn đang đùa nghịch, người chồng làm vườn chẳng may cuốc đứt đuôi một con. Vì thế, họ đặt tên cho chúng là Dài và Cộc.

Hai con rắn ăn rất khoẻ mà lại chỉ thích ăn gà nên người chồng phải đi ăn trộm gà của hàng xóm về cho rắn ăn. Sợ mang tội với xóm làng lại không còn sức lực để nuôi, ông bà bàn tính rồi mang hai con rắn ra ngã ba sông thả. Từ khi được thả xuống sông, hai con giao long thường gây sóng to, gió lớn khiến thuyền bè không thể qua lại.

Một hôm, có nàng công chúa đi thuyền qua khúc sông trên nhưng không thể đi nổi. Công chúa cho hỏi dân làng và được trả lời: “Sông trước kia vẫn gió yên, sóng lặng. Nhưng từ ngày đôi rắn được thả ra đây mới có hiện tượng này”.

Công chúa lập tức cho gọi ông bà đến hỏi tội. Lúc này, ông lão đã mất, bà lão sợ quá liền chạy ra bờ sông khấn rằng: “Nay có thuyền đi qua mà con gây sóng gió ngăn cản thì mẹ sẽ bị tội". Bà lão vừa dứt lời, lập tức mặt sông phẳng lặng thuyền đi qua an toàn. Nhưng khi đoàn thuyền đi khỏi thì sóng gió lại nổi lên dữ dội. Thấy linh ứng, dân làng khiếp sợ bèn lập miếu thờ gọi là miếu ông Cộc, tức Hắc Long Quân và miếu ông Dài, tức Bạch Long Quân.

Rắn thần là linh vật, biểu tượng của đền Tranh.
Rắn thần là linh vật, biểu tượng của đền Tranh.

Về chuyện thờ hai ông rắn thần có nhiều dị bản khác nhau. Có tích kể rằng, Quan Lớn Tuần Tranh chính là con trai thứ 5 của vua Bát Hải Động Đình. Quan phủ Trịnh Thương Quân có một người vợ rất đẹp. Một hôm, bà đi thuyền chơi trên sông Tranh, bỗng thấy một người ngoi từ dưới nước lên đòi lấy bà làm vợ. Hiển nhiên là bà không nghe. Đến đêm, khi đang ngủ, bà thấy người đó hiện vào phòng, lại đòi nhất định phải lấy bà làm vợ.

Hôm sau, bà đem chuyện này kể lại với chồng. Quan phủ thấy làm lạ và có ý đề phòng. Một lần, quan phủ có việc ra ngoài khi về không thấy vợ đâu nữa. Quan phủ hốt hoảng, buồn rầu, không còn tâm trí để làm việc. Sau khi xin từ chức, ngài thường ra bến sông Tranh thơ thẩn tìm vợ. Một đêm, ngài mơ thấy Quỷ Cốc ở miền Hải Quốc mách rằng vợ mình đã bị hoàng tử thứ 5 của vua Thủy Tề bắt xuống làm vợ.

Thương người chồng chung tình, Quỷ Cốc tìm cách cho ngài xuống thủy cung của vua Thủy Tề kêu cứu. Vua Thủy Tề cho rằng con trai mình làm điều bất chính liền đày hoàng tử thứ 5 ra bến sông Tranh và cho vợ chồng viên quan phủ đoàn tụ. Từ đó, khúc sông này xuất hiện nhiều điều kỳ lạ. Sóng to, gió lớn thường xuyên nổi lên gây khó khăn cho thuyền bè đi lại. Dân làng phải lập đền thờ gần bến đò Tranh, nơi ngã ba sông. Ngôi đền nổi tiếng linh thiêng, thuyền bè qua lại đều phải dừng lại làm lễ cầu đảo mới được sóng yên gió lặng.

Gửi gắm niềm tin

Lễ hội đền Tranh thu hút đông đảo du khách thập phương.
Lễ hội đền Tranh thu hút đông đảo du khách thập phương.

Đền Tranh gắn với nhiều câu chuyện về rắn thần. Mỗi câu chuyện là một nội dung khác nhau song chứa đựng ý nghĩa nhân văn sâu sắc, gửi gắm nhiều nguyện ước, mong mỏi của người dân về cuộc sống yên bình, no ấm.

Anh Lưu Đức Anh Tuấn, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Hát văn xứ Đông, thành viên Ban Quản lý di tích đền Tranh là người am hiểu, nghiên cứu sâu về ngôi đền này. Anh Tuấn say sưa kể những câu chuyện về rắn thần đền Tranh. Anh nói trước kia ngã ba sông Tranh là nơi giao nhau giữa sông Luộc và sông Hóa. Thời xa xưa, do hệ thống đê điều chưa hoàn thiện, dòng chảy chưa được nắn chỉnh, cải tạo nên tàu bè đi lại khó khăn. Khi chưa hoá giải được hiện tượng tự nhiên, con người hướng đến niềm tin tâm linh, cầu xin sự che chở, bao bọc và giúp đỡ của thế lực siêu nhiên, huyền bí.

Người dân tin rằng một thế lực siêu nhiên có sức mạnh to lớn đã gây nên hiện tượng này. Vì thế trải qua nhiều năm tháng, những câu chuyện truyền miệng về rắn thần đền Tranh ngày càng rõ ràng và có sức thuyết phục.

Con rắn gần gũi, thân thuộc với miền sông nước song cũng có thể gây nguy hiểm. Có lẽ vì thế, dân gian chọn lựa con vật này để gửi gắm, truyền tải những ý niệm, niềm tin. Dù có lý giải theo cách nào thì những câu chuyện về rắn thần đã theo suốt bao thế hệ, tạo nên sự kỳ bí, hấp dẫn cho ngôi đền linh thiêng.

Suốt chiều dài lịch sử, dân gian cho rằng thủy thần có công giúp đỡ những người làm ăn trên sông nước, mang lại bình an, may mắn cho thuyền bè qua lại, nên được nhân dân thờ phụng, nhiều đời vua sắc phong tôn là Quan Đệ Ngũ Tranh Giang Đại vương Hoàng Hợp Tôn Thần.

"Hiện đền Tranh có nhiều con rắn được trang trí bám theo xà ngang, mái đền nhưng chỉ có 2 con thanh xà, bạch xà tượng trưng cho ông Cộc, ông Dài theo truyền thuyết được thờ tại đền. Còn lại là những con rắn do người dân thập phương khi biết tới câu chuyện rắn thần có nguyện vọng thỉnh rắn tại đền”, anh Tuấn cho biết.

Đền Tranh có hai mùa lễ hội song ngày lễ hay ngày rằm, mùng một, người dân thập phương vẫn tấp nập tới đền khấn vái để gửi gắm nguyện ước, mong cầu nơi chốn linh thiêng.

Báo Hải Dương điện tử

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Gói trọn vị Tết, trọn yêu thương

Gói trọn vị Tết, trọn yêu thương

Trong không khí rộn ràng của những ngày đầu xuân, xã Võ Lao tổ chức Ngày hội “Gói bánh chưng xanh – Đón xuân an lành”, thu hút sự tham gia đông đảo của Nhân dân các thôn trên địa bàn.

[Ảnh] Sắc màu Tết ở chợ phiên Cốc Ly

[Ảnh] Sắc màu Tết ở chợ phiên Cốc Ly

Chợ phiên Cốc Ly (chợ văn hóa Cốc Ly) ở thôn Thẩm Phúc, xã Bảo Nhai, tỉnh Lào Cai. Phiên chợ họp vào thứ 3 hằng tuần và là một trong những phiên chợ đông vui nhộn nhịp nhất vùng cao Tây Bắc. Cho đến nay, chợ phiên Cốc Ly vẫn giữ nguyên bản sắc văn hóa độc đáo, là nơi giao lưu, buôn bán của người dân vùng cao. Phiên chợ thứ Ba ngày 23 tháng Chạp năm Ất Tỵ càng tấp nập hơn khi người dân khắp xa gần tụ họp về sắm tết tạo nên không khí ngày áp tết nhộn nhịp, đầy sắc màu.

Gầu Tào - Hành trình đến Di sản

Gầu Tào - Hành trình đến Di sản

Không chỉ là “sợi dây” gắn kết cộng đồng trong đời sống văn hóa - tín ngưỡng, Gầu Tào còn là không gian nuôi dưỡng bản sắc, nơi những giá trị truyền thống của người Mông được trao truyền bền bỉ từ thế hệ này sang thế hệ khác. Ý nghĩa ấy càng trở nên sâu sắc hơn khi lễ hội Gầu Tào của đồng bào Mông  được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đầu năm 2025, mở ra cơ hội để di sản được bảo tồn, lan tỏa niềm tự hào trong đời sống cộng đồng người Mông của tỉnh Lào Cai.

Tết của người Cao Lan

Tết của người Cao Lan

Tỉnh Lào Cai hiện có hơn 10 nghìn người dân tộc Cao Lan (còn gọi là Sán Chay) sinh sống tập trung tại một số địa phương như: Yên Bình, Thác Bà, Trấn Yên, Xuân Ái… Trong quá trình phát triển, cộng đồng người Cao Lan vẫn gìn giữ những phong tục truyền thống đặc sắc, trong đó Tết Nguyên đán là dịp hội tụ rõ nét nhất các giá trị văn hóa, tâm linh và tinh thần cộng đồng.

Tái hiện Tết cung đình Thăng Long xưa và các nghi lễ "tống cựu nghinh tân"

Tái hiện Tết cung đình Thăng Long xưa và các nghi lễ "tống cựu nghinh tân"

Sáng 10/2, đúng ngày 23 tháng Chạp (ngày lễ ông Công, ông Táo), trong tiết xuân vui tươi, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội tổ chức hoạt động “Tống cựu nghinh tân”, tái hiện các nghi thức đón Tết của cung đình Thăng Long xưa như: Lễ tiến lịch, Lễ thả cá chép, Lễ thướng tiêu (dựng cây nêu), Lễ đổi gác.

[Ảnh] Ngày xuân về Bản Liền chơi còn lông gà

[Ảnh] Ngày xuân về Bản Liền chơi còn lông gà

Tiếng cười rộn rã hòa cùng nhịp bay của những quả còn lông gà đã trở thành âm thanh quen thuộc mỗi dịp lễ hội hay Tết đến ở xã Bản Liền. Còn lông gà là trò chơi dân gian, cũng là sợi dây kết nối cộng đồng, là niềm tự hào của người Tày nơi đây. Ngày nay, nét đẹp truyền thống này đang trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn thu hút du khách, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa đặc sắc cho vùng cao Lào Cai.

Rộn ràng hương Tết trong gian bếp ở Mường Khương

Rộn ràng hương Tết trong gian bếp ở Mường Khương

Những ngày giáp Tết, khắp các bản làng rộn ràng không khí chuẩn bị đón năm mới. Trong gian bếp lửa ấm, đồng bào dân tộc Mông, Nùng, Bố Y ở khu vực Mường Khương tất bật làm những loại bánh truyền thống như bánh khoải, bánh giầy, gửi gắm vào đó tình cảm và ước vọng về một năm đủ đầy.

Trải nghiệm làng nghề - giờ học thú vị, ý nghĩa

Trải nghiệm làng nghề - giờ học thú vị, ý nghĩa

Thời gian qua, Trường Tiểu học Kim Đồng (phường Lào Cai) triển khai mô hình “Trải nghiệm làng nghề truyền thống” tại khuôn viên nhà trường. Thông qua phương pháp “học đi đôi với hành”, mô hình không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về văn hóa, lịch sử dân tộc mà còn góp phần rèn luyện kỹ năng sống, khơi dậy tinh thần sáng tạo và ý thức gìn giữ bản sắc truyền thống.

Ngày ông Công ông Táo - nét đẹp tín ngưỡng mở đầu mùa Tết của người Việt

Ngày ông Công ông Táo - nét đẹp tín ngưỡng mở đầu mùa Tết của người Việt

Ngày 23 tháng Chạp hằng năm từ lâu đã trở thành một dấu mốc quan trọng trong đời sống văn hóa - tâm linh của người Việt. Đây là dịp người dân làm lễ tiễn ông Công - ông Táo về chầu trời, báo cáo với Ngọc Hoàng những việc đã diễn ra trong suốt một năm, đồng thời cũng là thời điểm chính thức khởi động không khí Tết Nguyên đán.

Chuẩn bị chu đáo để lễ hội xuân diễn ra an toàn, văn minh

Chuẩn bị chu đáo để lễ hội xuân diễn ra an toàn, văn minh

Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 đến cũng là thời điểm bắt đầu các lễ hội xuân. Các ngành, địa phương trên địa bàn tỉnh đang tích cực chuẩn bị chu đáo công tác tổ chức, tăng cường công tác quản lý, bảo đảm cho các lễ hội diễn ra an toàn, vui tươi, lành mạnh, bản sắc

Đền Thượng sẵn sàng đón khách dịp Tết Nguyên đán

Đền Thượng sẵn sàng đón khách dịp Tết Nguyên đán

Những ngày giáp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, không khí xuân đã lan tỏa khắp không gian Đền Thượng, điểm đến tâm linh tiêu biểu của phường Lào Cai. Trong sắc đào phai, quất chín vàng, cờ hoa rực rỡ, ngôi đền cổ kính mang đậm dấu ấn lịch sử và văn hóa dân tộc đang được chỉnh trang chu đáo, sẵn sàng đón Nhân dân và du khách thập phương về du xuân, chiêm bái.

Nghi thức rước mẹ lúa trong lễ hội Cầu mùa của người Khơ Mú.

Tôn vinh nét đẹp lao động, sản xuất

Vào dịp đầu năm mới, đồng bào dân tộc Khơ Mú, phường Nghĩa Lộ tổ chức Lễ hội Cầu mùa để tạ ơn trời, đất và các thần linh phù hộ cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu; đồng thời tôn vinh nét đẹp trong lao động sản xuất.

Nhộn nhịp thị trường phụ kiện trang trí Tết

Nhộn nhịp thị trường phụ kiện trang trí Tết

Những ngày cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026, nhằm đáp ứng nhu cầu làm mới không gian sống, kinh doanh của người dân trong tỉnh, các loại phụ kiện trang trí Tết được bày bán với số lượng lớn, phổ biến ở nhiều dãy phố, khu chợ dân sinh.

fb yt zl tw