Từ đầu tháng 1 đến nay, dữ liệu giám sát dịch bệnh ghi nhận các trường hợp liên quan đến NiV chủ yếu tại Ấn Độ, với 5 trường hợp nghi ngờ, trong đó có 2 ca được xác nhận dương tính được báo cáo tại bang Tây Bengal. Tiến sĩ Narendra Kumar Arora, Chủ tịch cơ sở Bilaspur của Viện Khoa học Y tế toàn Ấn Độ (AIIMS) cho biết, NiV bùng phát ở Tây Bengal bắt nguồn từ một ca bệnh ban đầu, lây nhiễm cho 5 nhân viên y tế và cơ quan chức năng đang tiến hành giám sát với 100-200 người khác.
Tiến sĩ Narendra Kumar Arora cảnh báo, vi rút này có tỷ lệ tử vong cao (40-75%) hơn nhiều so với một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác. Số liệu cho thấy, trong giai đoạn đầu đại dịch Covid-19, tỷ lệ tử vong toàn cầu chỉ khoảng 1-3%. Nếu so với Ebola, một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất từng được biết đến, NiV có tỷ lệ tử vong tương đương hoặc thậm chí cao hơn.
Một trong những điểm nguy hiểm của NiV là các triệu chứng ban đầu dễ bị nhầm lẫn như sốt, đau đầu, đau cơ, đau họng, ho, buồn nôn... Giai đoạn này có thể kéo dài từ 4 đến 14 ngày, một số trường hợp có thể lên tới 45 ngày. Sau đó, bệnh có thể chuyển biến nhanh sang giai đoạn nghiêm trọng. Chỉ trong vài ngày, bệnh nhân có thể phát triển các triệu chứng thần kinh nguy hiểm như chóng mặt, rối loạn ý thức, lú lẫn, co giật và viêm não cấp... Một số bệnh nhân chỉ cần 24-48 giờ từ khi xuất hiện các triệu chứng thần kinh để rơi vào hôn mê. Vi rút tấn công não bộ và thân não, gây viêm và tổn thương hệ thần kinh trung ương.
Theo các chuyên gia y tế của WHO, NiV lần đầu được phát hiện vào năm 1998 tại Malaysia, sau đó ghi nhận nhiều đợt bùng phát tại các quốc gia Nam Á và Đông Nam Á, đặc biệt là Bangladesh và Ấn Độ. Vật chủ tự nhiên của vi rút này là loài dơi ăn quả, từ đó lây sang người thông qua tiếp xúc trực tiếp, tiêu thụ thực phẩm nhiễm mầm bệnh hoặc qua trung gian là động vật nuôi. Đáng lo ngại hơn, trong một số trường hợp, NiV có thể lây truyền từ người sang người, làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch trên diện rộng.
Sự gia tăng giao lưu và di chuyển quốc tế, cùng với biến đổi khí hậu và tình trạng xâm lấn môi trường sống tự nhiên của động vật hoang dã đang làm gia tăng nguy cơ NiV vượt ra khỏi phạm vi khu vực truyền thống. WHO cảnh báo rằng, nếu không có các biện pháp giám sát dịch tễ, phát hiện sớm và phối hợp quốc tế hiệu quả, NiV hoàn toàn có thể trở thành mối đe dọa y tế toàn cầu trong tương lai.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia vẫn đang đối mặt với những hậu quả kinh tế - xã hội kéo dài sau đại dịch Covid-19, hệ thống y tế còn chịu sức ép lớn từ thiếu nhân lực, gián đoạn chuỗi cung ứng vắc xin và thuốc men, bất ổn trong việc triển khai giám sát dịch tễ..., thì nhiệm vụ phòng ngừa NiV càng trở nên cấp thiết. Bất kỳ sự chủ quan nào cũng có thể khiến dịch lan rộng nhanh chóng. Và khi đó, việc huy động nguồn lực như trong đại dịch Covid-19 sẽ đặt ra thách thức lớn hơn nhiều lần.
Cho đến thời điểm này, chưa có nước nào ngoài Ấn Độ chính thức ghi nhận ca bệnh liên quan tới vi rút này, nhưng nhiều quốc gia châu Á đã thắt chặt quy trình giám sát sức khỏe. Ngày 27-1, Bộ Y tế công cộng Thái Lan bắt đầu sàng lọc hành khách đến từ Ấn Độ tại các sân bay Suvarnabhumi, Don Mueang và Phuket. Các nhân viên kiểm dịch kiểm tra nhiệt độ hành khách và phát thẻ cảnh báo sức khỏe cho du khách từ khu vực có nguy cơ. Nepal tăng cường cảnh giác trên toàn quốc, đặc biệt tại sân bay quốc tế Tribhuvan ở Kathmandu và các điểm biên giới chung với Ấn Độ.
Trong khi đó, Đài Loan (Trung Quốc) có kế hoạch xếp nhiễm trùng NiV vào danh mục bệnh truyền nhiễm loại 5, phân loại cao nhất dành cho các bệnh mới nổi hoặc hiếm gặp có nguy cơ lớn đến sức khỏe cộng đồng. Hồng Kông (Trung Quốc) tăng cường sàng lọc sức khỏe cho hành khách đến từ Ấn Độ, mặc dù không có chuyến bay trực tiếp giữa Kolkata và Hồng Kông.
NiV là lời cảnh báo rõ ràng rằng, thế giới không được phép chủ quan trước các bệnh truyền nhiễm mới nổi. Chỉ thông qua hợp tác chặt chẽ, minh bạch và trách nhiệm của các quốc gia, con người mới có thể chủ động phòng ngừa và ứng phó hiệu quả với những thách thức y tế toàn cầu trong thời đại mới.
