Sáng 28/9, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, thảo luận, cho ý kiến đối với 17 dự án luật quan trọng dự kiến trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì Hội nghị.
Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết thời gian từ nay đến Kỳ họp thứ hai không còn nhiều, trong khi khối lượng công việc lập pháp rất lớn. Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Nhiều chủ trương lớn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đang được khẩn trương thể chế hóa.
Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Quốc hội khóa XVI đã xử lý khối lượng lập pháp lớn. Riêng Kỳ họp thứ hai dự kiến xem xét, thông qua 45 dự án luật, nghị quyết quy phạm pháp luật, trong đó nhiều dự án có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến tổ chức bộ máy, môi trường đầu tư, sản xuất, kinh doanh và quyền, lợi ích của người dân, doanh nghiệp.
“Khối lượng lớn, thời gian gấp nhưng chất lượng không được phép giảm. Càng làm nhanh càng phải chắc; càng sửa nhiều luật càng phải bảo đảm tính hệ thống; càng phân cấp, phân quyền mạnh càng phải rõ trách nhiệm và kiểm soát quyền lực tốt hơn”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Hội nghị phải là “bộ lọc chất lượng” các dự án luật
Theo Chủ tịch Quốc hội, 17 dự án luật được đưa ra Hội nghị lần này đều là những dự án khó, phức tạp, còn có những vấn đề ý kiến khác nhau. Vì vậy, Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách cần thực sự trở thành “bộ lọc chất lượng” trước khi các dự án luật được trình Quốc hội.
Gợi mở các nội dung thảo luận, Chủ tịch Quốc hội đề nghị trước hết phải bắt đầu từ chất lượng chính sách, không bắt đầu từ số lượng điều khoản. Mỗi dự án luật phải trả lời được những câu hỏi căn bản như: đang giải quyết vấn đề gì của thực tiễn; vì sao phải sửa luật; chính sách mới tạo ra giá trị gì; tác động đến ai; chi phí tuân thủ ra sao; nguồn lực thực hiện ở đâu và ai chịu trách nhiệm đến cùng.
Các đại biểu cần tập trung thảo luận những chính sách còn có ý kiến khác nhau, những vấn đề tác động lớn đến người dân, doanh nghiệp, cũng như những cơ chế mới chưa có tiền lệ hoặc chưa được kiểm nghiệm đầy đủ.
Yêu cầu thứ hai được Chủ tịch Quốc hội đặt ra là phải thể hiện rõ tư duy lập pháp mới. Luật cần tập trung vào những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, có tính nguyên tắc, ổn định; còn những vấn đề thường xuyên biến động cần giao đúng thẩm quyền để bảo đảm sự linh hoạt trong điều hành.
Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, phân định giữa lập pháp và lập quy không có nghĩa là chuyển phần khó xuống nghị định, thông tư. Những vấn đề liên quan đến quyền con người, quyền công dân, điều kiện kinh doanh, phân bổ nguồn lực, tổ chức quyền lực và trách nhiệm của cơ quan nhà nước phải được quy định cụ thể ngay trong luật. Ngược lại, không nên đưa vào luật quá nhiều quy trình kỹ thuật, nghiệp vụ hoặc những nội dung thường xuyên thay đổi.
“Luật ngắn hơn nhưng không mỏng về chính sách; quy định ít hơn nhưng trách nhiệm phải rõ; ổn định hơn nhưng vẫn phải đủ khả năng thích ứng với điều kiện thực tiễn”, Chủ tịch Quốc hội nêu quan điểm. Theo Chủ tịch Quốc hội, pháp luật phải theo kịp cuộc sống, nhưng theo kịp không có nghĩa là “chạy theo cuộc sống” bằng việc sửa luật liên tục.
Không để gỡ điểm nghẽn ở luật này lại tạo điểm nghẽn ở luật khác
Yêu cầu thứ ba là phải làm luật trong tư duy hệ thống, nhất là khi trong một kỳ họp, Quốc hội xem xét nhiều dự án luật có quan hệ chặt chẽ với nhau. Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát kỹ sự thống nhất giữa các dự án luật về khái niệm, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, phân cấp, phân quyền, đất đai, tài chính, dữ liệu và thời điểm có hiệu lực.
“Không để gỡ một điểm nghẽn ở luật này lại tạo thêm một điểm nghẽn ở luật khác. Không để cùng một vấn đề nhưng mỗi luật quy định một cách; càng không để người dân, doanh nghiệp phải tự đi tìm xem quy định nào được ưu tiên áp dụng”, Chủ tịch Quốc hội lưu ý. Theo Chủ tịch Quốc hội, một hệ thống pháp luật tốt không chỉ cần từng đạo luật tốt mà các đạo luật phải vận hành được với nhau trong một logic thống nhất.
Yêu cầu thứ tư là phải nhìn quy định từ góc độ thực thi, bởi luật không kết thúc ở thời điểm Quốc hội biểu quyết thông qua, mà giá trị của luật chỉ được khẳng định khi đi vào cuộc sống.
Do đó, từng quy định phải được xem xét kỹ về chủ thể thực hiện, cách thức thực hiện, nguồn lực, dữ liệu và trách nhiệm; đồng thời đánh giá liệu có phát sinh thêm thủ tục, điều kiện đối với người dân, doanh nghiệp hay không.
Đặc biệt, các dự án luật phải bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. “Phân cấp không chỉ là chuyển việc xuống dưới mà phải chuyển đồng bộ thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu và trách nhiệm”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Đề cập chuyển đổi số, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phải thực chất, không thể số hóa một quy trình bất hợp lý rồi coi đó là cải cách; cũng không thể bỏ một hồ sơ giấy nhưng lại tạo thêm một hồ sơ điện tử tương tự.
Các văn bản quy định chi tiết cũng phải được chuẩn bị đồng thời, không để xảy ra tình trạng luật đã có hiệu lực nhưng vẫn phải chờ nghị định, thông tư mới có thể thực hiện.
Rõ chính kiến, rõ lập luận, rõ phương án xử lý
Yêu cầu thứ năm, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phát huy cao hơn nữa vai trò của đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách. Quốc hội khóa XVI có tỷ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách cao hơn, đồng nghĩa với yêu cầu chuyên nghiệp hơn và trách nhiệm lớn hơn đối với từng quyết định lập pháp. Chủ tịch Quốc hội mong muốn mỗi ý kiến tại Hội nghị không chỉ dừng lại ở câu chữ mà phải là kết quả của việc nghiên cứu hồ sơ, đối chiếu với thực tiễn và đặt từng dự án luật trong tổng thể hệ thống pháp luật.
Trong điều kiện thời gian gấp, những vấn đề về câu chữ, kỹ thuật có thể góp ý trực tiếp vào dự thảo để các cơ quan tiếp tục hoàn thiện. Điều quan trọng hơn, theo Chủ tịch Quốc hội, là các đại biểu phải đi sâu vào chính sách, làm rõ chính sách cần sửa như thế nào, cái mới tạo ra là gì và sau khi ban hành có thực hiện được hay không.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị đại biểu thảo luận thẳng thắn, đi đúng vào những vấn đề còn có ý kiến khác nhau, “rõ chính kiến, rõ lập luận, rõ phương án xử lý”; đồng thời cho ý kiến rõ dự án nào đã đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua, dự án nào cần tiếp tục hoàn thiện.
Với những dự án mà chính sách lớn còn nhiều ý kiến khác nhau, đánh giá tác động chưa đầy đủ, quan hệ với các luật khác chưa được xử lý thấu đáo hoặc điều kiện thực hiện chưa bảo đảm, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu mạnh dạn đề nghị tiếp tục hoàn thiện. “Không lấy tiến độ thay cho chất lượng, không lấy số lượng luật được thông qua làm thước đo thành công của công tác lập pháp”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Ngay sau Hội nghị, các cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan chủ trì thẩm tra phải khẩn trương tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ. Báo cáo giải trình phải làm rõ ý kiến nào đã được tiếp thu, ý kiến nào chưa tiếp thu và lý do.
Quốc hội làm luật để tháo gỡ điểm nghẽn, mở đường cho phát triển
Từ những yêu cầu trên, Chủ tịch Quốc hội đề nghị thống nhất một quan điểm xuyên suốt đối với công tác lập pháp trong nhiệm kỳ khóa XVI. “Quốc hội không làm luật để hoàn thành chương trình lập pháp. Quốc hội làm luật để giải quyết vấn đề của thực tiễn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, mở đường cho phát triển”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.
Theo Chủ tịch Quốc hội, thước đo cuối cùng của công tác lập pháp không phải là thông qua được bao nhiêu luật, mà là sau khi luật được ban hành, bộ máy có vận hành tốt hơn hay không; người dân, doanh nghiệp có thuận lợi hơn không; nguồn lực xã hội có được giải phóng không và năng lực quản trị quốc gia có được nâng lên hay không. “Một đạo luật tốt phải chắc từ chính sách, chặt trong quy trình, thống nhất trong hệ thống, thông suốt trong thực thi”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Chủ tịch Quốc hội tin tưởng, với trí tuệ, kinh nghiệm, bản lĩnh và trách nhiệm của các đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách, Hội nghị sẽ góp phần chuẩn bị tốt nhất cho Kỳ họp thứ hai, đồng thời tạo nền nếp cho một nhiệm kỳ lập pháp chủ động, chuyên nghiệp, kỷ luật và thực chất.
