Việc đào tạo nghề cần được tính toán cụ thể, thiết thực và gắn với nhu cầu của thị trường, mô hình phát triển kinh tế của từng địa phương theo hướng học đi đôi với làm.
Tri thức là chìa khóa
Sơn La triển khai thành công nhiều chương trình, chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn, đặc biệt là vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tính riêng năm 2024, công tác đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn đã vượt chỉ tiêu kế hoạch với 20.617 người gắn với nhu cầu phát triển sản xuất của địa phương. 6 tháng đầu năm 2025, có thêm 1.309 người được đào tạo nghề nông nghiệp, 5.097 lao động nông thôn có việc làm mới.
Anh Cà Văn Cử, dân tộc Thái, bản Mòn (xã Mường Bú, Sơn La) nhờ tham gia các lớp học kiến thức trồng trọt do xã tổ chức, đã mạnh dạn đầu tư trồng hơn 2ha cây ăn quả các loại như: Ổi, mít Thái, xoài, na, chanh Tứ Quý, nhãn ghép,… nuôi lợn và 60m2 ao nuôi cá. Mô hình vườn-ao-chuồng của anh cho thu nhập gần 400 triệu đồng/năm, trừ chi phí lãi đạt khoảng 60%.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La Tráng Thị Xuân cho biết: Đến năm 2025, tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề của địa phương đạt khoảng 65%, tỷ lệ lao động qua đào tạo được cấp văn bằng, chứng chỉ là 28%. Tuy nhiên, việc đào tạo nghề vẫn còn hạn chế do cơ sở vật chất còn thiếu, chất lượng đào tạo chưa đồng đều, nhất là ở vùng sâu, vùng xa…
Tại Cao Bằng, từ năm 2024 đến nay, tỉnh đã đào tạo nghề cho 7.378 người, trong đó, có 6.771 lao động nông thôn được đào tạo nghề sơ cấp. Những lao động đã qua đào tạo phần đông đều áp dụng tốt vào cuộc sống đem lại nguồn sinh kế lâu dài.
Chánh văn phòng Ủy ban nhân dân xã Kim Đồng Lương Văn Hanh chia sẻ, các lớp đào tạo nghề cho lao động nông thôn đã phát huy hiệu quả thiết thực trong đời sống, sản xuất của người dân. Nổi bật là lớp đào tạo nghề chăn nuôi hữu cơ, sửa chữa máy nông nghiệp, trồng thuốc lá, đậu tương, lạc, ngô năng suất cao giúp người dân áp dụng kiến thức để tăng hiệu quả sản xuất, từng bước nâng cao thu nhập.
Chúng tôi đến thăm gia đình anh Nông Văn Quốc, xóm Nà Vai, xã Kim Đồng khi anh vừa phun thuốc tiêu độc khử trùng chuồng trại, phòng chống dịch bệnh trong bối cảnh dịch tả lợn châu Phi đang diễn biến phức tạp tại địa phương.
Anh Quốc chia sẻ, nhờ được tham gia, tiếp thu kiến thức từ lớp đào tạo nghề chăn nuôi gà, lợn hữu cơ, gia đình tôi đã đẩy mạnh chăn nuôi. Lúc cao điểm, khu chuồng trại có 30 con lợn, mỗi năm bán hơn 2 tấn lợn hơi, thu nhập khoảng 140 triệu đồng, cao hơn so với chăn nuôi truyền thống.
Đào tạo nghề gắn với nhu cầu lao động
Theo số liệu từ Ban Chỉ đạo Trung ương các chương trình mục tiêu quốc gia, việc đưa tri thức và trẻ hóa lao động nông thôn, trong đó có khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa là một nhiệm vụ cấp thiết nhằm phát triển nguồn nhân lực, giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới. Giai đoạn 2021-2025, nhóm lao động được đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu, điều kiện của người dân tộc thiểu số và miền núi đạt bình quân 54,8%, dự kiến cả giai đoạn đạt 57,8% (mục tiêu là hơn 50%).
Được tham gia các lớp đào tạo miễn phí và vận dụng vào thực tiễn, người dân vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số ngày càng cải thiện đời sống. Tại nhiều địa phương đã hình thành phong trào học nghề “học để làm được việc, học để sống tốt hơn”.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La Tráng Thị Xuân chia sẻ, địa phương sẽ đổi mới tư duy đào tạo nghề theo hướng “đào tạo gắn với việc làm”, chuyển từ đào tạo theo năng lực sẵn có sang đáp ứng sát nhu cầu thị trường và điều kiện phát triển đặc thù của từng vùng dân tộc.
Đa dạng hóa hình thức đào tạo, tăng cường đào tạo ngắn hạn, đào tạo tại chỗ, linh hoạt phù hợp với trình độ và điều kiện sống của người dân. Tiếp tục làm tốt công tác thông tin về thị trường lao động, chú trọng giải quyết việc làm cho người lao động; thực hiện có hiệu quả các chính sách hỗ trợ giải quyết việc làm cho người lao động, đặc biệt là lao động vùng nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; đẩy mạnh xúc tiến xuất khẩu lao động sang các thị trường có nhu cầu lớn, thu nhập cao và ổn định. Tăng cường phối hợp giữa nhà trường và doanh nghiệp, giữa địa phương và đơn vị tuyển dụng, để vừa đào tạo vừa tạo việc làm đầu ra ổn định.
Chính phủ đã có nhiều chương trình hỗ trợ cho người dân nghèo vùng nông thôn, vùng đồng bào dân tộc đem lại những kết quả tích cực. Phó Chánh văn phòng Quốc gia về giảm nghèo Nguyễn Lê Bình chia sẻ, trong giai đoạn 2021-2025, chương trình hỗ trợ đào tạo kỹ năng nghề cho 177.767 người lao động thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo; 146 cơ sở, được hỗ trợ đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ đào tạo; xây dựng 131 bộ chuẩn về giáo dục nghề nghiệp; 1.981 chương trình, giáo trình, học liệu…
Thời gian tới, chương trình sẽ tiếp tục triển khai các nội dung về giáo dục nghề nghiệp như hỗ trợ cơ sở vật chất, thiết bị đào tạo; xây dựng chuẩn về giáo dục nghề nghiệp; hỗ trợ đào tạo nghề… góp phần nâng cao chất lượng đào tạo cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp vùng nghèo, vùng khó khăn về cả quy mô và chất lượng đào tạo; gắn chặt chẽ đào tạo với việc làm.
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam, mục tiêu phấn đấu năm 2025 tỷ lệ lao động nông nghiệp qua đào tạo lên 55% và đến năm 2030 là 70%, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ đạt hơn 30%. Trong đó, tập trung đào tạo cho lao động nông thôn để thực hiện tiêu chí về lao động trong bộ tiêu chí nông thôn mới; đào tạo nhằm bảo đảm an sinh xã hội và phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi; đào tạo nhân lực chất lượng cao phục vụ sản xuất nông nghiệp thông minh, nông nghiệp sinh thái, hữu cơ và chuyển đổi số trong nông nghiệp; đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp, chuyển một bộ phận lao động nông thôn sang làm nông nghiệp dịch vụ, phục vụ tái cơ cấu ngành nông nghiệp và ứng phó với biến đổi khí hậu, lấy cư dân nông thôn làm chủ đề, đem lại chuyển biến tích cực, rõ nét hơn về chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm, thu nhập cho người dân.
