Theo hãng tin Reuters, các nền kinh tế hàng đầu châu Âu cùng với Nhật Bản ngày 19/3 tuyên bố sẵn sàng phối hợp hành động nhằm ổn định thị trường năng lượng toàn cầu và tham gia các nỗ lực phù hợp để đảm bảo lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển dầu mỏ chiến lược của thế giới. Động thái này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang nhanh chóng sau loạt tấn công trả đũa lẫn nhau nhằm vào các cơ sở năng lượng, đẩy cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran lên một nấc thang mới.
Nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu
Thị trường năng lượng toàn cầu đang chịu áp lực lớn khi các nền kinh tế lớn khẩn trương tìm cách giảm thiểu tác động từ giá dầu tăng vọt. Tập đoàn năng lượng quốc gia QatarEnergy cho biết cơ sở công nghiệp Ras Laffan - trung tâm xử lý khoảng 20% sản lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu – đã hứng chịu thiệt hại nghiêm trọng sau các cuộc tấn công bằng tên lửa của Iran nhằm đáp trả chiến dịch không kích của Israel vào mỏ khí lớn của nước này.
Không chỉ Qatar, các cơ sở năng lượng trọng yếu khác trong khu vực cũng trở thành mục tiêu. Một cảng quan trọng của Saudi Arabia trên Biển Đỏ - nơi nước này dùng để chuyển hướng xuất khẩu nhằm tránh eo Hormuz - cũng bị tấn công. Những đòn đánh chính xác cho thấy Iran vẫn có khả năng gây thiệt hại lớn cho các tài sản năng lượng chiến lược, đồng thời phơi bày giới hạn của các hệ thống phòng không trong việc bảo vệ hạ tầng then chốt tại Vùng Vịnh.
Trong bối cảnh đó, lãnh đạo Anh, Pháp, Đức, Italy, Hà Lan và Nhật Bản đã ra tuyên bố chung kêu gọi ngừng ngay lập tức và toàn diện các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự, bao gồm các công trình dầu khí. Nhóm này cũng khẳng định sẵn sàng tham gia các nỗ lực đảm bảo an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz, đồng thời phối hợp với các quốc gia sản xuất để tăng sản lượng nhằm bình ổn thị trường.
Giá năng lượng leo thang, gây áp lực lên kinh tế châu Âu
Giá năng lượng tăng mạnh đang trở thành mối lo lớn đối với châu Âu. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) đều quyết định giữ nguyên lãi suất do lo ngại lạm phát. ECB dự báo lạm phát năm 2026 có thể lên tới 2,6%, cao hơn đáng kể so với mức 1,9% đưa ra trước đó.
Giá khí đốt tại châu Âu đã tăng khoảng 25%, trong khi giá dầu Brent có thời điểm tăng gần 10% trước khi hạ nhiệt, vẫn duy trì quanh mức cao. Kể từ khi xung đột bùng phát cuối tháng 2, giá khí đốt tại khu vực này đã tăng hơn 60%, gây sức ép lớn lên các nền kinh tế vốn đang phục hồi mong manh.
Thị trường tài chính toàn cầu cũng phản ứng tiêu cực. Chứng khoán Nhật Bản và Hàn Quốc giảm khoảng 3%, chỉ số chứng khoán châu Âu lao dốc xuống mức thấp nhất trong hơn ba tháng, trong khi Phố Wall được dự báo mở cửa trong sắc đỏ.
Tình hình an ninh tại Trung Đông tiếp tục xấu đi khi các cuộc tấn công lan rộng. UAE buộc phải đóng cửa cơ sở khí Habshan, trong khi các nhà máy lọc dầu tại Kuwait bốc cháy. Saudi Arabia đã đánh chặn một tên lửa đạn đạo hướng về thành phố cảng Yanbu - tuyến xuất khẩu dầu chủ lực của nước này trong bối cảnh eo biển Hormuz bị gián đoạn.
Giới chức Iran tuyên bố các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng nước này đã mở ra giai đoạn mới của xung đột, đồng thời cảnh báo sẽ tiếp tục nhắm vào các cơ sở liên quan đến Mỹ và đồng minh nếu các cuộc không kích tiếp diễn.
Các nước khẩn trương ứng phó khủng hoảng năng lượng
Khủng hoảng ở Trung Đông hiện nay cũng đang thúc đẩy các kế hoạch đầu tư và hợp tác quy mô lớn nhằm củng cố an ninh năng lượng.
CH Séc và Slovakia đang xúc tiến kế hoạch dòng chảy ngược dầu mỏ, cho phép vận chuyển dầu từ Séc sang Slovakia. Bộ trưởng Karel Havlíček cho biết dự án có thể cung cấp 1 triệu tấn dầu mỗi năm trong ngắn hạn và tăng lên 2-3 triệu tấn sau đầu tư. Trong tình huống khẩn cấp, hàng chục nghìn tấn dầu có thể được vận chuyển mỗi tháng.
Song song với đó, Ba Lan công bố kế hoạch đầu tư hơn 1.000 tỷ zloty (khoảng 235 tỷ euro) vào năng lượng trong thập kỷ tới. Thủ tướng Donald Tusk nhấn mạnh đây là chương trình chuyển đổi năng lượng lớn nhất châu Âu hiện nay với trọng tâm là năng lượng tái tạo, hạt nhân và hạ tầng truyền tải.
Ba Lan dự kiến vận hành lò phản ứng hạt nhân đầu tiên vào năm 2036, với mục tiêu điện hạt nhân chiếm khoảng 30% tổng sản lượng điện, giảm phụ thuộc vào than đá. Theo ông Tusk, các cuộc xung đột hiện nay tại Ukraine và Trung Đông cho thấy năng lượng không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là trụ cột của an ninh quốc gia.
Mỹ cân nhắc tăng hiện diện quân sự
Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington không được thông báo trước về cuộc tấn công của Israel vào mỏ khí South Pars của Iran và khẳng định Qatar không liên quan. Tuy nhiên, ông cảnh báo Mỹ có thể đáp trả mạnh mẽ nếu Iran tiếp tục tấn công các cơ sở năng lượng trong khu vực.
Chính quyền Mỹ đang cân nhắc triển khai thêm hàng nghìn binh sĩ tới Trung Đông nhằm bảo vệ tuyến hàng hải qua eo Hormuz và ổn định tình hình. Động thái này phản ánh áp lực chính trị ngày càng lớn trong nước khi giá nhiên liệu tăng cao ảnh hưởng trực tiếp đến cử tri.
Xung đột kéo dài đã gây ra tổn thất nhân đạo nghiêm trọng. Hàng nghìn người thiệt mạng tại Iran, hàng triệu người phải rời bỏ nhà cửa, trong khi các quốc gia lân cận như Liban và Iraq cũng chịu ảnh hưởng nặng nề.
Trong bối cảnh đó, nỗ lực phối hợp của các nền kinh tế lớn nhằm hạ nhiệt giá năng lượng và bảo vệ tuyến vận tải chiến lược được xem là yếu tố then chốt để ngăn khủng hoảng lan rộng ra toàn cầu.
