Sau khi kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 kết thúc, ngoài tranh luận quanh đề Ngữ văn, dư luận tiếp tục đặt câu hỏi về mức độ “thực tế” của đề Toán và độ khó của đề Tiếng Anh. Một số giáo viên, thí sinh cho rằng đề Toán có câu hỏi gắn bối cảnh đời sống nhưng còn mang tính giả định, “ghép tình huống”; trong khi đó, đề Tiếng Anh được nhận xét có một số từ mới, câu phân hóa khiến thí sinh trung bình khó xử lý.
Đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết những phản ánh này đã được ghi nhận. Tuy nhiên, việc đánh giá đề thi cần dựa trên đầy đủ dữ liệu sau chấm thi, trong đó có phổ điểm, kết quả phân tích kỹ thuật và công tác chấm thẩm định. Đây là cơ sở quan trọng để xác định đề thi có phù hợp mục tiêu xét tốt nghiệp, phân hóa thí sinh và cung cấp dữ liệu tuyển sinh hay không.
Đề Toán “thực tế” đến đâu?
Một trong những tranh luận đáng chú ý là việc đề Toán xuất hiện các bài toán gắn với tình huống thực tiễn. Có ý kiến cho rằng một số câu hỏi chỉ “mượn” bối cảnh đời sống, trong khi bản chất vẫn là bài toán tính toán thông thường, chưa thật sự phản ánh một tình huống thực tiễn đúng nghĩa.
Trả lời vấn đề này, GS.TS Nguyễn Ngọc Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, Bộ GD-ĐT, cho rằng mục tiêu của đề thi là đánh giá năng lực vận dụng kiến thức của học sinh. Tuy nhiên, ở cấp phổ thông, nếu xây dựng một bài toán với đầy đủ thông số chính xác như trong thực tế, đề thi sẽ phải bổ sung nhiều dữ liệu phức tạp, thậm chí có thể vượt khỏi phạm vi kiến thức phổ thông.
Vì vậy, theo đại diện Bộ GD-ĐT, ban ra đề phải cân nhắc giữa hai yêu cầu: một mặt đưa kiến thức Toán học gần hơn với đời sống, mặt khác vẫn bảo đảm học sinh phổ thông có thể tiếp cận, xử lý trong thời gian làm bài. Nói cách khác, “tính thực tế” trong đề thi tốt nghiệp THPT không đồng nghĩa với việc mô phỏng nguyên trạng một bài toán chuyên ngành ngoài đời, mà là đặt kiến thức đã học vào bối cảnh có ý nghĩa, giúp học sinh thấy được khả năng ứng dụng của Toán học.
Cách tiếp cận này cũng phù hợp với định hướng của Chương trình giáo dục phổ thông 2018: đánh giá năng lực, giảm học thuộc máy móc, tăng khả năng vận dụng. Tuy nhiên, mức độ hợp lý của từng câu hỏi vẫn cần được nhìn nhận sau khi có dữ liệu điểm thi toàn quốc.
Từ vựng Tiếng Anh có vượt chương trình không?
Đề Tiếng Anh tốt nghiệp THPT 2026 cũng nhận nhiều phản hồi trái chiều. Một số giáo viên nhận định đề “dễ thở” hơn, có khả năng xuất hiện nhiều điểm cao hơn. Ngược lại, cũng có ý kiến cho rằng một số câu phân hóa đòi hỏi vốn từ và khả năng đọc hiểu cao, thậm chí bị so sánh với trình độ C1 hoặc IELTS 7.0.
Theo GS.TS Nguyễn Ngọc Hà, đề thi môn Tiếng Anh đã được hội đồng ra đề thảo luận trên cơ sở chuyên môn, với yêu cầu học sinh tốt nghiệp THPT đạt tối thiểu năng lực ngoại ngữ bậc 3 theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam.
Về một số từ mới bị cho là vượt chương trình, đại diện Bộ GD-ĐT nhấn mạnh điểm quan trọng: những từ này không được đặt ở vị trí mang tính quyết định, không phải “từ khóa” buộc thí sinh phải hiểu chính xác mới có thể làm được câu hỏi. Trong phần đọc hiểu, có những trường hợp thí sinh có thể dựa vào ngữ cảnh để suy luận, không nhất thiết phải biết nghĩa từng từ riêng lẻ.
Điều này cho thấy hướng ra đề không chỉ kiểm tra vốn từ rời rạc mà còn đánh giá kỹ năng đọc hiểu, suy luận ngữ cảnh và xử lý thông tin. Tuy nhiên, với các câu hỏi phân hóa, sự khác biệt về nền tảng ngoại ngữ giữa học sinh các vùng miền có thể khiến cảm nhận về độ khó không giống nhau. Vì vậy, phổ điểm sau chấm thi sẽ là căn cứ quan trọng hơn các nhận xét đơn lẻ.
Vì sao phải chờ phổ điểm và chấm thẩm định?
Thứ trưởng Thường trực Bộ GD-ĐT Phạm Ngọc Thưởng cho biết quan điểm của Bộ là đề thi phải bám sát chương trình, đánh giá năng lực và phẩm chất của học sinh. Bộ đã tiếp nhận ý kiến từ chuyên gia, giáo viên, báo chí và dư luận, nhưng những thông tin hiện nay mới chỉ là bước đầu.
Lý do cần chờ phổ điểm là vì cảm nhận “khó” hay “dễ” thường khác nhau giữa từng nhóm thí sinh. Một đề thi có thể khiến học sinh trung bình thấy áp lực nhưng vẫn bảo đảm mục tiêu phân hóa; ngược lại, một đề được nhiều thí sinh đánh giá “dễ thở” chưa chắc đã tạo được dải điểm đủ tốt cho tuyển sinh đại học.
Phổ điểm sẽ cho thấy rõ hơn các câu hỏi có phân hóa hợp lý không, số lượng điểm cao – điểm trung bình – điểm thấp ra sao, có hiện tượng lệch bất thường giữa các môn, các địa phương hay không. Cùng với đó, công tác chấm thi, đối sánh dữ liệu, chấm thẩm định và phúc khảo là các bước kỹ thuật cần thiết để bảo đảm kết luận cuối cùng có căn cứ.
Bộ GD-ĐT cũng cho biết đã có quyết định thành lập ban chấm thẩm tra đột xuất nhằm tăng cường kiểm soát công tác chấm thi năm nay. Đây là điểm đáng chú ý trong bối cảnh kỳ thi chuyển mạnh sang đánh giá năng lực, nhiều câu hỏi có tính vận dụng, phân hóa và mở hơn trước.
Đề thi phải bám sát chương trình nhưng vẫn có phân hóa
Theo Quy chế thi tốt nghiệp THPT, nội dung thi phải bám sát Chương trình giáo dục phổ thông hiện hành cấp THPT, chủ yếu là chương trình lớp 12. Đề thi phải bảo đảm chính xác, khoa học, có tính sư phạm, lời văn rõ ràng, bám sát yêu cầu cần đạt của chương trình và bảo đảm phân loại được thí sinh.
Điều này cho thấy một đề thi tốt nghiệp THPT không chỉ phục vụ mục tiêu xét tốt nghiệp. Kết quả thi còn là dữ liệu để đánh giá chất lượng dạy học, đồng thời được nhiều cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp sử dụng trong tuyển sinh. Vì vậy, đề thi cần có phần cơ bản để bảo đảm mục tiêu tốt nghiệp, đồng thời có câu hỏi vận dụng, vận dụng cao để phân hóa thí sinh khá, giỏi.
Với đề Toán và Tiếng Anh năm nay, tranh luận xã hội là điều dễ hiểu bởi đây là hai môn có ảnh hưởng lớn đến xét tuyển đại học. Tuy nhiên, kết luận cuối cùng về độ khó, mức độ phù hợp và khả năng phân hóa của đề thi cần đặt trong dữ liệu toàn quốc sau chấm thi, thay vì chỉ dựa vào một vài mã đề, một vài câu hỏi hoặc cảm nhận sau phòng thi.
Thí sinh cần làm gì từ nay đến ngày 1/7?
1. Không vội kết luận điểm số từ đáp án tham khảo
Các đáp án, lời giải đang lan truyền trên mạng chỉ nên dùng để đối chiếu bước đầu. Thí sinh không nên tự tạo áp lực nếu kết quả ước tính chưa như mong muốn, nhất là với những câu hỏi phân hóa hoặc câu hỏi cần xử lý ngữ cảnh.
2. Theo dõi đáp án chính thức của Bộ GD-ĐT
Đáp án chính thức thường được công bố sau khi các địa phương hoàn tất các khâu kỹ thuật cần thiết đối với bài thi, đặc biệt là quét dữ liệu bài thi trắc nghiệm. Thí sinh nên chờ nguồn chính thức để đối chiếu.
3. Kiểm tra lại tài khoản tra cứu điểm
Kết quả thi tốt nghiệp THPT năm 2026 dự kiến được công bố vào 8h ngày 1/7. Thí sinh cần kiểm tra tài khoản trên hệ thống quản lý thi, ghi nhớ thông tin đăng nhập, chuẩn bị căn cước công dân/căn cước để tra cứu khi cần.
4. Ghi nhớ mốc phúc khảo
Sau khi có điểm thi, nếu thấy kết quả bất thường so với bài làm thực tế, thí sinh có quyền nộp đơn phúc khảo theo hướng dẫn của trường phổ thông hoặc điểm tiếp nhận hồ sơ. Không nên bỏ qua quyền này nếu có căn cứ rõ ràng.
5. Chuẩn bị phương án xét tuyển đại học
Từ nay đến ngày công bố điểm, thí sinh nên rà soát lại tổ hợp xét tuyển, phương thức xét tuyển, ngưỡng đầu vào và các mốc đăng ký nguyện vọng. Không nên chờ đến khi có điểm mới bắt đầu tìm hiểu, vì thời gian điều chỉnh nguyện vọng thường rất gấp.
6. Giữ tâm lý ổn định
Giai đoạn sau thi dễ xuất hiện tâm lý hoang mang vì so đáp án, nghe nhận định đề khó – dễ hoặc dự đoán phổ điểm. Việc cần làm lúc này là nghỉ ngơi, theo dõi thông tin chính thống và chuẩn bị hồ sơ xét tuyển một cách bình tĩnh.
Không nên biến tranh luận đề thi thành áp lực mới
Những tranh luận quanh đề Toán và Tiếng Anh tốt nghiệp THPT 2026 cho thấy phụ huynh, giáo viên và học sinh ngày càng quan tâm đến chất lượng đề thi, đặc biệt trong bối cảnh kỳ thi chuyển sang đánh giá năng lực theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Tuy nhiên, tranh luận chỉ có giá trị khi dựa trên dữ liệu và nguyên tắc chuyên môn. Một vài câu hỏi gây tranh cãi không đủ để kết luận toàn bộ đề thi “quá khó” hay “vượt chương trình”. Ngược lại, việc Bộ GD-ĐT cần làm là công khai, giải thích đầy đủ sau khi có phổ điểm, đồng thời rút kinh nghiệm nếu có câu hỏi chưa thật sự hợp lý về ngữ cảnh, dữ liệu hoặc mức độ phân hóa.
Với thí sinh, điều quan trọng nhất lúc này là chờ kết quả chính thức vào ngày 1/7, theo dõi các mốc phúc khảo và chuẩn bị kỹ cho giai đoạn xét tuyển đại học. Điểm thi là dữ liệu quan trọng, nhưng cách lựa chọn nguyện vọng sau khi có điểm mới là bước quyết định cơ hội trúng tuyển.
