Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc chủ động chăm sóc, giám sát và phòng trừ sâu bệnh ngay từ sớm, nhằm bảo vệ năng suất, ổn định sản xuất và thu nhập cho người nông dân.
Theo tổng hợp từ ngành nông nghiệp, toàn tỉnh hiện có gần 28.000 ha lúa xuân đang ở giai đoạn cấy đến đẻ nhánh. Bên cạnh đó là hơn 15.000 ha ngô xuân cùng hàng nghìn ha rau màu, chè, cây ăn quả và dược liệu.
Đến trung tuần tháng 3, trên đồng ruộng, các đối tượng sinh vật gây hại đã bắt đầu xuất hiện và có xu hướng gia tăng. Riêng cây lúa, đã có 46,5 ha nhiễm sâu bệnh, trong đó, bệnh đạo ôn lá lớn nhất với 28 ha, phân bố tại nhiều địa phương như Bát Xát, Trịnh Tường, Mường Vi, Bảo Thắng, Nghĩa Lộ, Trấn Yên, Mậu A, Bảo Yên… Đây là loại bệnh nguy hiểm, có thể gây cháy lá, giảm khả năng quang hợp, thậm chí làm lép hạt nếu không được kiểm soát kịp thời.
Ngoài ra, bệnh nghẹt rễ xuất hiện trên 11 ha, ốc bươu vàng gây hại 5,5 ha, bọ xít đen tuy diện tích nhỏ nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ lây lan nếu điều kiện thời tiết tiếp tục thuận lợi.
Không chỉ trên cây lúa, tình hình sâu bệnh trên rau màu cũng diễn biến phức tạp, với các đối tượng phổ biến như rệp, bọ nhảy, sâu tơ, sâu khoang, sâu xanh bướm trắng và chuột. Trong đó, bọ nhảy gây hại hơn 37 ha, sâu xanh bướm trắng 26 ha, sâu tơ 20 ha, tập trung tại các vùng sản xuất rau trọng điểm như Sa Pa, Bát Xát, Bảo Thắng, Nghĩa Lộ, Mậu A, Cầu Thia…
Các chuyên gia nông nghiệp nhận định, trong thời gian tới, khi cây lúa bước vào giai đoạn đẻ nhánh rộ là thời kỳ mẫn cảm với nhiều loại dịch hại, nguy cơ bùng phát sâu bệnh rất lớn.
Đặc biệt, các đối tượng như bệnh đạo ôn lá, bệnh đốm nâu, vàng lá sinh lý, sâu đục thân, rầy lưng trắng có khả năng phát sinh mạnh và gây hại trên diện rộng. Trên cây rau, nhóm sâu ăn lá và chích hút như rệp, sâu xanh, bọ nhảy, sâu tơ, sâu khoang… sẽ tiếp tục gây hại ở tất cả các giai đoạn sinh trưởng, làm giảm năng suất và chất lượng nông sản.
Ngoài ra, một số đối tượng đáng lưu ý khác gồm bệnh vàng lá Panama và sâu đục thân trên cây chuối; rệp và bệnh muội đen trên cây ăn quả; bệnh thối nhũn vi khuẩn, lở cổ rễ trên cây dược liệu.
Điều đáng lo ngại là các yếu tố thời tiết trong những ngày tới: nhiệt độ dao động từ 16 đến 23 độ C, kèm theo mưa rào tiếp tục tạo điều kiện lý tưởng cho nấm bệnh và côn trùng phát triển. Đây là “cửa sổ nguy cơ” nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời, dịch hại có thể lan rộng, gây thiệt hại đáng kể.
Trước thực tế trên, nhiều địa phương đã chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm kiểm soát dịch hại, bảo vệ sản xuất. Tại xã Mậu A, chính quyền địa phương xác định công tác phòng trừ sâu bệnh là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn hiện nay.
Ông Đinh Mạnh Cường - Phó Chủ tịch UBND xã Mậu A cho biết: UBND xã đã chỉ đạo cán bộ chuyên môn, khuyến nông viên bám sát địa bàn, hướng dẫn người dân phòng trừ kịp thời, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo đúng hướng dẫn và phù hợp với mức độ gây hại. Nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp, tình hình sâu bệnh cơ bản được kiểm soát, cây trồng sinh trưởng ổn định.
Không chỉ dừng ở chỉ đạo hành chính, công tác “bám đồng, bám ruộng” được triển khai thường xuyên. Các cán bộ khuyến nông trực tiếp xuống cơ sở, hướng dẫn người dân từ khâu chăm sóc đến nhận diện và xử lý sâu bệnh.
Bà Đỗ Thanh Vân - cán bộ Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Mậu A cho biết: “Để cây lúa phát triển tốt, người dân cần chăm sóc đúng thời điểm, bón phân cân đối. Đạm bón nặng đầu, nhẹ cuối; kali thì ngược lại, đồng thời phải theo dõi sát đồng ruộng để phát hiện sâu bệnh sớm và xử lý kịp thời”.
Bà Hoàng Thị Hà, thôn Đoàn Kết 1, xã Mậu A chia sẻ: “Lúa có lúc bị vàng lá dưới gốc, sau đó lại xuất hiện bọ xít đen, gia đình phải theo dõi thường xuyên để xử lý”.
Trong khi đó, bà Đinh Thị Mơ, thôn Cổng Trào bày tỏ lo lắng: “Chúng tôi vẫn cấy, bón phân, phun thuốc đầy đủ, nhưng một số diện tích bị vàng lùn, nghẹt rễ nên cũng khá lo”. Những phản ánh từ thực tế cho thấy, dù đã có sự chủ động nhất định, nhưng nếu lơ là trong khâu theo dõi và xử lý ban đầu, nguy cơ thiệt hại vẫn rất lớn.
Ngành nông nghiệp cũng khuyến cáo các địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp (IPM), kết hợp giữa biện pháp canh tác, sinh học và hóa học một cách hợp lý.
Nguyên tắc “4 đúng” trong sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng thời điểm, đúng cách) tiếp tục được chú trọng nhằm đảm bảo hiệu quả công tác phòng trừ và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.
Bên cạnh đó, việc chăm sóc cây trồng đúng kỹ thuật, bón phân cân đối, điều tiết nước hợp lý cũng đóng vai trò quan trọng trong nâng cao sức đề kháng của cây, giảm nguy cơ nhiễm bệnh.
Sản xuất nông nghiệp ngày càng chịu tác động của biến đổi khí hậu, tư duy chủ động phòng ngừa cần được đặt lên hàng đầu, thay vì bị động xử lý khi dịch hại đã bùng phát. Đây không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là định hướng lâu dài trong sản xuất nông nghiệp bền vững.
Trình bày: Thủy Thanh
