Từng là nỗi ám ảnh ở nhiều bản làng vùng cao, ma túy không chỉ cướp đi tương lai của nhiều người mà còn đe dọa sự bình yên của cộng đồng. Để ma túy không quay trở lại, bên cạnh công tác đấu tranh quyết liệt với tội phạm ma túy của lực lượng chức năng, cần sự chung tay của toàn xã hội trong giúp người sau cai nghiện, sau chấp hành án phạt tù tự tin tái hòa nhập cộng đồng. Loạt bài "Để ma túy không quay lại bản làng" phản ánh hành trình đầy gian nan nhưng giàu hy vọng ấy.
Có những bản làng vùng cao từng oằn mình vì ma túy. Khi những đường dây mua bán bị triệt xóa, những người nghiện được đưa đi cai nghiện bắt buộc, những người phạm tội phải chấp hành án tù, nhiều người tin rằng cuộc chiến đã khép lại. Nhưng thực tế, cuộc chiến cam go nhất lại bắt đầu khi họ trở về.
Đó là cuộc chiến với sự mặc cảm của chính bản thân, với ánh mắt dè dặt của cộng đồng và với những cám dỗ vẫn âm thầm tồn tại. Chỉ cần một lần không làm chủ được bản thân, ma túy sẽ lại có cơ hội len lỏi vào từng mái nhà, từng bản làng.
Thôn Mồ Dề, xã Mù Cang Chải nằm cheo leo dưới chân núi gần với Quốc lộ 32. Trong căn nhà gỗ đơn sơ, anh Mùa A Trừ vẫn nhớ như in ngày trở về sau những năm tháng trả giá cho sai lầm. Anh Trừ từng bị kết án 12 năm tù về tội mua bán trái phép chất ma túy. Chưa dừng lại ở đó, sau khi chấp hành xong án phạt tù, anh tiếp tục phải đi cai nghiện bắt buộc 2 năm vì nghiện ma túy.
Chỉ vì sai lầm của mình, anh Trừ đã phải đánh đổi mười bốn năm tuổi trẻ trôi qua sau song sắt và trong cơ sở cai nghiện.
Ngày trở về, điều anh đối diện không chỉ là cuộc sống thiếu thốn mà còn là những khoảng lặng rất dài. Người trong bản vẫn chào hỏi, nhưng sự dè dặt hiện rõ trong ánh mắt. Có người tránh tiếp xúc. Có người thì thầm sau lưng.
Những lời dị nghị khiến người đàn ông từng phạm sai lầm càng thu mình lại. Có thời điểm, anh gần như không dám bước chân sang nhà hàng xóm. Mặc cảm trở thành bức tường vô hình, ngăn anh hòa nhập với cộng đồng.
"Lúc đấy, tôi nghĩ cuộc đời mình coi như hết rồi. Ai cũng biết mình từng đi tù, từng nghiện ma túy. Tôi muốn làm lại cuộc đời nhưng không biết bắt đầu từ đâu" - anh Trừ chia sẻ.
Không chỉ đối mặt với sự kỳ thị, nhiều người sau cai nghiện còn phải chống chọi với những cám dỗ vẫn rình rập hằng ngày. Ở vùng cao, nhiều người từng sử dụng ma túy quen biết nhau từ trước, vì thế, khi trở về địa phương, không ít người lại bị những "bạn nghiện" cũ tìm đến.
Chỉ một cuộc gặp, một lời mời, một phút thiếu bản lĩnh cũng có thể khiến mọi nỗ lực trước đó của họ đổ sông đổ bể. Những người từng cai nghiện đều hiểu rằng, đoạn tuyệt với ma túy không chỉ là vượt qua cơn nghiện về thể xác mà còn là cuộc chiến lâu dài với tâm lý và môi trường sống. Bởi vậy, những tháng đầu sau khi trở về luôn được xem là giai đoạn dễ tái nghiện nhất. Nghèo đói càng khiến hành trình làm lại gian nan.
Với anh Mùa A Trừ, bước ngoặt đến từ chính sự kiên trì của gia đình và sự đồng hành của lực lượng Công an xã Mù Cang Chải. Những cán bộ công an không chỉ đến nắm tình hình, quản lý theo quy định mà còn động viên, trò chuyện, giúp anh lấy lại niềm tin.
Họ lắng nghe những tâm tư, tháo gỡ những mặc cảm và khuyến khích anh tham gia lao động, hòa nhập với cộng đồng. Dần dần, người đàn ông từng nghĩ cuộc đời đã khép lại bắt đầu thay đổi, anh chăm chỉ làm nương, lao động kiếm sống và quyết tâm tránh xa những mối quan hệ cũ. Anh Trừ hiểu rằng, chỉ có lao động và nỗ lực của chính bản thân mới giúp mình lấy lại niềm tin của gia đình và bà con trong bản.
Ở thôn Trống Là, xã Khao Mang, ông Hờ A Chua vừa trở về địa phương sau thời gian cai nghiện bắt buộc.
Đã 8 tháng trôi qua nhưng ông vẫn chưa tìm được công việc ổn định. Không có thu nhập, không có nhiều đất sản xuất, kinh tế gia đình rơi vào cảnh kiệt quệ. Khó khăn hơn, gia đình ông hiện không có nhà ở, phải sống nhờ nhà người con rể. Mỗi ngày trôi qua đều là nỗi lo cơm áo.
"Tôi rất muốn đi làm nhưng chẳng ai thuê. Không có việc thì vừa buồn, vừa không có thu nhập để làm lại cuộc đời và lo cho gia đình" - ông Chua tâm sự.
Không có việc làm đồng nghĩa với việc thời gian rảnh nhiều hơn, tâm lý dễ chán nản hơn và nguy cơ tái nghiện cũng lớn hơn. Đó là vòng luẩn quẩn mà rất nhiều người sau cai nghiện đang phải đối mặt.
Hiểu rõ những cám dỗ đang chờ phía trước, bà Mùa Thị Dở, vợ ông Chua, gần như không rời chồng nửa bước. Không phải vì mất niềm tin, mà bởi bà sợ chỉ một phút lơ là sẽ khiến mọi cố gắng của gia đình tan biến.
Mỗi lần ông Chua ra ngoài, bà đều thấp thỏm. Điều khiến bà lo nhất không phải cái nghèo, mà là việc chồng gặp lại những người từng sử dụng ma túy. Bởi chỉ cần một lần tái nghiện, cả gia đình sẽ lại rơi vào bi kịch. Suốt nhiều tháng qua, sự đồng hành của người vợ đã trở thành điểm tựa lớn nhất giúp ông Chua giữ vững quyết tâm.
Theo Thiếu tá Giàng A Sang - Phó Trưởng Công an xã Khao Mang, người sau cai nghiện hoặc sau chấp hành án phạt tù về ma túy đều gặp rất nhiều khó khăn khi trở về địa phương. Khó khăn lớn nhất là tâm lý mặc cảm, thiếu việc làm và nguy cơ bị các đối tượng nghiện cũ lôi kéo. Vì vậy, lực lượng công an xã thường xuyên gặp gỡ, động viên, quản lý, phối hợp với gia đình, trưởng thôn và các đoàn thể để giúp họ ổn định cuộc sống, tránh tái nghiện và tái phạm.
Muốn giữ bình yên cho bản làng thì không chỉ đấu tranh quyết liệt với tội phạm ma túy mà còn phải giúp những người từng lầm lỗi có cơ hội làm lại cuộc đời. Bởi nếu họ được cộng đồng đón nhận, có việc làm và có người đồng hành, nguy cơ tái nghiện sẽ giảm đáng kể. Ngược lại, nếu bị bỏ mặc trong mặc cảm, đói nghèo và sự kỳ thị, họ rất dễ quay trở lại con đường cũ. Vì vậy, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị là vô cùng quan trọng.
Bài 2: Cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc
