Ở tuổi 73, ông Giàng A Chính, thôn Cang Đề, từng có gần nửa thế kỷ lệ thuộc vào ma túy. Những năm tháng nghiện ngập khiến tiền của tiêu tán, sức khỏe suy giảm, cuộc sống gia đình bị ảnh hưởng. Nhưng 4 tháng qua, ông Chính không còn sử dụng ma túy. Sự thay đổi ấy là kết quả của quá trình kiên trì vận động, quản lý và giúp đỡ của cán bộ thôn, đoàn thể, lực lượng Công an xã cùng gia đình.
Ông Chính chia sẻ: "Tôi nghiện ma túy trong nhiều năm, tiền của tiêu hết, sức khỏe giảm sút. Nay được chính quyền địa phương vận động, tôi đã cai nghiện. Thực hiện xây dựng xã không ma túy đã tạo ra môi trường lành mạnh cho người dân".
Câu chuyện của ông Chính cho thấy xây dựng xã không ma túy không chỉ là đấu tranh với tội phạm, mà còn là hành trình giúp người nghiện từ bỏ ma túy, từng bước trở lại cuộc sống bình thường.
Thôn Cang Đề hiện có 24 người nghiện ma túy. Trong quá trình xây dựng xã không ma túy, thôn đã phối hợp đưa 9 người đi cai nghiện bắt buộc, vận động 13 người tự cai nghiện. Công tác kiểm tra, quản lý được duy trì thường xuyên nhằm ngăn ngừa tái nghiện và phát sinh trường hợp mới.
Ông Giàng A Tùng - trưởng thôn Cang Đề cho biết: "Tuyên truyền phòng, chống ma túy phải mềm mỏng nhưng kiên quyết; quan trọng là nắm chắc từng trường hợp và phát huy vai trò của gia đình, dòng họ, cộng đồng".
Không chỉ ở Cang Đề, công tác phòng, chống ma túy được triển khai đồng bộ tại 16/16 thôn của Púng Luông. Trong hơn 7 tháng, xã tổ chức 65 buổi tuyên truyền tại thôn, cơ quan, đơn vị, trường học và cơ sở kinh doanh; tuyên truyền cá biệt đối với 55 trường hợp có tiền sử sử dụng ma túy, đang điều trị methadone
Toàn bộ hộ gia đình, cán bộ, công chức và người lao động trong các cơ quan, tổ chức, trường học, doanh nghiệp trên địa bàn xã (100%) đã ký cam kết thực hiện các quy định về phòng, chống ma túy.
Cùng với tuyên truyền, Công an xã tập trung đấu tranh, xử lý tội phạm ma túy, coi đây là giải pháp quan trọng để làm sạch địa bàn. Từ ngày 20/3 đến 20/9/2026, Công an xã phát hiện, bắt giữ 22 vụ với 42 đối tượng liên quan đến ma túy; thu giữ 6,624 gam heroin, 0,23 gam ma túy tổng hợp, hơn 26,6 triệu đồng cùng nhiều vật chứng liên quan.
Đấu tranh, truy xét từ kết quả xét nghiệm ma túy, lực lượng chức năng tiếp tục bắt giữ thêm 24 đối tượng.
Púng Luông xác định, làm sạch địa bàn mới là bước đầu, giữ được địa bàn không ma túy mới là nhiệm vụ lâu dài. Vì vậy, công tác quản lý người nghiện, người sau cai được đặc biệt chú trọng.
Toàn xã có 260 trường hợp nghiện ma túy, trong đó 169 người đang ở cơ sở cai nghiện bắt buộc, 8 người trong cơ sở giam giữ và 83 người điều trị bằng methadone. Đáng chú ý, trên địa bàn không còn trường hợp nghiện ma tuý nhưng chưa áp dụng biện pháp cai nghiện. Với 33 người thuộc diện quản lý sau cai, Công an xã thực hiện kiểm danh, kiểm diện, giáo dục, yêu cầu cam kết và xét nghiệm ma túy đột xuất ít nhất 2 lần mỗi tháng.
Thiếu tá Hà Hải Đà - Trưởng Công an xã Púng Luông, cho biết: "Hoàn thành các tiêu chí đã khó, nay giữ các tiêu chí còn khó hơn. Chúng tôi xác định cần giữ vững bằng cách bám sát Nghị quyết 51 của Tỉnh ủy và Kế hoạch 373 với các giải pháp duy trì, giữ vững. Công an xã tiếp tục tuyên truyền để người dân nâng cao nhận thức pháp luật cũng như ý thức trách nhiệm của mình trong việc phòng ngừa, bài trừ ma túy".
Cùng với quản lý, địa phương phối hợp với doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh tư vấn, hướng nghiệp, dạy nghề, giới thiệu việc làm, hỗ trợ vay vốn cho người sau cai và trường hợp có nguy cơ liên quan đến ma túy. Mục tiêu là giúp họ có việc làm và thu nhập, ổn định cuộc sống, giảm nguy cơ tái nghiện, tái phạm.
Một điểm nổi bật trong cách làm của Púng Luông là phát huy sức mạnh cộng đồng. MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội phát động phong trào xây dựng thôn, dòng họ, chi hội, chi đoàn, cơ quan, trường học không ma túy. Đến nay, 16/16 thôn đã được công nhận, ra mắt các mô hình không ma túy; 10 mô hình tại cơ quan, trường học hoàn thành 100% kế hoạch.
Từ thực tiễn ở Púng Luông cho thấy, muốn xây dựng địa bàn không ma túy phải có sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị; xác định đúng địa bàn, đúng đối tượng để quản lý, giúp đỡ, nhất là người sau cai. Trong đó, gia đình và dòng họ là nền tảng quan trọng. Người có uy tín, trưởng thôn, đảng viên trở thành lực lượng nòng cốt trong tuyên truyền, vận động và giám sát cộng đồng.
Ông Giàng A Vừ - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Púng Luông cho biết: "Sau khi thực hiện được các tiêu chí xã không ma túy, địa phương xác định không lấy việc được công nhận là đích đến, mà phải lấy việc không phát sinh người nghiện mới, không tái nghiện, không phát sinh điểm nóng và cộng đồng chủ động phòng ngừa ma túy làm thước đo để bảo đảm tính bền vững của xã không ma tuý".
Sau hơn 7 tháng, Púng Luông cơ bản hoàn thành các tiêu chí xây dựng xã không ma túy. Nhưng phía sau kết quả ấy là một nhiệm vụ lâu dài: Giữ cho địa bàn không phát sinh người nghiện mới, không tái nghiện và không hình thành điểm nóng về ma túy.
Khi mỗi gia đình cùng chủ động phòng ngừa, mỗi dòng họ cùng nhắc nhở, mỗi thôn bản cùng tham gia quản lý và người sau cai có cơ hội làm lại cuộc đời, “xã không ma túy” sẽ không dừng ở một kết quả được công nhận, mà trở thành nền tảng để Púng Luông giữ vững bình yên, bảo đảm an ninh, trật tự, tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế, xã hội.