Nhận thấy tiềm năng từ mặt nước hồ đập Khe Dứa, năm 2015, anh Nguyễn Anh Tuấn, thôn Khe Dứa đã mạnh dạn vay vốn đầu tư nuôi cá lồng. Ban đầu, anh thử nghiệm nuôi 5 lồng cá. Sau một năm hạch toán, trừ chi phí, mô hình nuôi cá lồng mang lại cho gia đình anh gần 100 triệu đồng.
Có thêm kinh nghiệm và niềm tin, năm 2019, anh Tuấn tiếp tục vay vốn từ Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Văn Yên, kết hợp vốn tích lũy của gia đình, anh mở rộng quy mô lên 15 lồng cá. Đến nay, mỗi năm, trừ chi phí, mô hình mang về cho gia đình anh gần 200 triệu đồng.
Anh Tuấn chia sẻ: “Trồng rừng, chăn nuôi, trồng dâu, nuôi tằm tôi đều từng làm, nhưng thấy nuôi cá lồng, nhất là các loại cá đặc sản, phù hợp điều kiện mặt nước của địa phương và cho hiệu quả kinh tế rõ rệt nên tôi quyết định đầu tư. Tôi mong mô hình này sẽ lan tỏa để nhiều hộ dân khác cùng phát triển kinh tế, vươn lên làm giàu”.
Nhận thấy giá trị kinh tế từ cây quế, nhiều hộ dân đã mạnh dạn mở rộng diện tích, đầu tư thâm canh, xác định quế là cây trồng chủ lực mang lại nguồn thu lâu dài. Tiêu biểu là gia đình ông Bàn Phúc Hoa, thôn Đồng Lụa. Từ hơn 7 ha quế ban đầu, đến nay gia đình ông đã có gần 50 ha quế với đủ các độ tuổi, từ 2 năm đến trên 20 năm.
Ông Hoa chia sẻ: “So với các loại cây lâm nghiệp khác, cây quế cho giá trị kinh tế cao hơn. Chỉ sau 3 năm có thể tỉa thưa bán cho các cơ sở chế biến tinh dầu. Nếu chăm sóc tốt, khoảng 8 năm là có thể khai thác chính, mang lại nguồn thu lớn”.
Nhờ cách làm bài bản, mỗi năm gia đình ông Hoa thu về hàng trăm triệu đồng từ bán vỏ quế, góp phần ổn định cuộc sống và tạo việc làm cho lao động địa phương. Không chỉ là cây “xóa nghèo”, quế đang từng bước trở thành cây “làm giàu” của nhiều hộ dân Xuân Ái. Hiện nay, toàn xã có trên 8.000 ha quế, sản lượng vỏ quế khai thác hằng năm đạt khoảng 1.350 tấn, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển lâm nghiệp bền vững.
Ngoài quế, dâu tằm đang khẳng định là hướng sản xuất phù hợp, phát huy tốt lợi thế đất soi bãi của Xuân Ái.
Là một trong những hộ tiên phong, bà Nguyễn Thị Đông, thôn Sông Hồng đã mạnh dạn chuyển toàn bộ diện tích đất trồng lúa kém hiệu quả của gia đình sang trồng dâu, nuôi tằm từ năm 2017.
“Thấy trồng dâu, nuôi tằm cho hiệu quả cao, tôi chuyển toàn bộ diện tích lúa kém hiệu quả sang trồng dâu. Với giá kén ổn định như hiện nay, thu nhập của gia đình được đảm bảo hơn” - bà Nguyễn Thị Đông cho biết.
Gần 1 ha dâu mang lại cho gia đình bà nguồn thu trên 200 triệu đồng/năm, cao hơn 5 lần so với trồng ngô, lúa. Từ hiệu quả thực tế, mô hình trồng dâu, nuôi tằm đang được nhân rộng, toàn xã hiện có trên 115 ha dâu, góp phần tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân.
Xác định chuyển dịch cơ cấu kinh tế là khâu then chốt tạo đột phá trong phát triển, xã Xuân Ái đã tập trung tuyên truyền, vận động Nhân dân khai thác tối đa tiềm năng, thế mạnh của địa phương; đưa các loại cây trồng, vật nuôi có năng suất, chất lượng, giá trị kinh tế cao vào sản xuất.
Cùng với đó, địa phương tranh thủ hiệu quả nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước, khuyến khích người dân tham gia các mô hình phát triển sản xuất.
Bên cạnh quế và dâu tằm, Xuân Ái hiện phát triển 10 ha chè, 117 ha cây ăn quả, gần 70 ha nuôi thủy sản, cùng nhiều mô hình chăn nuôi gia súc, gia cầm quy mô lớn. Nhiều hộ chăn nuôi gia cầm từ 1.000 con/lứa trở lên; các mô hình chăn nuôi gia súc theo Nghị quyết số 69 của HĐND tỉnh Yên Bái (cũ) tiếp tục phát huy hiệu quả, nâng tổng đàn gia súc chính toàn xã lên gần 24.000 con.
Không ít mô hình kinh tế tổng hợp đạt thu nhập từ 200 - 400 triệu đồng/năm. Bên cạnh đó, trên địa bàn hiện có 19 cơ sở sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, 40 doanh nghiệp, 29 hợp tác xã và trên 135 hộ kinh doanh cá thể góp phần tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân.
Kinh tế phát triển đã kéo theo những chuyển biến rõ nét trong đời sống Nhân dân. Thu nhập bình quân đầu người năm 2025 đạt trên 60 triệu đồng; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm còn 2,32%, hộ cận nghèo còn 2,29%.
Xuân Ái xác định khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế là yếu tố then chốt để phát triển kinh tế bền vững. Thời gian tới, xã tiếp tục tái cơ cấu nông - lâm nghiệp theo hướng nâng cao giá trị; đẩy mạnh tuyên truyền, vận động Nhân dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng sản xuất hàng hóa; xây dựng và nhân rộng các mô hình kinh tế hiệu quả, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân
