Luật sư Nguyễn Hồng Tâm (Công ty luật TNHH Chí Công & Thiện Tâm) cho biết: Căn cứ khoản 2, khoản 3, Điều 49 Luật đất đai năm 2013 quy định việc thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất: Trường hợp quy hoạch sử dụng đất đã được công bố mà chưa có kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện thì người sử dụng đất được tiếp tục sử dụng, thực hiện các quyền của người sử dụng đất theo quy định của pháp luật.
Trường hợp đã có kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện thì người sử dụng đất trong khu vực phải chuyển mục đích sử dụng đất và thu hồi đất theo kế hoạch được tiếp tục thực hiện các quyền của người sử dụng đất nhưng không được xây dựng mới nhà ở, công trình, trồng cây lâu năm. Nếu người sử dụng đất có nhu cầu cải tạo, sửa chữa nhà ở, công trình hiện có thì phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép theo quy định của pháp luật.
Diện tích đất ghi trong kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện đã được công bố phải thu hồi để thực hiện dự án hoặc phải chuyển mục đích sử dụng đất mà sau 3 năm chưa có quyết định thu hồi đất hoặc chưa được phép chuyển mục đích sử dụng đất thì cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt kế hoạch sử dụng đất phải điều chỉnh, hủy bỏ và phải công bố việc điều chỉnh, hủy bỏ việc thu hồi hoặc chuyển mục đích đối với phần diện tích đất ghi trong kế hoạch sử dụng đất.
Trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt kế hoạch sử dụng đất không điều chỉnh, hủy bỏ hoặc có điều chỉnh, hủy bỏ nhưng không công bố việc điều chỉnh, hủy bỏ thì người sử dụng đất không bị hạn chế về quyền theo quy định tại khoản 2 Điều này.
Đối chiếu quy định nêu trên, để xác định việc xây nhà của bạn có được bồi thường khi nhà nước thu hồi đất hay không thì cần xem xét 3 trường hợp:
Trường hợp thứ nhất, đất của bạn thuộc khu vực quy hoạch đã được công bố nhưng chưa có kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện thì người sử dụng đất ở hợp pháp được thực hiện các quyền của người sử dụng đất, bao gồm quyền xây dựng mới nhà ở, công trình trên diện tích đất đó. Khi Nhà nước thu hồi đất, nhà ở, công trình xây dựng trên đất sẽ được bồi thường theo quy định của pháp luật.
Trường hợp thứ hai, đất ở của bạn thuộc khu vực quy hoạch đã được công bố và đã có kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện thì người sử dụng đất ở hợp pháp không được xây dựng mới nhà ở, công trình trên diện tích đất ở đó. Nhà ở của bạn bị xuống cấp và muốn cải tạo sửa chữa thì phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép. Trường hợp này, nếu bạn vẫn tự ý xây dựng nhà mới trên đất thì Căn cứ tại Điều 92 Luật Đất đai, nhà ở thuộc trường hợp này sẽ không được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.
Trường hợp thứ ba (đối với các dự án treo), nếu sau 3 năm kể từ ngày công bố kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện, cơ quan nhà nước có thẩm quyền chưa có quyết định thu hồi đất hoặc chưa cho phép chuyển mục đích sử dụng đất theo kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện đã được công bố mà không điều chỉnh, hủy bỏ hoặc có điều chỉnh, hủy bỏ nhưng không công bố việc điều chỉnh, hủy bỏ kế hoạch sử dụng đất hàng năm thì người sử dụng đất không bị hạn chế các quyền của mình, trong đó có quyền được xây dựng mới nhà ở, công trình trên diện tích đất đó. Sau thời gian này, nếu Nhà nước thu hồi đất, nhà ở, công trình xây dựng trên đất sẽ được bồi thường theo quy định của pháp luật.
