Xây dựng tổ dân phố văn hóa ở Nam Cường: Cách làm thực chất ở cơ sở

Một trong những kinh nghiệm nổi bật của Nam Cường là cụ thể hóa tiêu chí xây dựng tổ dân phố văn hóa gắn với điều kiện thực tiễn từng địa bàn. Tại Tổ dân phố Trực Bình - nơi có 213 hộ, 868 nhân khẩu, người dân chủ yếu làm nông nghiệp và nghề chế biến gỗ rừng trồng, chi bộ và Ban công tác Mặt trận xác định rõ: muốn dân làm thì phải để dân bàn, dân hiểu và dân trực tiếp tham gia.

Từ nhận thức đó, việc xây dựng tổ dân phố văn hóa được bắt đầu bằng những việc làm cụ thể, gắn trực tiếp với đời sống người dân, như: chỉnh trang đường làng, bảo vệ môi trường, cải thiện điều kiện sinh hoạt. Các tiêu chí văn hóa được lồng ghép chặt chẽ với phát triển sinh kế và bảo vệ môi trường. Đến nay, 100% hộ chăn nuôi trên địa bàn có hệ thống xử lý nước thải, chất thải; các hộ dân thực hiện phân loại rác tại nguồn.

Đáng chú ý, năm 2025, Nhân dân Tổ dân phố Trực Bình đã hiến 0,3 ha đất, đóng góp hàng trăm ngày công để mở rộng tuyến đường dài hơn 400 m từ nhà văn hóa đến khu vực nhà thờ. Hiện nay, toàn bộ các tuyến đường trong tổ đều được bê tông hóa, có hệ thống điện chiếu sáng và thu gom rác thải tập trung.

Bà Phạm Thị Nhuận, người dân Tổ dân phố Trực Bình chia sẻ: “Khi được trực tiếp bàn bạc, thống nhất và thấy rõ lợi ích, người dân sẵn sàng chung tay. Nhà nào có đất thì hiến đất, có sức thì góp công. Làm cho chính mình nên ai cũng đồng tình, ủng hộ”.

Theo ông Trần Xuân Trường - Bí thư Chi bộ Tổ dân phố Trực Bình, kinh nghiệm cốt lõi trong xây dựng đời sống văn hóa là không chạy theo thành tích mà kiên trì làm từng việc nhỏ.

“Chi bộ và Ban công tác Mặt trận trực tiếp xuống từng hộ tuyên truyền, vận động, lắng nghe ý kiến Nhân dân. Khi đã có sự đồng thuận thì việc khó cũng thành đơn giản” - Bí thư Chi bộ Trần Xuân Trường cho hay.

Cách làm này cũng được vận dụng hiệu quả tại Tổ dân phố Đồng Tiến. Các mô hình tự quản vệ sinh môi trường, chỉnh trang cảnh quan đô thị “sáng - xanh - sạch - đẹp” được duy trì thường xuyên; các câu lạc bộ dân vũ, thể thao hoạt động nền nếp, thu hút đông đảo người dân tham gia.

Năm 2025, người dân tổ dân phố Đồng Tiến đã tự nguyện đóng góp gần 14 triệu đồng xây dựng Nhà truyền thống phường; ủng hộ 8 triệu đồng làm hàng rào nhà văn hóa tổ dân phố. Nếp sống văn hóa trong việc cưới, việc tang được thực hiện nghiêm túc. Đến nay, tổ dân phố Đồng Tiến không còn hộ nghèo.

Ông Đỗ Ngọc Hoàn - Bí thư Chi bộ Tổ dân phố Đồng Tiến cho biết: Xây dựng tổ dân phố văn hóa không chỉ dừng lại ở danh hiệu mà quan trọng là giữ được nếp sống văn minh lâu dài, trong đó mỗi hộ gia đình đều có trách nhiệm và vai trò cụ thể.

Trong định hướng chung của phường Nam Cường, xây dựng tổ dân phố văn hóa được xác định là nhiệm vụ xuyên suốt trong phát triển đô thị. Trên cơ sở đó, hằng năm, Đảng ủy phường đều ban hành các nghị quyết, chỉ đạo và kế hoạch cụ thể, đồng bộ nhằm lãnh đạo, tổ chức triển khai thực hiện hiệu quả. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc phường giữ vai trò nòng cốt trong công tác tuyên truyền, vận động, hướng dẫn và giám sát tại các khu dân cư. Theo đó, các tiêu chí được rà soát, điều chỉnh linh hoạt theo từng địa bàn; việc bình xét, công nhận danh hiệu bảo đảm công khai, dân chủ, minh bạch, tránh bệnh thành tích.

Bên cạnh đó, phường Nam Cường đặc biệt chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở gần dân, sát dân, nắm chắc tình hình khu dân cư. Các đồng chí bí thư chi bộ, trưởng ban công tác Mặt trận, tổ trưởng tổ dân phố thường xuyên bám địa bàn, kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân, nhất là những vấn đề phát sinh trong đời sống hằng ngày, như: vệ sinh môi trường, an ninh trật tự, mâu thuẫn trong cộng đồng.

Thông qua các buổi sinh hoạt chi bộ, họp tổ dân phố, ý kiến của người dân được lắng nghe, trao đổi thẳng thắn trước khi triển khai các nội dung xây dựng tổ dân phố văn hóa. Những vấn đề còn băn khoăn được giải thích cặn kẽ, những kiến nghị chính đáng được tiếp thu, điều chỉnh kịp thời, qua đó củng cố niềm tin của Nhân dân đối với sự lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền và Mặt trận.

Thực tế cho thấy, khi cán bộ cơ sở làm việc trách nhiệm, nói đi đôi với làm, công khai, minh bạch trong mọi chủ trương thì phong trào xây dựng tổ dân phố văn hóa không chỉ dừng lại ở vận động mà đã trở thành nhu cầu tự thân của người dân. Đây là yếu tố quan trọng giúp các mô hình tự quản ở Nam Cường được duy trì bền vững.

Giai đoạn 2020 - 2025, phường Nam Cường đã thành lập 120 tổ tự quản, 26 tổ hòa giải tại 26/26 tổ dân phố, góp phần giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.

Phong trào trồng cây xanh, xây dựng đường hoa, thực hiện “Ngày Chủ nhật xanh”, hiến đất mở đường được Nhân dân đồng tình hưởng ứng, tạo diện mạo đô thị ngày càng khang trang, văn minh.

Riêng năm 2025, 26/26 tổ dân phố ở phường Nam Cường đạt danh hiệu “Tổ dân phố văn hóa”; chỉ số hạnh phúc người dân đạt 72,5%; tỷ lệ gia đình văn hóa đạt 96,27%.

Ông Phạm Quang Chung - Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc phường Nam Cường chia sẻ: Xây dựng tổ dân phố văn hóa là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và thực chất, trong đó người dân phải thực sự là chủ thể của phong trào.

Từ thực tiễn ở phường Nam Cường cho thấy, xây dựng đô thị văn minh muốn bền vững thì phải bắt đầu từ khu dân cư; chi bộ giữ vai trò hạt nhân lãnh đạo, Mặt trận làm tốt vai trò tập hợp, dẫn dắt và quan trọng nhất là khơi dậy được sự tự giác, đồng thuận của Nhân dân. Đây chính là “chìa khóa” để các phong trào đi vào chiều sâu, tránh hình thức và tạo hiệu quả lâu dài.