Trong bối cảnh du lịch cộng đồng phát triển nhanh nhưng còn thiếu tính bền vững, Lào Cai lựa chọn hướng đi thận trọng, xây dựng làng du lịch cộng đồng đạt tiêu chuẩn du lịch cộng đồng ASEAN. Không chỉ là câu chuyện chuẩn hóa theo bộ tiêu chí khu vực, đây còn là nỗ lực bảo tồn không gian văn hóa bản địa và nâng cao sinh kế cho người dân.
Xây dựng làng du lịch cộng đồng đạt tiêu chuẩn du lịch cộng đồng ASEAN được Lào Cai xác định là bước đi chiến lược nhằm chuẩn hóa hoạt động du lịch cộng đồng, bảo tồn không gian văn hóa bản địa và nâng cao sinh kế cho người dân. Trong lộ trình đó, xã Nghĩa Đô và xã Lâm Thượng được lựa chọn xây dựng mô hình điểm cấp tỉnh, làm cơ sở rút kinh nghiệm và nhân rộng trong những năm tới.
Những năm gần đây, du lịch cộng đồng đã trở thành hướng phát triển quan trọng của Lào Cai. Với lợi thế về cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa đa dạng, tỉnh đã hình thành nhiều điểm du lịch cộng đồng, thu hút ngày càng đông du khách. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy phần lớn các mô hình còn phát triển theo hướng tự phát, quy mô nhỏ lẻ, thiếu liên kết, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về quản trị, chất lượng dịch vụ và phát triển bền vững.
Trong bối cảnh hội nhập khu vực, ngành du lịch Việt Nam đang từng bước tiếp cận các bộ tiêu chuẩn chung của ASEAN, trong đó có tiêu chuẩn du lịch cộng đồng ASEAN. Đây là bộ tiêu chí gồm 10 nhóm với 171 chỉ số, bao trùm từ quyền sở hữu, quản lý cộng đồng, chất lượng dịch vụ, bảo tồn văn hóa, môi trường đến an toàn, phúc lợi xã hội và đổi mới sáng tạo. Thực tế, đến nay cả nước mới có các cơ sở lưu trú đạt chuẩn homestay ASEAN, trong khi mô hình làng du lịch cộng đồng đạt chuẩn ASEAN vẫn còn rất ít.
Việc Lào Cai chủ động tiếp cận bộ tiêu chuẩn này mang ý nghĩa tiên phong, không chỉ để nâng cao chất lượng du lịch địa phương mà còn hướng đến cách làm bài bản cho du lịch cộng đồng Việt Nam.
Qua rà soát, các mô hình du lịch cộng đồng tại Nghĩa Đô và Lâm Thượng mới đáp ứng được một số nhóm tiêu chí cơ bản, chủ yếu ở các nội dung về quyền sở hữu, quản lý cộng đồng, chất lượng dịch vụ ăn uống và cơ sở lưu trú. Những tiêu chí khó hơn như phúc lợi xã hội, bảo vệ môi trường, chất lượng tour, hướng dẫn, an toàn vệ sinh hay đổi mới sáng tạo vẫn là “khoảng trống” cần đầu tư trong nhiều năm tới. Điều này cho thấy xây dựng làng du lịch cộng đồng đạt tiêu chuẩn ASEAN không phải là cuộc “chạy đua” mà là quá trình dài hạn.
Trong hai địa phương được lựa chọn, Nghĩa Đô được xem là mô hình tiêu biểu cho hướng phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống. Đây là nơi còn lưu giữ tương đối nguyên vẹn không gian văn hóa của người Tày, với hơn 1.000 ngôi nhà sàn, làn điệu hát Then, nghề đan lát và ẩm thực bản địa còn hiện diện sống động trong đời sống hằng ngày.
Không chỉ giàu tài nguyên văn hóa, Nghĩa Đô còn là địa phương được “định danh” rõ nét trên bản đồ du lịch cộng đồng của tỉnh. Xã hiện có các thôn “vùng lõi” bảo tồn với tỷ lệ nhà sàn truyền thống cao; nhiều giá trị văn hóa được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; cụm homestay trên địa bàn từng được trao Giải thưởng Homestay ASEAN. Nhãn hiệu “Làng du lịch cộng đồng Nghĩa Đô” cũng đã được bảo hộ, tạo nền tảng thuận lợi cho phát triển du lịch theo hướng bài bản, có kiểm soát.
Theo định hướng của tỉnh, mục tiêu tại Nghĩa Đô không dừng lại ở việc phát triển các cơ sở lưu trú riêng lẻ, mà hướng tới xây dựng không gian làng du lịch cộng đồng hoàn chỉnh, trong đó cộng đồng giữ vai trò trung tâm, trực tiếp tham gia quản lý, tổ chức dịch vụ và hưởng lợi từ hoạt động du lịch.
Song song với Nghĩa Đô, Lâm Thượng được lựa chọn xây dựng mô hình làng du lịch cộng đồng theo hướng sinh thái. Địa phương sở hữu cảnh quan tự nhiên còn tương đối hoang sơ, phù hợp phát triển du lịch gắn với rừng, nông nghiệp và các hoạt động trải nghiệm thiên nhiên. Nhiều mô hình homestay, farmstay đã hình thành, bước đầu tạo sinh kế mới cho người dân địa phương.
Theo đánh giá của chính quyền cơ sở, hạn chế lớn nhất hiện nay là hạ tầng du lịch còn thiếu đồng bộ, cơ chế quản lý cộng đồng chưa hoàn thiện, nguồn lực đầu tư của người dân còn hạn chế. Việc tiếp cận tiêu chuẩn du lịch cộng đồng ASEAN được xác định không phải là mục tiêu ngắn hạn, mà là cách tiếp cận từng bước để chuẩn hóa hoạt động du lịch cộng đồng.
Ông Đỗ Văn Lưu - Chủ tịch UBND xã Nghĩa Đô cho biết: “Xây dựng làng du lịch cộng đồng đạt tiêu chuẩn ASEAN được địa phương xác định là nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn 2025 - 2028, nhằm tạo nền tảng cho phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa và nâng cao đời sống người dân”.
Theo lộ trình của tỉnh, hai mô hình làng du lịch cộng đồng tại Nghĩa Đô và Lâm Thượng tập trung chuẩn hóa nền tảng trong năm 2025; giai đoạn 2026 - 2027 là thời điểm đầu tư, vận hành và hoàn thiện các tiêu chí còn thiếu; hướng tới đánh giá, công nhận và nhân rộng mô hình trong năm 2028.
Từ góc độ phát triển bền vững, xây dựng các làng du lịch cộng đồng đạt tiêu chuẩn ASEAN không chỉ tạo thêm những điểm đến chất lượng cao cho du lịch Lào Cai, mà quan trọng hơn là đặt “nền móng” cho cách làm du lịch lấy cộng đồng làm trung tâm. Khi tiêu chuẩn không làm mất đi bản sắc, mà trở thành công cụ gìn giữ bản sắc chủ động và bền vững, du lịch cộng đồng mới thực sự có thể đi đường dài.
Trình bày: Thủy Thanh
