Tại 99/99 xã, phường trên địa bàn tỉnh, mô hình “Thanh niên nói không với ma túy” đã được thành lập, đưa đoàn viên, thanh niên trở thành lực lượng nòng cốt trong tuyên truyền, nắm địa bàn, hỗ trợ người sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng. Tuy nhiên, phía sau những kết quả bước đầu vẫn còn không ít khoảng trống đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt và thực chất hơn từ cơ sở.
Mỗi đoàn viên là một "pháo đài”
Theo thống kê, đến cuối năm 2025, toàn tỉnh Lào Cai còn 7.375 người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy và người trong diện quản lý sau cai nghiện. Thực tế cho thấy, ma túy không còn tồn tại dưới những dạng truyền thống mà ngày càng biến tướng tinh vi, len lỏi vào giới trẻ dưới nhiều hình thức mới.
Trước thực trạng đó, ngày 12/02/2026, Tỉnh ủy Lào Cai ban hành Nghị quyết số 51-NQ/TU về xây dựng “xã, phường không ma túy”, đặt mục tiêu 100% xã, phường không có ma túy ngay trong năm 2026.
Ngay sau khi nghị quyết được triển khai, Tỉnh đoàn Lào Cai đồng loạt ra mắt 99 mô hình “Câu lạc bộ thanh niên nói không với ma túy” tại 99 xã, phường trên địa bàn tỉnh.
Phòng, chống ma túy muốn hiệu quả phải bắt đầu từ cơ sở, từ chính thanh niên. Mỗi đoàn viên phải là một chiến sĩ, mỗi tổ chức Đoàn phải là một "pháo đài" vững chắc để chặn cung, giảm cầu, giảm tác hại của ma túy. Điều quan trọng hiện nay không phải thành lập mô hình cho đủ số lượng mà cần duy trì hoạt động thực chất, giúp thanh niên nâng cao kỹ năng phòng vệ, nhận diện thủ đoạn mới của tội phạm ma túy và xây dựng lối sống lành mạnh.
Theo đồng chí Hà Đức Hải, ở vùng cao, nhiều đoàn viên nói được tiếng dân tộc, hiểu hoàn cảnh từng gia đình nên rất thuận lợi trong công tác tuyên truyền, vận động; nếu làm tốt từ cơ sở sẽ hạn chế được nguy cơ phát sinh tệ nạn.
Quản lý thanh niên từ sớm, từ xa
Tại xã Mù Cang Chải, công tác phòng, chống ma túy trong thanh niên được triển khai theo hướng gần dân, sát cơ sở. Đến nay, 100% đoàn viên thanh niên trên địa bàn xã không mắc tệ nạn ma túy.
Đồng chí Lờ A Cu - Phó Bí thư Đoàn xã Mù Cang Chải chia sẻ: Muốn thanh niên tránh xa ma túy, phải quản lý từ sớm, khi các em còn ngồi trên ghế nhà trường.
Ngoài tuyên truyền tập trung tại nhà văn hóa, trường học, Đoàn xã còn duy trì các buổi sinh hoạt chi đoàn gắn với tình huống thực tế; phối hợp với công an xã đến từng gia đình có thanh niên đi làm ăn xa để nắm tình hình, nhắc nhở và giữ liên lạc thường xuyên. Nhiều chi đoàn lập nhóm trên mạng xã hội để kịp thời tuyên truyền, cảnh báo các thủ đoạn lôi kéo thanh niên sử dụng ma túy trên không gian mạng.
Nhiều buổi tối, đoàn viên các chi đoàn ở Mù Cang Chải đến từng gia đình có thanh niên đi làm ăn xa để tuyên truyền, vận động người thân thường xuyên giữ liên lạc, kịp thời nắm bắt những biểu hiện bất thường. Nhiều buổi sinh hoạt chi đoàn được tổ chức ngay tại nhà văn hóa thôn với nội dung cảnh báo thủ đoạn ma túy “núp bóng” thuốc lá điện tử, đồ uống và thực phẩm.
“Hiện nay, ma túy không chỉ xuất hiện ngoài đời sống mà còn len lỏi trên mạng xã hội. Nếu thanh niên thiếu kỹ năng, thiếu bản lĩnh sẽ rất dễ bị dụ dỗ”, đồng chí Lờ A Cu, Phó Bí thư Đoàn xã Mù Cang Chải cho biết thêm.
Cùng với Mù Cang Chải, xã Nậm Có đang duy trì hiệu quả mô hình “Thanh niên không ma túy” tại 100% chi đoàn. Không chỉ ký cam kết, các đoàn viên còn trực tiếp tham gia tuyên truyền tại các thôn, bản, vận động thanh niên tránh xa tệ nạn xã hội.
“Nhiều thanh niên vùng cao đi làm ăn xa từ rất sớm, nguy cơ bị lôi kéo rất lớn. Có người chỉ sau vài tháng xa nhà trở về đã thay đổi hẳn. Vì vậy, chúng tôi thường xuyên nhắc nhau phải tỉnh táo, không thử ma túy dù chỉ một lần”, anh Dình A Đông, đoàn viên thôn Có Mông, xã Nậm Có chia sẻ.
Xây “lá chắn xanh” bằng sinh kế và niềm tin
Tuy nhiên, phía sau những kết quả bước đầu ấy, công tác phòng, chống ma túy trong thanh niên ở cơ sở vẫn còn không ít khó khăn, thách thức.
Thực tế cho thấy, một bộ phận thanh niên đi lao động tự do ngoài tỉnh, thường xuyên thay đổi nơi ở và công việc nên rất khó quản lý. Không ít trường hợp bị lôi kéo vào tệ nạn từ môi trường sống phức tạp tại các đô thị, khu công nghiệp.
Ở một số nơi, hoạt động của các câu lạc bộ “Thanh niên nói không với ma túy” vẫn còn mang tính phong trào, sinh hoạt chưa đều, nội dung tuyên truyền chưa thực sự hấp dẫn. Một số cán bộ Đoàn cơ sở kiêm nhiệm nhiều việc, chưa có điều kiện bám sát địa bàn thường xuyên.
Trong khi đó, ma túy hiện nay ngày càng trẻ hóa, tinh vi hóa, len lỏi qua mạng xã hội, trò chơi trực tuyến, thuốc lá điện tử và các hội nhóm kín trên internet. Đáng lo hơn, nhiều thanh niên vùng cao thiếu việc làm ổn định, thiếu kỹ năng sống và kỹ năng số nên dễ bị lợi dụng, lôi kéo bởi các thông tin xấu độc trên không gian mạng.
Theo nhiều cán bộ Đoàn cơ sở, nếu chỉ tuyên truyền đơn thuần sẽ khó tạo “sức đề kháng” bền vững cho thanh niên. Thực tế cho thấy, muốn phòng, chống ma túy hiệu quả phải tạo được môi trường sống lành mạnh để thanh niên phát triển.
Nhiều địa phương đã lồng ghép công tác phòng, chống ma túy với hỗ trợ sinh kế, dạy nghề, giới thiệu việc làm, hướng dẫn phát triển kinh tế hộ gia đình cho thanh niên vùng cao. Khi có việc làm ổn định, có mục tiêu phấn đấu, thanh niên sẽ ít có nguy cơ sa vào tệ nạn hơn.
Cùng với đó, việc quản lý thanh niên đi làm ăn xa cũng cần được thực hiện chặt chẽ hơn thông qua sự phối hợp giữa gia đình, chi đoàn, công an cơ sở và chính quyền địa phương.
Nhiều ý kiến cho rằng, tổ chức Đoàn cần đổi mới mạnh mẽ hình thức tuyên truyền trên không gian mạng, xây dựng các nội dung ngắn gọn, dễ tiếp cận, phù hợp với tâm lý giới trẻ thay vì tuyên truyền theo lối cũ, khô cứng.
Đồng thời, cần nhân rộng các mô hình thanh niên tự quản, tổ nhóm hỗ trợ thanh niên sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng để giảm nguy cơ tái nghiện ngay từ cơ sở.
Cuộc chiến với ma túy chưa bao giờ dễ dàng khi hiểm họa ấy đang len lỏi ngày càng tinh vi vào đời sống và không gian mạng. Nhưng giữ được thanh niên không sa vào ma túy cũng chính là giữ tương lai cho mỗi gia đình, giữ sự bình yên cho từng bản làng vùng cao.
Và những “lá chắn xanh” hôm nay sẽ chỉ thực sự bền vững khi phía sau thanh niên không chỉ có tổ chức Đoàn mà còn có sự đồng hành của gia đình, nhà trường và cả cộng đồng. Bởi hơn ai hết, tuổi trẻ cần được trao niềm tin, tạo cơ hội và sống trong môi trường lành mạnh để trưởng thành, sống có ích và tránh xa bóng tối ma túy.
Xây dựng “lá chắn xanh” từ cơ sở vì thế không chỉ là nhiệm vụ của riêng tổ chức Đoàn mà còn là yêu cầu cấp thiết để giữ vững sự bình yên, ổn định và phát triển bền vững ở mỗi địa phương.
