Ở nhiều xã vùng cao, định kiến giới, tư tưởng “trọng nam khinh nữ”, tập quán tảo hôn, sinh nhiều con… từng là những “chiếc vòng kim cô” kìm hãm vai trò, vị thế của người phụ nữ. Thế nhưng, bằng ý chí, khát vọng vươn lên và sự đồng hành của chính quyền, đoàn thể, ngày càng nhiều phụ nữ vùng cao mạnh dạn vượt qua rào cản, từng bước khẳng định mình trong gia đình và xã hội, đóng góp tích cực vào sự phát triển của địa phương.
Trước đây, ở nhiều bản làng vùng cao, phụ nữ thường ít có tiếng nói trong gia đình. Việc học hành của con gái không được coi trọng, nhiều em phải nghỉ học sớm để lấy chồng, sinh con. Cuộc sống quanh quẩn với nương rẫy khiến phụ nữ khó tiếp cận kiến thức, kỹ năng mới và hạn chế cơ hội tham gia các hoạt động xã hội.
Nhưng những năm gần đây, cùng với sự thay đổi về nhận thức và các chính sách hỗ trợ vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nhiều phụ nữ đã không còn cam chịu. Họ chủ động học tập, tham gia các lớp tập huấn, mạnh dạn phát triển kinh tế, từng bước thoát khỏi quan niệm “phụ nữ chỉ biết việc nhà”. Những thay đổi ấy tuy lặng lẽ, nhưng bền bỉ, tạo hiệu ứng lan tỏa rõ nét.
Một trong những minh chứng tiêu biểu là chị Giàng Thị Lang, thôn Bản Công, xã Hạnh Phúc. Từng là hộ nghèo nhiều năm, có nghề may trang phục truyền thống, năm 2023, được sự động viên của Hội Liên hiệp Phụ nữ xã, chị mạnh dạn vay vốn Ngân hàng Chính sách xã hội mở cơ sở may váy áo truyền thống phục vụ bà con địa phương. Nhờ cần cù, chịu khó, cơ sở may đã mang lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình.
“Tôi thấy mình phải thay đổi, nếu không sẽ nghèo mãi. Làm nghề mang lại hiệu quả kinh tế nên gia đình tôi sẽ tiếp tục cố gắng”, chị Lang chia sẻ.
Không chỉ tham gia phát triển kinh tế hộ gia đình, phụ nữ vùng cao ngày càng khẳng định vai trò nòng cốt trong các tổ hợp tác, hợp tác xã sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và du lịch cộng đồng. Nhiều mô hình trồng chè, nuôi ong, chăn nuôi gia súc, làm du lịch do phụ nữ làm chủ đã mang lại thu nhập ổn định, góp phần nâng cao đời sống người dân.
Chị Hờ Thị Bla, thôn Màng Mủ, xã Mù Cang Chải là một ví dụ. Nhận thấy tiềm năng du lịch địa phương, sau khi thuyết phục gia đình, chị trở thành hướng dẫn viên du lịch. Với khả năng giao tiếp tiếng phổ thông, tiếng Anh cùng hiểu biết về văn hóa Mông, chị dần được du khách yêu mến và có nguồn thu nhập ổn định.
Chị Bla chia sẻ: Ban đầu mọi thứ không dễ dàng, nhưng mình luôn cố gắng làm tốt để gia đình tin tưởng, tôn trọng ý kiến của mình hơn. Giờ thì mình có thể vừa làm tốt việc nhà, vừa làm điều mình thích.
Theo Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Mù Cang Chải, trong tổng số 2.150 hội viên, hiện chỉ còn khoảng 30% thuộc diện hộ nghèo, số còn lại có mức sống trung bình và khá.
Ngày nay, phụ nữ vùng cao không chỉ là người giữ lửa gia đình, mà còn tích cực tham gia công tác xã hội. Nhiều chị em đảm nhiệm các vị trí trưởng thôn, cán bộ hội, tham gia cấp ủy, hội đồng nhân dân các cấp.
Tiêu biểu là chị Hảng Thị Dông - Phó Chủ tịch HĐND xã Trạm Tấu. Là một trong bốn cô gái được gia đình cho đi học năm 1995, chị từng giữ nhiều cương vị như Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Bản Công, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Trạm Tấu và đại biểu HĐND tỉnh Yên Bái (cũ).
Chị Hảng Thị Dông cho biết: Bản thân tôi thấy mình rất may mắn hơn nhiều phụ nữ Mông khác nên khi tham gia công tác ở bất kỳ vị trí, lĩnh vực nào, tôi luôn nỗ lực, cố gắng để cho mọi người thấy rằng phụ nữ Mông chúng tôi hoàn toàn có thể đảm nhận và hoàn thành tốt nhiều nhiệm vụ được giao.
Sự tham gia của phụ nữ trong bộ máy cơ sở không chỉ khẳng định tiến bộ về bình đẳng giới, mà còn mang đến những góc nhìn gần dân, nhân văn hơn trong giải quyết các vấn đề của cộng đồng, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến gia đình, trẻ em và an sinh xã hội.
Sự vươn lên của phụ nữ vùng cao gắn liền với sự quan tâm, đồng hành của các cấp ủy, chính quyền và đoàn thể. Các chương trình hỗ trợ vay vốn, đào tạo nghề, khởi nghiệp, xây dựng gia đình “5 không, 3 sạch”, “5 có, 3 sạch”… đã tạo thêm động lực để chị em tự tin khẳng định vai trò của mình.
Dẫu vậy, hành trình vượt qua định kiến của phụ nữ vùng cao vẫn còn nhiều thách thức. Định kiến giới và hủ tục tuy đã được đẩy lùi nhưng chưa thể xóa bỏ hoàn toàn; trình độ học vấn, khả năng tiếp cận khoa học - công nghệ của phụ nữ vùng cao còn hạn chế. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc bền bỉ của cả hệ thống chính trị và cộng đồng.
“Vượt qua định kiến” không chỉ là hành trình của riêng phụ nữ vùng cao, mà là quá trình thay đổi nhận thức của toàn xã hội. Khi được trao cơ hội và tạo điều kiện, phụ nữ không chỉ làm tốt vai trò của mình mà còn trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.
