Trong quá trình phục hồi, mở rộng sản xuất, nhiều doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Lào Cai đang đối mặt với bài toán không mới nhưng ngày càng rõ nét: thiếu lao động. Từ may mặc, da giày, sản xuất gỗ đến khai thác, chế biến khoáng sản, doanh nghiệp liên tục tuyển dụng, tăng lương, cải thiện phúc lợi nhưng vẫn khó tìm đủ người, nhất là ở những vị trí đòi hỏi sức khỏe, kỹ năng và tay nghề.
Tại Khu công nghiệp Minh Quân, Công ty TNHH Giày Ruian Việt Nam đang có khoảng 810 công nhân, chuyên sản xuất giày cho nhiều thương hiệu trên thế giới. Theo lãnh đạo công ty, đơn hàng đang nhiều nhưng do thiếu lao động nên năng lực sản xuất chưa thể khai thác hết.
Chị Lý Hiểu Cúc, quản lý Công ty TNHH Giày Ruian Việt Nam cho biết: Hiện chúng tôi đang thiếu công nhân nên nhiều đơn hàng không thể chuyển đến đây sản xuất. Đơn hàng thì rất nhiều nhưng lại thiếu người làm. Doanh nghiệp dự kiến bổ sung khoảng 2.000 công nhân cho các dây chuyền sản xuất. Tuy nhiên, việc tuyển dụng hiện gặp nhiều khó khăn.
Theo đại diện doanh nghiệp, nếu có đủ nhân lực, công ty có thể mở rộng sản xuất, đáp ứng khối lượng đơn hàng lớn hơn nhiều so với hiện nay. Đây cũng là thực tế đang diễn ra ở nhiều doanh nghiệp may mặc trên địa bàn.
Tại Khu công nghiệp Âu Lâu, Công ty TNHH Unico Global YB chuyên sản xuất hàng may mặc. Với quy mô vận hành từ 3.000 - 6.000 lao động, nhưng hiện công ty mới có gần 1.500 công nhân. Để bổ sung nhân lực, công ty thường xuyên tuyển dụng lao động may, kể cả lao động chưa có kinh nghiệm và sẽ đào tạo khi vào làm việc. Ngoài lao động phổ thông, công ty còn cần tuyển kỹ thuật viên, cán bộ quản lý và nhân sự chuyên môn.
Theo chị Nguyễn Thị Hiền, quản lý Công ty TNHH Unico Global YB, thời gian qua, Công ty không chỉ tuyển lao động tại khu vực trong tỉnh, mà còn thu hút công nhân ở các tỉnh lân cận; bố trí ký túc xá miễn phí với các tiện nghi như máy giặt, điều hòa, tủ lạnh; hỗ trợ một số nhu yếu phẩm hằng tháng. Công nhân ở cách nơi làm việc khoảng 20 - 30 km được đưa đón bằng xe miễn phí.
Những chính sách này cho thấy doanh nghiệp đã chủ động mở rộng nguồn tuyển, song số lao động hiện có vẫn còn cách khá xa nhu cầu. Việc thiếu người không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất trước mắt mà còn hạn chế khả năng mở rộng quy mô của doanh nghiệp.
Ở lĩnh vực sản xuất gỗ, tình trạng thiếu lao động cũng diễn ra thường xuyên. Doanh nghiệp tư nhân Đăng Khoa trên địa bàn xã Trấn Yên, chuyên sản xuất các sản phẩm từ gỗ, ván ép và vật liệu xây dựng, hiện có trên 100 lao động thường xuyên. Từ đầu năm đến nay, doanh nghiệp liên tục tuyển dụng nhưng vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu thực tế.
Hiện doanh nghiệp tư nhân Đăng Khoa đang cần tuyển nhiều lao động vận hành máy, bảo vệ, vận hành lò và thợ cơ khí. Các vị trí phù hợp với người từ 18 - 45 tuổi; đối với những lao động chưa có kinh nghiệm sẽ được hướng dẫn, đào tạo ngay khi vào làm việc.
Chị Ngô Thị Hòa, Chủ tịch Công đoàn Doanh nghiệp tư nhân Đăng Khoa chia sẻ: Mặc dù thu nhập của công nhân dao động khoảng 8 - 15 triệu đồng/người/tháng; ngoài ra còn có các khoản thưởng chuyên cần, thưởng và quà dịp lễ, tết, nhưng từ đầu năm đến nay, việc tuyển dụng lao động của công ty vẫn gặp khó khăn.
Với những ngành đặc thù như khai thác, chế biến khoáng sản, yêu cầu về lao động khá cao nên việc tuyển dụng còn khó khăn hơn. Công ty Cổ phần Đầu tư Apatit Tam Đỉnh Lào Cai hiện có gần 150 cán bộ, công nhân viên. Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khai thác, chế biến khoáng sản, đồng thời đầu tư các dự án chế biến sâu.
Theo ông Nguyễn Mạnh Hải - Trưởng Ban Quản lý Dự án Nhà máy tuyển quặng apatit Làng Phúng thuộc Công ty Cổ phần Đầu tư Apatit Tam Đỉnh Lào Cai, lao động trong lĩnh vực khai thác, chế biến khoáng sản phải đáp ứng yêu cầu về sức khỏe, kỹ năng và chuyên môn. Một số vị trí kỹ thuật cần thời gian đào tạo, hướng dẫn để người lao động có thể làm chủ thiết bị và quy trình sản xuất.
Để chủ động nguồn nhân lực, doanh nghiệp đã mở các lớp đào tạo, sau đó bố trí người lao động vào vận hành dây chuyền sản xuất. Thu nhập của những vị trí này khoảng 15 - 18 triệu đồng/người/tháng. Công ty cũng bố trí chỗ ở miễn phí với 32 phòng, phục vụ khoảng 100 công nhân ở xa; hỗ trợ điện, nước và bữa ăn.
Khoảng 60% lao động được doanh nghiệp tuyển tại địa phương, trong đó có nhiều lao động là con em đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, theo ông Hải, để có một lao động kỹ thuật đáp ứng yêu cầu công việc cần cả quá trình đào tạo và tích lũy kinh nghiệm. Khi thiếu lực lượng kế cận, hoạt động sản xuất sẽ bị tác động lớn.
Theo ông Trần Ngọc Dũng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh, bài toán thiếu lao động hiện nay xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Một số lao động còn hạn chế về kỹ năng sử dụng máy tính, công nghệ, trong khi doanh nghiệp ngày càng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào sản xuất.
Qua khảo sát bước đầu của Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh, vẫn còn lao động chưa đáp ứng được yêu cầu về kỹ năng công nghệ, kể cả ở nhóm tuổi trẻ; nhiều lao động chưa ổn định tâm lý trong lựa chọn việc làm. Bên cạnh đó, điều kiện hạ tầng phục vụ công nhân tại một số khu, cụm công nghiệp như nhà ở giá phù hợp, trường mầm non và các dịch vụ thiết yếu cũng còn hạn chế.
Một vấn đề đáng quan tâm khác là khoảng cách giữa đào tạo nghề và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Một số ngành sản xuất có nhu cầu tuyển dụng lớn nhưng cơ sở đào tạo chưa cung cấp đủ nhân lực đúng chuyên ngành, trong đó có lao động may mặc.
Theo ông Dũng, doanh nghiệp mong muốn tỉnh có chiến lược phát triển nguồn nhân lực dựa trên khảo sát thực tế nhu cầu của từng ngành, từng doanh nghiệp; từ đó đào tạo đủ số lượng, đúng ngành nghề với kỹ năng thị trường cần. Cùng với đào tạo mới, cần chú trọng đào tạo lại, giúp các lao động đã gắn bó lâu năm cập nhật kỹ năng, đáp ứng yêu cầu khi công nghệ và thiết bị thay đổi.
Thực tế tại các doanh nghiệp cho thấy, thiếu lao động hiện nay không đơn thuần là thiếu số lượng mà còn là thiếu người phù hợp về sức khỏe, kỹ năng và tay nghề. Vì vậy, giải quyết bài toán nhân lực cần sự phối hợp giữa doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý nhà nước.
Doanh nghiệp cần tiếp tục cải thiện tiền lương, phúc lợi, môi trường làm việc và cơ hội nâng cao tay nghề. Cơ sở đào tạo cần gắn chương trình với nhu cầu thực tế của thị trường. Các cơ quan quản lý nhà nước cần tăng cường kết nối cung - cầu lao động, đồng thời quan tâm đến nhà ở giá phù hợp, trường mầm non và các dịch vụ thiết yếu tại khu, cụm công nghiệp.
Khi đào tạo đúng nhu cầu, tuyển dụng đúng người và tạo điều kiện để người lao động yên tâm làm việc, khoảng cách giữa cung và cầu lao động sẽ được thu hẹp. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp khai thác tốt năng lực sản xuất, mở rộng quy mô và tạo thêm việc làm ổn định cho người dân địa phương.
