Từ triệu chứng giống cảm lạnh đến nguy cơ suy hô hấp
Các bác sĩ tại Phòng khám đa khoa Medlatec Tây Hồ mới đây tiếp nhận bệnh nhi N.P.N. (19 tháng tuổi, Hà Nội) đến khám trong tình trạng sốt, ho kéo dài và khó thở.
Trẻ bắt đầu sốt từ 3 ngày trước khi đến khám, nhiệt độ cao nhất 39 độ C, khoảng 3 cơn mỗi ngày. Sau khi uống thuốc hạ sốt, tình trạng có cải thiện nhưng không dứt hẳn, kèm ho húng hắng và chảy nước mũi trong.
Đến ngày tiếp theo, trẻ ho nhiều hơn, có đờm đặc, nặng tiếng, nôn trớ sau ho, nước mũi đặc màu trắng và đi ngoài phân lỏng 4-5 lần/ngày. Gia đình đã cho trẻ sử dụng thuốc hạ sốt và siro ho tại nhà nhưng không thuyên giảm nên đưa trẻ đi khám.
Kết quả thăm khám ghi nhận trẻ có nhịp tim 150 lần/phút, nhịp thở 60 lần/phút, rút lõm lồng ngực nhẹ. Phổi có nhiều rale rít, rale ngáy hai bên. Xét nghiệm test nhanh 5 tác nhân hô hấp cho kết quả dương tính; X-quang tim phổi ghi nhận hình ảnh dày thành phế quản hai phổi. Nội soi tai mũi họng phát hiện vòm đọng dịch nhầy, niêm mạc họng nề đỏ.
Bệnh nhi được chẩn đoán viêm tiểu phế quản cấp do virus hợp bào hô hấp (RSV), viêm mũi họng cấp, được kê đơn điều trị ngoại trú và hẹn tái khám.
Trường hợp này cho thấy những biểu hiện ban đầu như sốt, ho, chảy nước mũi ở trẻ nhỏ không nên bị xem nhẹ, nhất là khi xuất hiện thêm dấu hiệu thở nhanh, rút lõm lồng ngực hoặc khò khè.
Theo Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Thành Nam, Giám đốc Trung tâm Nhi khoa, Bệnh viện Bạch Mai, hệ hô hấp của trẻ nhỏ chưa phát triển hoàn thiện. Đường thở, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, có kích thước hẹp nên chỉ cần phù nề, tăng tiết dịch nhầy hoặc co thắt đường thở cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến việc lưu thông không khí.
Khi nhiễm virus đường hô hấp như RSV hoặc cúm, một số trẻ có thể diễn biến từ triệu chứng ban đầu tương đối nhẹ sang viêm tiểu phế quản, viêm phổi hoặc suy hô hấp.
Viêm tiểu phế quản cấp là tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp dưới, gây viêm và tắc nghẽn các tiểu phế quản nhỏ, thường gặp ở trẻ dưới 24 tháng tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 12 tháng. RSV là một trong những tác nhân hàng đầu gây bệnh, được ghi nhận chiếm khoảng 70-80% các trường hợp viêm tiểu phế quản.
Khi RSV gây viêm các tiểu phế quản, đường thở nhỏ có thể phù nề, tăng tiết dịch nhầy và hẹp lại. Trẻ vì thế xuất hiện khò khè, thở nhanh, co kéo lồng ngực, khó khăn khi bú hoặc ăn. Nếu bệnh diễn tiến nặng, trẻ có thể bị viêm phổi, suy hô hấp, phải nhập viện điều trị tích cực và hỗ trợ hô hấp.
Trong khi đó, cúm mùa thường khởi phát đột ngột với sốt, ho, đau họng, đau đầu, đau mỏi cơ thể và mệt mỏi. Ở trẻ nhỏ, bệnh còn có thể gây nôn, tiêu chảy, bỏ ăn hoặc bỏ bú.
Dù có những biểu hiện khác nhau, cả RSV và cúm mùa đều có khả năng gây biến chứng nặng. Cúm còn có thể gây biến chứng ngoài phổi trong một số trường hợp. Vì vậy, phụ huynh không nên chỉ dựa vào mức độ sốt để đánh giá tình trạng bệnh của trẻ.
Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm, không chờ trẻ sốt cao
Theo các chuyên gia, triệu chứng nhiễm RSV thường khởi đầu giống cảm lạnh với ho, sổ mũi, nghẹt mũi, hắt hơi và sốt nhẹ hoặc sốt cao. Sau đó, bệnh có thể tiến triển với ho nhiều, khò khè, thở nhanh và khó thở.
Một trong những dấu hiệu quan trọng phụ huynh cần quan sát là nhịp thở và mức độ gắng sức khi trẻ hô hấp.
Khi trẻ bị tổn thương đường hô hấp dưới, cơ thể có thể đáp ứng bằng cách tăng nhịp thở. Cha mẹ có thể quan sát lồng ngực hoặc bụng trẻ và đếm số lần thở trong một phút, tốt nhất khi trẻ bình tĩnh hoặc đang ngủ.
Đặc biệt, cần chú ý dấu hiệu rút lõm lồng ngực. Đây là tình trạng mỗi lần trẻ hít vào, vùng dưới xương sườn hoặc khoảng giữa các xương sườn bị lõm vào rõ rệt, cho thấy trẻ đang phải tăng công hô hấp và có nguy cơ suy hô hấp.
Các biểu hiện như phập phồng cánh mũi, thở rên, gật gù theo nhịp thở, khò khè hoặc thở nhanh hơn bình thường cũng cần được lưu ý. Ở trẻ sơ sinh, biểu hiện bệnh đôi khi không điển hình, có thể xuất hiện tình trạng bú kém, li bì hoặc thậm chí hạ thân nhiệt khi nhiễm trùng nặng.
Theo khuyến cáo của chuyên gia Bệnh viện Bạch Mai, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi trẻ thở nhanh, thở gắng sức, rút lõm lồng ngực, phập phồng cánh mũi hoặc rên khi thở. Tình trạng môi, lưỡi hoặc da chuyển màu xanh tím, trẻ li bì, khó đánh thức, đáp ứng kém hoặc kích thích bất thường cũng là những dấu hiệu nguy hiểm.
Đặc biệt, khi trẻ bỏ bú, không thể uống, nôn nhiều hoặc có dấu hiệu mất nước, gia đình cần đưa trẻ đi khám ngay. Những trường hợp xuất hiện cơn ngừng thở, thở ngắt quãng, khó thở tăng nhanh, co giật hoặc sốt kèm tình trạng toàn thân bất thường cần được cấp cứu kịp thời.
Với trẻ sơ sinh, trẻ sinh non hoặc trẻ có bệnh lý nền tim phổi, phụ huynh cần đặc biệt thận trọng vì bệnh có thể diễn biến nhanh.
Các chuyên gia cũng lưu ý, cha mẹ không nên tự đánh giá mức độ nặng của bệnh chỉ dựa vào một dấu hiệu hoặc chỉ số. Bác sĩ cần kết hợp nhịp thở, tình trạng oxy máu, mức độ tỉnh táo, khả năng ăn uống và các biểu hiện lâm sàng khác để đưa ra quyết định điều trị.
Trước nguy cơ các bệnh hô hấp gia tăng khi giao mùa, chủ động phòng bệnh là giải pháp quan trọng nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng ở trẻ.
Đối với cúm mùa, trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên có thể được tiêm vaccine cúm theo khuyến cáo. Vaccine cần được tiêm nhắc lại định kỳ do virus cúm biến đổi theo thời gian và khả năng bảo vệ của vaccine giảm dần.
Với RSV, hiện có các biện pháp dự phòng miễn dịch cho một số nhóm đối tượng, tùy theo khuyến cáo và khả năng tiếp cận tại từng quốc gia, cơ sở y tế. Các biện pháp này gồm vaccine RSV dành cho phụ nữ mang thai ở thời điểm phù hợp và kháng thể đơn dòng dự phòng cho trẻ thuộc nhóm chỉ định. Phụ huynh cần trao đổi với bác sĩ để lựa chọn biện pháp phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và nguy cơ của trẻ.
Bên cạnh đó, cần duy trì thói quen rửa tay thường xuyên, hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người đang mắc bệnh hô hấp, giữ môi trường sống thông thoáng và tuyệt đối không để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá.
Đặc biệt, phụ huynh không tự ý mua kháng sinh hoặc sử dụng thuốc điều trị khi chưa có chỉ định. Kháng sinh không có tác dụng điều trị các bệnh do virus như RSV và cúm, chỉ được sử dụng khi có bằng chứng hoặc nghi ngờ nhiễm khuẩn cần điều trị theo đánh giá của bác sĩ.
Khi trẻ có biểu hiện ho, sốt, khò khè, thở nhanh hoặc bú kém, gia đình cần đưa trẻ đi khám để được đánh giá và hướng dẫn xử trí phù hợp, không chờ đến khi xuất hiện tình trạng khó thở rõ rệt mới tìm kiếm sự trợ giúp y tế.
