Thực phẩm bổ sung ngày càng được sử dụng phổ biến, đặc biệt ở người cao tuổi, với kỳ vọng cải thiện sức khỏe và phòng ngừa bệnh tật. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), hơn một nửa người trưởng thành tại Mỹ sử dụng ít nhất một loại thực phẩm bổ sung mỗi ngày. Tỷ lệ này tăng theo độ tuổi, với gần 25% người từ 60 tuổi trở lên dùng đồng thời bốn loại hoặc nhiều hơn.
Thực phẩm bổ sung bao gồm một nhóm rất rộng, từ vitamin, khoáng chất như vitamin D, canxi, cho tới các sản phẩm có nguồn gốc thảo dược như nghệ hay chiết xuất trà xanh. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cảnh báo rằng không ít sản phẩm tiềm ẩn rủi ro, thiếu bằng chứng khoa học về hiệu quả và chưa được quản lý chặt chẽ.
Một số trường hợp thiếu hụt vitamin hoặc khoáng chất thực sự cần đến thực phẩm bổ sung để hỗ trợ điều trị. Còn lại, theo bác sĩ Pieter Cohen, chuyên gia nội khoa thuộc Cambridge Health Alliance (Mỹ), ngoài những tình huống có chỉ định y khoa rõ ràng, giới chuyên môn nhìn chung khá thận trọng với việc sử dụng tràn lan các sản phẩm này.
Dưới đây là những điều mà các bác sĩ muốn mọi người hiểu rõ về thực phẩm bổ sung:
Không “vô hại” như nhiều người nghĩ
Theo các nghiên cứu được công bố tại Mỹ, mỗi năm có khoảng 23.000 ca phải vào phòng cấp cứu do phản ứng bất lợi liên quan đến thực phẩm bổ sung. Nguyên nhân không chỉ đến từ tác dụng phụ, mà còn do dùng quá liều, tương tác với thuốc điều trị hoặc thành phần không được công bố đầy đủ.
Khác với thuốc chữa bệnh - vốn phải được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt về độ an toàn và hiệu quả trước khi lưu hành - thực phẩm bổ sung không phải trải qua quy trình kiểm định nghiêm ngặt này. Điều đó đồng nghĩa với việc người tiêu dùng có thể sử dụng những sản phẩm chưa được chứng minh rõ ràng về tác dụng.
“Ngành công nghiệp thực phẩm bổ sung về cơ bản chưa được quản lý chặt chẽ. Mỗi lần sử dụng, người tiêu dùng gần như đang chấp nhận rủi ro”, ông Brian Hitt, Phó Giáo sư thần kinh học tại Đại học California, Irvine, nhận định. Theo ông, ngay cả khi không gây hại, nhiều sản phẩm cũng không mang lại lợi ích đáng kể. “Phần lớn các bác sĩ dựa trên bằng chứng khoa học đều không khuyến nghị dùng thực phẩm bổ sung thường xuyên”, ông nói.
Cẩn trọng với thông tin trên mạng xã hội
Một trong những nguyên tắc quan trọng được các chuyên gia nhấn mạnh là không nên tin vào những lời quảng bá trên mạng xã hội. Theo quy định, các nhà sản xuất không được phép đưa ra “tuyên bố chữa bệnh”, như khẳng định sản phẩm có thể chữa Alzheimer hay ngăn ngừa tiểu đường. Tuy nhiên, trên các nền tảng trực tuyến, việc kiểm soát nội dung gần như không hiệu quả.
“Nếu một người có ảnh hưởng trên mạng xã hội nói rằng người thân của họ khỏi bệnh nhờ một loại thảo dược nào đó, thì hầu như không có rào cản pháp lý nào ngăn chặn”, bác sĩ Cohen cho biết. Ông khuyến nghị người tiêu dùng nên tự đặt câu hỏi về vấn đề sức khỏe cốt lõi của mình và liệu nó có thể được giải quyết đơn giản bằng một viên uống hay không, thay vì tìm kiếm “giải pháp nhanh” trên mạng.
Kiểm tra nguồn gốc và liều lượng
Một rủi ro khác là sản phẩm thực tế có thể không chứa đúng thành phần hoặc liều lượng như ghi trên nhãn. Vì vậy, các chuyên gia khuyên người tiêu dùng nên lựa chọn những sản phẩm có chứng nhận kiểm định độc lập, uy tín. Dấu chứng nhận cần được in trực tiếp trên bao bì, không chỉ xuất hiện trên website quảng cáo.
Ngoài ra, việc dùng quá liều là nguyên nhân phổ biến gây tổn hại sức khỏe. Bác sĩ Meena Bansal, Trưởng khoa các bệnh gan của Hệ thống y tế Mount Sinai cho biết bà đã gặp nhiều trường hợp bệnh nhân bị tổn thương gan cấp tính do lạm dụng viên nghệ, vì cho rằng đây là gia vị quen thuộc nên “an toàn”. Ước tính, khoảng 20% các ca tổn thương gan có liên quan đến thảo dược và thực phẩm bổ sung.
Ít thành phần, dễ kiểm soát hơn
Nếu vẫn muốn sử dụng, các chuyên gia khuyến nghị ưu tiên sản phẩm chỉ chứa một thành phần. Điều này giúp bác sĩ và người dùng dễ theo dõi tác dụng phụ và tương tác thuốc. Những sản phẩm có danh sách thành phần quá dài không chỉ khó kiểm soát mà còn tiềm ẩn nguy cơ che giấu các chất bị hạn chế hoặc không công bố liều lượng cụ thể.
“Nếu nhãn sản phẩm không ghi rõ hàm lượng của tất cả các thành phần, đó là dấu hiệu cho thấy người tiêu dùng nên tránh xa”, ông Brian Hitt nhấn mạnh.
Mang thực phẩm bổ sung đến gặp bác sĩ
Một khuyến nghị quan trọng khác là người bệnh nên mang toàn bộ các loại thực phẩm bổ sung đang sử dụng đến cho bác sĩ trong các lần khám định kỳ. Cách tiếp cận này giúp bác sĩ trực tiếp kiểm tra nhãn mác, thương hiệu và công thức sản phẩm, từ đó đánh giá nguy cơ tương tác với thuốc kê đơn.
Theo bác sĩ Charlene Gamaldo, chuyên gia thần kinh học tại Đại học Johns Hopkins, việc xem xét đồng thời cả thuốc điều trị và thực phẩm bổ sung là cần thiết để tránh những tương tác có hại. Bà nhấn mạnh rằng mọi quyết định sử dụng cần dựa trên tình trạng sức khỏe cá nhân, bởi “không có công ty nào tiến hành nghiên cứu riêng cho từng người tiêu dùng”.
Trong bối cảnh thực phẩm bổ sung ngày càng được quảng bá như một “giải pháp tiện lợi” cho sức khỏe, các chuyên gia y tế nhấn mạnh rằng không có viên uống nào có thể thay thế cho chế độ ăn cân bằng, lối sống lành mạnh và sự theo dõi y khoa phù hợp.
Việc sử dụng thực phẩm bổ sung, nếu có, cần dựa trên nhu cầu thực sự của cơ thể, thông tin khoa học đáng tin cậy và tư vấn của bác sĩ, thay vì niềm tin mơ hồ vào quảng cáo hay lời truyền miệng. Sự thận trọng, hiểu biết và tỉnh táo của người tiêu dùng chính là “liều thuốc bổ sung” quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
