Cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran đang tạo ra rủi ro cao đối với hoạt động vận tải, giao thương quốc tế và chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi nhiều mặt hàng nông sản như cà-phê, hạt điều, hồ tiêu, trái cây… của Việt Nam gia tăng hiện diện tại khu vực Trung Đông thì những biến động về vận tải, thanh toán và chính sách nhập khẩu lại trở thành mối lo hiện hữu, đòi hỏi doanh nghiệp chủ động thích ứng để giảm rủi ro và giữ vững tăng trưởng.
Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), dự báo giá cả các mặt hàng tiêu dùng, giá nhiên liệu, giá dầu thế giới sẽ có biến động theo chiều hướng gia tăng trong thời gian tới, tác động tiêu cực gián tiếp và đa chiều đến hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu của Việt Nam nói chung cũng như với khu vực Trung Đông nói riêng.
Phó Tổng Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco DakLak) Nguyễn Tiến Dũng cho biết: Trung Đông là điểm đến quan trọng đối với hai sản phẩm chủ lực của công ty là cà-phê và hồ tiêu. Hiện công ty đã thiết lập quan hệ đối tác với nhiều khách hàng uy tín và có doanh số càng ngày càng tăng tại khu vực này.
Cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran đang tạo ra rủi ro cao đối với hoạt động vận tải, giao thương quốc tế và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tuy nhiên, xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đã tác động trực tiếp đến hoạt động thương mại khi giá dầu tăng kéo theo chi phí vận tải, logistics và bảo hiểm leo thang trên diện rộng. Cụ thể, cước vận tải biển tăng nhanh; bảo hiểm tổn thất do chiến tranh do các hãng tàu áp thêm lên đến 2.000 USD/container. Cùng với đó, việc hạn chế lưu thông qua Biển Đỏ và eo biển Hormuz khiến tàu phải đi đường vòng, kéo dài thời gian giao hàng và phát sinh thêm chi phí.
Về cơ cấu mặt hàng, cà-phê của Simexco DakLak ít chịu tác động hơn do sản lượng xuất khẩu sang khu vực này chỉ chiếm khoảng 8% tổng kim ngạch. Ngược lại, hồ tiêu chịu ảnh hưởng đáng kể khi Trung Đông là thị trường tiêu thụ lớn, chiếm tới 18% tổng sản lượng xuất khẩu. Việc gián đoạn nhu cầu từ khu vực này có thể khiến giá hồ tiêu chịu áp lực giảm trong ngắn hạn.
Trước diễn biến phức tạp, doanh nghiệp đã tạm ngưng thực hiện các đơn hàng xuất khẩu sang Trung Đông và một số nước lân cận, đồng thời theo dõi sát tình hình để điều chỉnh kế hoạch. Công ty cũng tích cực làm việc với khách hàng nhằm thúc đẩy thanh toán các lô hàng đã cập cảng Jebel Ali hay Haifa (Israel). Tuy nhiên việc liên lạc với một số đối tác tại Iran gặp khó khăn do gián đoạn viễn thông. Đối với các lô hàng đã xuất, đã đưa ra cảng hoặc đến cảng chuyển tiếp, doanh nghiệp chủ động kéo hàng về, chờ tình hình ổn định trước khi tiếp tục xuất khẩu nhằm hạn chế tối đa rủi ro phát sinh.
Mặt khác, với các lô hàng đã ký đi các thị trường khác theo hình thức CNF (bên bán chịu trách nhiệm trả tiền vận chuyển hàng hóa), doanh nghiệp phải đặt tàu ngay, tránh cước tàu biển tăng cao. Để bảo đảm đầu ra cho sản phẩm và giữ vững tăng trưởng xuất khẩu, công ty sẽ thực hiện việc mở rộng, tìm kiếm đối tác tại các thị trường mới để thay thế, nhất là với hồ tiêu - mặt hàng chịu tác động lớn từ sự gián đoạn xuất khẩu tại Trung Đông.
Trong khi đó, ông Trần Ngọc Hiệp, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Thanh long Hoàng Hậu (tỉnh Lâm Đồng) cho biết: Các lô hàng thanh long dự kiến xuất khẩu sang khu vực Trung Đông hiện phải tạm dừng. Nguyên nhân là chi phí logistics tăng cao và thời gian vận chuyển kéo dài ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm tươi. Đây cũng là khó khăn chung của nhiều đơn vị xuất khẩu trái cây, nhất là các lô hàng đi Trung Đông hoặc sang thị trường Liên minh châu Âu (EU) - do phải vận chuyển qua khu vực đang bất ổn - đều chịu tác động về chi phí và rủi ro giao hàng.
Ông Lê Việt Anh, Tổng Thư ký Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam cho rằng, Trung Đông hiện là khu vực thị trường tiềm năng của các sản phẩm gia vị Việt Nam. Do đó, bên cạnh việc theo dõi sát diễn biến tình hình để chủ động kế hoạch sản xuất, phương án tổ chức xuất nhập khẩu và vận tải hàng hóa thì các doanh nghiệp xuất khẩu cũng cần chủ động tìm kiếm các thị trường có nguồn cầu tương tự để lựa chọn thay thế, hạn chế ảnh hưởng khi hoạt động xuất khẩu hàng hóa sang Israel, Iran và khu vực Trung Đông gặp khó khăn.
Đối với ngành rau quả, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vina Fruit) Đặng Phúc Nguyên cho biết: Theo tiền lệ các đợt bất ổn trước đây, cước vận chuyển container 40 feet có thể tăng gấp 2-3 lần so với bình thường. Cùng với đó, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cũng đang được điều chỉnh tăng nhanh đối với các tàu hoạt động tại khu vực vùng Vịnh. Việc nhiều hãng tàu buộc phải đổi hải trình vòng qua Nam Phi thay vì đi qua kênh đào Suez khiến thời gian vận chuyển giữa châu Á và châu Âu kéo dài thêm 10-14 ngày, tạo áp lực lớn lên chuỗi cung ứng, nhất là với nhóm hàng nông sản tươi.
“Trong bối cảnh biến động, các sản phẩm chế biến sâu thường ít chịu rủi ro hơn do không quá phụ thuộc vào thời gian vận chuyển. Điều này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải linh hoạt cơ cấu mặt hàng, mở rộng thị trường thay thế và chủ động chuyển hướng sớm những lô hàng đang tạm ngưng sang Trung Đông để giảm thiểu thiệt hại”, ông Nguyên nhấn mạnh.
Về phía Bộ Công thương, Cục Xuất nhập khẩu cũng khuyến nghị các doanh nghiệp xuất nhập khẩu khi đàm phán, ký các hợp đồng mua bán cần quan tâm và chú trọng tới hợp đồng (hoặc điều khoản) về logistics, vận chuyển, giao hàng và bảo hiểm nhằm bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro và tổn thất khi có sự cố, bảo đảm các hợp đồng vận chuyển có điều khoản về tình huống bất khả kháng, bồi thường và phân chia chi phí khi hàng hóa gặp rủi ro. Đồng thời, cần mua bảo hiểm đầy đủ cho hàng hóa để phòng ngừa rủi ro và giảm tổn thất khi phát sinh sự cố tại thị trường nhập khẩu.
