Lợi thế tự nhiên, nếu chỉ dừng ở tiềm năng, sẽ khó chuyển hóa thành thu nhập bền vững cho người dân. Bài học “được mùa mất giá” từng lặp đi lặp lại. Chính vì vậy, tái cơ cấu ngành nông nghiệp được tỉnh xác định không chỉ là điều chỉnh cơ cấu cây trồng, vật nuôi, mà là thay đổi tư duy sản xuất, tăng lợi thế cạnh tranh cho nông sản.
Theo số liệu tổng hợp của ngành nông nghiệp, năm 2025, giá trị sản xuất nông - lâm - thủy sản của tỉnh Lào Cai đạt gần 19.500 tỷ đồng; nhiều vùng sản xuất hàng hóa tập trung được hình thành, gắn với thị trường tiêu thụ trong và ngoài tỉnh. Đặc biệt, chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) trở thành điểm tựa quan trọng để nông sản địa phương bước ra thị trường rộng lớn hơn.
Là xã vùng cao với địa hình chia cắt, độ cao phân tầng rõ rệt, Mường Khương sở hữu nhiều tiểu vùng khí hậu khác nhau, đây là yếu tố thuận lợi để phát triển các loại cây trồng đặc sản, giá trị kinh tế cao. Dẫu vậy, trong thời gian dài, sản xuất nông nghiệp của địa phương vẫn chủ yếu nhỏ lẻ, phân tán; giá trị gia tăng chưa cao, đời sống người dân phụ thuộc nhiều vào biến động thị trường và thời tiết. Yêu cầu đặt ra trong thời gian tới của địa phương không chỉ dừng ở bảo đảm an ninh lương thực mà còn phải tái cấu trúc sản xuất, đưa nông nghiệp trở thành nền tảng kinh tế bền vững, tạo sinh kế ổn định cho người dân.
Trên cơ sở đó, xã xác định phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với chuỗi giá trị là hướng đi chủ đạo. Lợi thế về đất đai, khí hậu được khai thác thông qua chuyển dịch cơ cấu cây trồng, hình thành các vùng sản xuất tập trung, tăng cường liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ, tạo bước chuyển rõ nét về quy mô và hiệu quả.
Những diện tích canh tác hiệu quả thấp từng bước được thay thế bằng các cây trồng có lợi thế cạnh tranh như chè, chuối, quýt, ớt, lúa Séng Cù, hồng giòn; đồng thời phát triển dược liệu dưới tán rừng như sa nhân, kết hợp chăn nuôi đại gia súc. Địa phương không chỉ mở rộng diện tích mà còn chú trọng tiêu chuẩn an toàn, nâng cao chất lượng sản phẩm nhằm khẳng định vị thế nông sản trên thị trường.
Các mục tiêu cụ thể được xác lập trong Nghị quyết số 05-NQ/ĐU ngày 12/8/2025 và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025–2030, với định hướng đến năm 2030 xây dựng 300 ha chè và 100 ha quýt đạt tiêu chuẩn VietGAP, gắn với liên kết tiêu thụ. Đây là cơ sở để nông nghiệp Mường Khương chuyển từ sản xuất phân tán sang chuyên nghiệp, ổn định và lâu dài.
Đến nay, toàn tỉnh đã có hơn 600 sản phẩm OCOP được công nhận, trong đó có những sản phẩm đạt tiêu chuẩn cao cấp, được đánh giá 5 sao cấp quốc gia. Không chỉ tăng về số lượng, chất lượng OCOP cũng ngày càng được chú trọng, gắn với vùng nguyên liệu ổn định, quy trình sản xuất an toàn và câu chuyện văn hóa bản địa.
Trong dòng chảy đó, trà Shan tuyết cổ thụ Suối Giàng được xem là một trong những sản phẩm tiêu biểu.
Bà Mai Thị Tuyết Minh – Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty cổ phần Du lịch Q Farm cho biết: "Doanh nghiệp định hướng phát triển dòng trà cao cấp từ nguồn nguyên liệu quý này, coi đây không chỉ là hàng hóa thương mại mà còn là sản phẩm mang đậm bản sắc văn hóa của Lào Cai".
Theo bà Minh, cùng với việc nâng cao chất lượng, doanh nghiệp đang mở rộng kết nối đối tác phân phối, từng bước xây dựng hệ sinh thái trà Việt theo hướng bền vững. Thực tiễn cho thấy, khi sản phẩm địa phương được đầu tư đúng mức, bảo đảm tiêu chuẩn cao và kể được câu chuyện văn hóa của mình, hoàn toàn có thể đứng vững ở những thị trường lớn, khắt khe.
Điều đáng chú ý là nhiều sản phẩm OCOP của Lào Cai đã được quảng bá mạnh mẽ trên các nền tảng mạng xã hội. Những fanpage giới thiệu nông sản địa phương, những video về quy trình sản xuất, về người nông dân vùng cao nhận được hàng nghìn lượt xem, bình luận tích cực. Mạng xã hội, từ chỗ xa lạ, đã trở thành kênh kết nối trực tiếp giữa người sản xuất và người tiêu dùng.
Không ít người từng nghĩ nông nghiệp vùng cao khó tiếp cận công nghệ hiện đại. Thực tế ở Lào Cai đang chứng minh điều ngược lại. Tại Sa Pa và Bắc Hà, nhiều mô hình trồng rau, hoa ứng dụng công nghệ cao, nhà màng, tưới nhỏ giọt đã phát huy hiệu quả rõ rệt. Ở vùng thấp hơn, các cơ sở chế biến nông sản đầu tư máy móc sơ chế, bảo quản sau thu hoạch, kéo dài thời gian tiêu thụ, giảm áp lực bán tháo.
Để nâng hạng sản phẩm OCOP lên 3–4 sao, nhiều hợp tác xã đã chủ động thay đổi cách làm, chuyển từ sản xuất thủ công sang đầu tư bài bản về hạ tầng và công nghệ. Hợp tác xã Suối Giàng là một trong những đơn vị đi theo hướng này khi xây dựng nhà xưởng khang trang, nâng cấp dây chuyền chế biến và đặc biệt chú trọng khâu sấy – công đoạn quyết định lớn đến chất lượng thành phẩm.
Ông Nguyễn Mạnh Linh, Phó Giám đốc Hợp tác xã Suối Giàng cho biết, đơn vị đã thay thế phương thức đốt truyền thống bằng việc sử dụng khí ga làm nhiên liệu chính, kết hợp một phần điện năng trong quá trình sấy chè. Việc chuyển đổi này giúp sản phẩm không bị ám khói, bảo đảm độ sạch và ổn định chất lượng, qua đó đáp ứng yêu cầu của những thị trường có tiêu chuẩn khắt khe, trong đó có thị trường châu Âu.
Ứng dụng khoa học – công nghệ không chỉ nằm ở máy móc, mà còn ở quản trị sản xuất. Việc gắn mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc điện tử giúp sản phẩm minh bạch hơn, tạo niềm tin cho thị trường. Đây là điều kiện tiên quyết để nông sản Lào Cai tham gia chuỗi cung ứng hiện đại.
Những thay đổi trong sản xuất nông nghiệp đang tác động trực tiếp đến đời sống người dân nông thôn. Thu nhập từ nông nghiệp tăng lên không chỉ cải thiện kinh tế hộ gia đình, mà còn góp phần giữ chân lao động trẻ ở lại quê hương.
