Tết Nguyên đán là lễ hội cổ truyền lớn nhất trong năm, không chỉ của Việt Nam mà của nhiều quốc gia khác. Tùy theo nền văn hóa, mỗi quốc gia sẽ có những phong tục đặc sắc riêng.
Dù vậy, tinh thần cốt lõi của Tết vẫn là sự đoàn tụ, mong cầu may mắn và thịnh vượng.
Các nước châu Á đón Tết Nguyên đán
Nhiều người thường nghĩ Tết Nguyên đán là dịp lễ đặc trưng của Việt Nam. Tuy nhiên, trên thực tế, đây cũng là ngày lễ quan trọng bậc nhất tại một số quốc gia khác, nơi có nền văn hóa chịu ảnh hưởng sâu sắc từ nền văn minh Trung Hoa cổ đại.
Việc đón Tết Nguyên đán phản ánh một phần lịch sử, sự giao thoa văn hóa và tín ngưỡng lâu đời. Vì vậy, mỗi nơi đều có cách gọi tên, phong tục và ý nghĩa riêng, tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng nhưng cùng chung một nhịp đón xuân.
Một trong những quốc gia có dịp Tết Nguyên đán kéo dài và nhộn nhịp nhất chính là Trung Quốc. Đây được coi là nơi khởi nguồn của nhiều phong tục Tết.
Người dân Trung Quốc gọi đây là Xuân tiết hay năm mới, với kỳ nghỉ kéo dài và là dịp đoàn viên lớn nhất trong năm. Tại Trung Quốc, những ngày này khắp nơi tràn ngập sắc đỏ.
Đó là màu đỏ của đèn lồng, của câu đối, của sắc áo truyền thống, của những phong bao lì xì… Người dân Trung Quốc thường trang trí nhà cửa bằng cách treo những câu đối đỏ, đèn lồng đỏ dán giấy đỏ và đốt pháo để mong muốn có một cái Tết vui vẻ, một năm mới an lành.
Tại một số địa phương ở Trung Quốc còn có rất nhiều hoạt động như trình diễn múa lân sư rồng, trưng bày đèn lồng, bắn pháo hoa...
Hàn Quốc gọi Tết Nguyên đán là Seollal. Đây là ngày lễ truyền thống quan trọng, với nghi thức cúng bái tổ tiên và các món ăn đặc trưng như canh bánh gạo Tteokguk...
Cũng giống như ở Việt Nam, Tết Seollal của người Hàn Quốc bắt đầu từ ngày 1/1 âm lịch. Trong những ngày Tết, người Hàn Quốc thường mặc trang phục truyền thống Hanbok, tổ chức nhiều hoạt động chào mừng như nhảy múa, ca hát và chơi các trò chơi dân gian.
Vào ngày Tết, trước cửa nhà của người Hàn Quốc còn có một cái xẻng bằng rơm (gọi là Bok-jo-ri) với ý nghĩa hốt thóc gạo rơi vãi ngoài cửa, nhận được phúc lộc quanh năm.
Còn tại Triều Tiên, Tết Nguyên đán được gọi là Seol. Tết năm mới ở Triều Tiên cũng là thời gian để mọi người sum họp bên gia đình. Người dân Triều Tiên thường đến dâng hoa tại tượng đài cố Chủ tịch Kim Nhật Thành để bày tỏ sự kính trọng đối với ông.
Ở Đông Nam Á, Malaysia tuy là quốc gia đa sắc tộc, nhưng cộng đồng người Hoa tại đây vẫn giữ gìn và tổ chức đón Tết Nguyên đán rất lớn, góp phần tạo nên nét văn hóa đặc trưng. Tết Nguyên đán là dịp để người dân Malaysia có dịp đoàn tụ, quây quần.
Lễ hội đường phố Chingay diễn ra vào dịp Tết Nguyên đán, với các thành phố Johor Bahru và Penang là những nơi tổ chức nhiều sự kiện đa văn hóa quan trọng ở Malaysia vào dịp Tết Nguyên đán.
Điểm làm nên nét đặc biệt của Tết Nguyên đán ở Malaysia chính là truyền thống open house - mở cửa đón khách. Trong suốt thời gian lễ hội, nhiều gia đình mở cửa nhà để đón bạn bè, người thân đến thăm, không phân biệt chủng tộc hay tôn giáo
Tại một số quốc gia như Indonesia, Philippines và Thái Lan, Tết Nguyên đán tuy không phải là ngày nghỉ lễ chính thức trên toàn quốc, nhưng cộng đồng người Hoa ở đây vẫn tổ chức ăn Tết rất linh đình, đặc biệt là ở các khu phố người Hoa.
Kể từ năm 2012, Philippines đã chính thức công nhận Tết Nguyên đán là một trong những dịp lễ lớn. Người dân Philippines vào dịp tết thường đi chùa hay nhà thờ để cầu cho một năm hạnh phúc, an lành và thịnh vượng.
Còn tại Singapore, tuy Tết Nguyên đán không phải là lễ hội bản địa, mà có nguồn gốc từ cộng đồng người Hoa di cư, nhưng lễ tết cũng đã gắn chặt với lịch sử hình thành quốc gia này.
Trải qua thời gian, Tết Nguyên đán không chỉ là lễ hội lớn nhất của người Hoa ở Singapore, mà còn được nhà nước này công nhận là ngày nghỉ chính thức.
Trong khi đó, Indonesia dù là quốc gia có cộng đồng người Hồi giáo lớn nhất thế giới, song nước này cũng coi Tết Nguyên đán (còn được gọi là Imlek) là ngày lễ quốc gia. Sum họp gia đình là truyền thống quan trọng nhất trong dịp Tết.
Những người sinh sống hoặc làm việc xa nhà thường xem đây là dịp đặc biệt để trở về đoàn tụ cùng đại gia đình.
Những điểm tương đồng và khác biệt thú vị
Dù có chung nguồn gốc, cách đón Tết Nguyên đán ở mỗi quốc gia lại mang những màu sắc riêng. Một số điểm chung dễ nhận thấy đó là sự đoàn tụ gia đình, dọn dẹp nhà cửa trước Tết để xua đuổi những điều không may, dành những lời chúc tốt đẹp và lì xì cho trẻ em.
Tuy nhiên, mỗi nơi lại có những nét độc đáo không thể trộn lẫn. Nếu như người Việt có bánh chưng, bánh tét và cành đào, cành mai thì người Hàn Quốc lại có bộ hanbok và những trò chơi dân gian như yutnori. Người Trung Quốc lại đặc biệt chú trọng đến tiệc tất niên và màn bắn pháo hoa rực rỡ vào đêm giao thừa.
Ngay cả ý nghĩa của một số phong tục cũng có sự khác biệt. Cũng là phong bao lì xì, nhưng ở Việt Nam thường là tiền mới, còn ở Trung Quốc lại là tiền cũ có màu đỏ...
Trong xu thế toàn cầu hóa, Tết Nguyên đán ngày nay cũng không còn bó hẹp trong phạm vi châu Á. Ngày càng nhiều thành phố lớn trên thế giới như Sydney (Australia), San Francisco (Mỹ), London (Anh) hay Vancouver (Canada) tổ chức các lễ hội đường phố, diễu hành múa lân, bắn pháo hoa để chào đón năm mới âm lịch.
Đặc biệt, để công nhận văn hóa cổ truyền Á Đông, Đại hội đồng Liên hợp quốc vào cuối năm 2023 đã thông qua nghị quyết lần đầu tiên công nhận Tết Nguyên đán là ngày nghỉ lễ hằng năm của Liên hợp quốc kể từ năm 2024.
Nghị quyết nhấn mạnh Tết Nguyên đán là ngày lễ ở nhiều quốc gia thành viên, do đó khuyến khích các cơ quan Liên hợp quốc không tổ chức họp vào ngày đầu tiên của năm mới âm lịch.
Nghị quyết cho rằng Tết Nguyên đán là dịp các thành viên trong gia đình đoàn tụ, trao nhau lời chúc tốt đẹp cho năm mới, mang những giá trị chung của nhân loại như gia đình hòa thuận, hòa nhập xã hội, hòa bình, hòa hợp giữa con người và thiên nhiên.
Điều này cho thấy sức lan tỏa mạnh mẽ của một nét văn hóa phương Đông, góp phần quảng bá hình ảnh và thu hút du lịch, khẳng định Tết Nguyên đán không chỉ là dịp lễ của riêng một vài quốc gia, mà đã trở thành một phần trong di sản văn hóa chung của nhân loại, được bạn bè quốc tế biết đến và tôn trọng.
