Trong các cuộc nhậu, hình ảnh một người “gục xuống bàn” thường bị xem như hệ quả quen thuộc của việc uống quá chén. Tuy nhiên, theo BS Nguyễn Huy Hoàng, ranh giới giữa say thông thường và ngộ độc rượu nặng rất mong manh. Khi nồng độ cồn trong máu tăng cao vượt khả năng chuyển hóa của gan, ethanol có thể ức chế trung tâm hô hấp và tim mạch ở thân não, dẫn đến suy hô hấp, tụt huyết áp, hôn mê.
Một trong những sai lầm phổ biến là để người say nằm ngửa và cho rằng ngủ qua đêm sẽ tự tỉnh. Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cảnh báo, khi say rượu, phản xạ bảo vệ đường thở bị suy giảm. Nếu người bệnh nôn, chất nôn có thể trào ngược vào đường hô hấp gây sặc, dẫn đến viêm phổi hít hoặc ngừng thở. Vì vậy, tư thế an toàn nhất cho người say là nằm nghiêng, đầu hơi thấp, nhằm hạn chế nguy cơ hít phải dịch nôn.
Các dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác bao gồm: thở chậm hoặc thở nông bất thường; môi, đầu ngón tay tím tái; da lạnh, ẩm; mạch yếu; nôn liên tục; co giật; không thể đánh thức hoặc phản ứng rất chậm khi gọi hỏi. Đây là những biểu hiện cho thấy người bệnh có thể đã rơi vào tình trạng ngộ độc rượu nặng và cần được cấp cứu ngay lập tức.
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, nhiều người nhầm lẫn giữa “ngủ say” và “hôn mê do rượu”. Người ngủ say vẫn có thể được đánh thức khi gọi lớn hoặc lay nhẹ, trong khi người hôn mê hầu như không có phản ứng. Việc chậm trễ đưa người bệnh đến cơ sở y tế có thể khiến não thiếu oxy kéo dài, gây tổn thương không hồi phục, thậm chí tử vong.
Một tình huống khác cần lưu ý là ngộ độc rượu pha methanol - thường gặp khi sử dụng rượu không rõ nguồn gốc. Khác với ethanol, methanol khi vào cơ thể sẽ được chuyển hóa thành formic acid - chất cực độc với thần kinh thị giác và hệ thần kinh trung ương. Các triệu chứng ban đầu có thể không rầm rộ, nhưng sau 12 - 24 giờ, người bệnh có thể xuất hiện nhìn mờ, đau đầu dữ dội, buồn nôn, khó thở, rối loạn ý thức. Nếu không được điều trị kịp thời, nguy cơ mù vĩnh viễn hoặc tử vong rất cao.
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh, không nên tự xử trí bằng các biện pháp truyền miệng như cho uống thêm rượu “giải độc”, tắm nước lạnh, xông hơi hoặc ép vận động để “ra mồ hôi”. Những cách làm này không giúp cơ thể đào thải cồn nhanh hơn mà còn có thể làm tình trạng nặng thêm do rối loạn thân nhiệt và tuần hoàn.
Trong trường hợp nghi ngờ ngộ độc rượu, cần nhanh chóng gọi cấp cứu, giữ người bệnh ở tư thế nằm nghiêng an toàn, theo dõi nhịp thở và mạch, không để người bệnh ở một mình. Nếu người bệnh ngừng thở hoặc ngừng tim, cần tiến hành hồi sức tim phổi cơ bản nếu có kỹ năng.
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cũng lưu ý, tuyệt đối không để người đã uống rượu bia điều khiển phương tiện giao thông, kể cả khi họ cảm thấy “vẫn tỉnh”. Nồng độ cồn trong máu có thể tiếp tục tăng ngay cả sau khi đã ngừng uống, do rượu còn đang được hấp thu từ dạ dày và ruột non.
Chuyên gia nhấn mạnh, say rượu không đơn thuần là tình trạng mất kiểm soát tạm thời, mà có thể là biểu hiện của ngộ độc cấp tính nguy hiểm. Việc chủ quan chờ “ngủ một giấc sẽ khỏi” có thể khiến cơ hội cứu sống người bệnh trôi qua trong im lặng.
