Vỏ bọc ngày càng tinh vi, khó nhận diện
Chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026 cảnh báo xu hướng các sản phẩm chứa nicotine đang được thiết kế, đóng gói và quảng bá ngày càng tinh vi nhằm thu hút giới trẻ. Không còn là thuốc lá dễ dàng được nhận diện, thì nay thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đang xuất hiện dưới nhiều hình thức ngụy trang như bút viết, hộp bút, gọt bút chì, thỏi son hay lọ sơn móng tay. Nhiều sản phẩm còn được bổ sung hương trái cây, tinh dầu và các mùi vị lạ, đánh trúng tâm lý tò mò của lứa tuổi học sinh.
Trước những nguy cơ từ thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đối với lứa tuổi học đường, các trường học trên địa bàn phường Lào Cai đã chủ động triển khai nhiều giải pháp phòng ngừa từ sớm. Thông qua các buổi tuyên truyền, truyền thông chuyên đề được tổ chức với sự phối hợp của các cơ quan chức năng, học sinh không chỉ được tìm hiểu về tác hại của các sản phẩm chứa nicotine mà còn được hướng dẫn nhận diện những loại thuốc lá thế hệ mới đang được ngụy trang tinh vi.
Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là vẫn còn một bộ phận học sinh tiếp cận thuốc lá điện tử với tâm lý tò mò, muốn trải nghiệm cho biết hoặc bị tác động bởi bạn bè đồng trang lứa. Không ít em cho rằng đây là biểu hiện của sự sành điệu, hiện đại hoặc nhận thức chưa đầy đủ về mức độ nguy hại của các sản phẩm này so với thuốc lá truyền thống.
Qua câu chuyện của các bạn trẻ, điều đáng lo ngại là nhiều học sinh vẫn xem thuốc lá điện tử như một trào lưu mới mà chưa nhận thức đầy đủ những nguy cơ về sức khỏe và khả năng gây nghiện của các sản phẩm này.
Nhà trường vào cuộc từ sớm, từ xa
Tại các trường học, công tác tuyên truyền không chỉ dừng lại ở việc khuyến cáo học sinh không sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, mà còn chú trọng trang bị kiến thức giúp các em nhận diện các sản phẩm ngụy trang, hiểu rõ nguy cơ gây nghiện và tác hại đối với sức khỏe, từ đó hình thành kỹ năng tự bảo vệ và chủ động từ chối trước những lời rủ rê, lôi kéo.
Khi được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết, học sinh từng bước hình thành "hàng rào mềm" tự bảo vệ mình trước các nguy cơ từ thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Các em sẽ chủ động từ chối khi bị lôi kéo, đồng thời kịp thời báo cho thầy cô, gia đình khi phát hiện những dấu hiệu bất thường.
Theo nhà giáo Hoàng Mạnh Thắng - Phó Hiệu trưởng Trường THPT Lê Hồng Phong, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đang trở thành nguy cơ đáng lo ngại đối với môi trường học đường. Đây không chỉ là vấn đề sức khỏe, mà còn liên quan đến tâm lý lứa tuổi, kỹ năng sống, tác động của môi trường xã hội và mạng xã hội. Đáng lo nhất là sản phẩm được ngụy trang tinh vi, quảng cáo hấp dẫn, đánh vào tâm lý thích thể hiện bản thân, thích khám phá của tuổi trẻ.
Nhằm xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh, nhiều trường học đã triển khai mô hình "Trường học không ma túy" với sự tham gia của cả nhà trường, gia đình và các lực lượng chức năng; tổ chức các buổi tuyên truyền chuyên đề với sự hỗ trợ của công an, y tế; tích hợp vào các môn Ngữ văn, Sinh học, Giáo dục công dân; lập đoàn kiểm tra gồm ban giám hiệu, bí thư đoàn, tổng phụ trách đội, đội cờ đỏ, lớp trực tuần. Qua nhiều đợt kiểm tra, có trường chưa phát hiện học sinh mang vật dụng liên quan đến thuốc lá điện tử vào trường.
Nhà giáo Nguyễn Thị Thu Giang - Phó Hiệu trưởng Trường THCS Kim Tân cho biết, bên cạnh các hoạt động tuyên truyền trong nhà trường, nhà trường đặc biệt chú trọng phối hợp với phụ huynh trong công tác quản lý, giáo dục học sinh, trong đó, quản lý chặt chẽ việc cho con em tiền tiêu vặt.
Trong khi khu vực trung tâm như phường Lào Cai đang phải đối mặt với nguy cơ từ mạng xã hội, hàng quán và các trào lưu của giới trẻ, thì công tác phòng, chống thuốc lá điện tử ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số lại gặp nhiều khó khăn.
Nhà giáo Phạm Thị Tình - Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Tòng Sành, xã Cốc San cho biết, công tác tuyên truyền phòng, chống thuốc lá điện tử tại nhà trường gặp không ít khó khăn do 100% học sinh là người dân tộc Dao. Nhiều phụ huynh làm nông nghiệp hoặc đi làm xa, trong khi điều kiện thông tin liên lạc ở một số khu vực còn hạn chế, khiến việc phối hợp quản lý, nắm bắt kịp thời những biểu hiện vi phạm của học sinh gặp nhiều trở ngại.
Nhà giáo Phạm Thị Tình, Phó hiệu trưởng Trường PTDT bán trú tiểu học và THCS Tòng Sành, xã Cốc San chia sẻ:
Nhà trường khuyến khích học sinh trở thành những tuyên truyền viên nhỏ tuổi, chia sẻ tác hại của thuốc lá điện tử đến gia đình, người thân. Nhờ cách làm này, trong năm học vừa qua, nhà trường chưa ghi nhận trường hợp học sinh sử dụng hoặc nghiện thuốc lá điện tử.
Phát huy vai trò ở cộng đồng
Bên cạnh sự vào cuộc của nhà trường, gia đình và xã hội, lực lượng công an các địa phương giữ vai trò nòng cốt trong công tác phối hợp tuyên truyền, phổ biến tác hại của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Đồng thời, lực lượng chức năng hướng dẫn học sinh nhận diện các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới để nâng cao cảnh giác, chủ động phòng tránh; phối hợp kiểm tra, xử lý các cơ sở kinh doanh vi phạm, buôn bán hàng hóa không rõ nguồn gốc hoặc trá hình dưới nhiều hình thức.
Thiếu tá Cao Đức Quyết - Tổ trưởng Tổ Cảnh sát phòng chống tội phạm Công an xã Cốc San địa phương thông tin thêm: Đơn vị đẩy mạnh công tác tuyên truyền về tác hại của thuốc lá điện tử tại các điểm trường trên địa bàn, thông qua các hình ảnh, tờ rơi, pa-nô trực quan. Nội dung tuyên truyền tập trung làm rõ tác hại đối với hệ hô hấp, tim mạch, thần kinh; nhấn mạnh nicotine có tính gây nghiện mạnh, ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ, khả năng tập trung và trí nhớ của thanh thiếu niên.
Cùng với công tác tuyên truyền, việc tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm cũng được các lực lượng chức năng đẩy mạnh.
Từ ngày 15/5/2026, Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế chính thức có hiệu lực, tăng mạnh mức xử phạt với nhiều hành vi vi phạm về thuốc lá, đặc biệt là sử dụng và buôn bán thuốc lá điện tử.
Theo quy định mới, người sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bị phạt từ 3 - 5 triệu đồng và buộc tiêu hủy sản phẩm; hành vi chứa chấp người khác sử dụng, trừ người thân, bị phạt từ 5 - 10 triệu đồng; hút thuốc tại nơi cấm bị phạt 200.000 - 500.000 đồng; người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi sử dụng thuốc lá cũng chịu mức phạt này. Không chỉ người dùng, người bán cũng đối mặt với chế tài nghiêm khắc.
Đáng chú ý, Luật Đầu tư (sửa đổi) được Quốc hội thông qua, có hiệu lực từ ngày 01/3/2026, đã quy định cấm hoạt động đầu tư, kinh doanh thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Đây được xem là giải pháp từ gốc nhằm kiểm soát nguồn cung, hạn chế sản phẩm này xâm nhập đời sống, đặc biệt là môi trường học đường.
Cùng với sự vào cuộc của nhà trường, gia đình và các lực lượng chức năng, việc hoàn thiện hành lang pháp lý đang tạo thêm 'lá chắn' bảo vệ học sinh trước thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Cuộc chiến không khói hôm nay không chỉ là vận động từ bỏ thuốc lá, mà còn là ngăn chặn những sản phẩm được ngụy trang tinh vi len lỏi vào môi trường học đường, bảo vệ thế hệ trẻ trước các nguy cơ gây nghiện và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.
