Sáng 14/10, Thủ tướng Lê Minh Hưng dự lễ viếng, lễ truy điệu tại Công viên Lê Thị Riêng và lễ an táng 731 hài cốt cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng chiến đấu, hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968 tại Nghĩa trang liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh.
Những cành hoa trắng trên đường tiễn đưa
Những cành cúc trắng nối dài theo hành trình đưa 731 liệt sĩ từ Công viên Lê Thị Riêng về Nghĩa trang Liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh. Dọc các tuyến đường, đông đảo người dân đứng chờ từ sớm. Khi đoàn xe chầm chậm đi qua, nhiều người lặng lẽ cúi đầu, nâng những cành hoa thay lời tiễn biệt, là lời cảm ơn gửi đến những người đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của đất nước. Giữa dòng người ấy có những cựu chiến binh đã đi qua chiến tranh, những người cha đưa con đến chứng kiến cuộc trở về đặc biệt. Có người xin nghỉ làm, gác lại công việc thường ngày để đứng bên đường tiễn đưa những người lính mà mình chưa từng biết mặt.
Từ 6 giờ 30 phút, chị Mai Hoa (phường Gò Vấp) cùng nhóm bạn đã có mặt tại vòng xoay Điện Biên Phủ. Biết thành phố tổ chức lễ truy điệu, an táng các liệt sĩ được tìm thấy tại Công viên Lê Thị Riêng, chị xin đổi giờ làm để tiễn các anh. Nhìn đoàn xe đi giữa những hàng người cầm hoa trắng, chị xúc động: “Sau mấy chục năm, các liệt sĩ đã được tìm thấy, được đón về trong sự thương nhớ của đồng bào”.
Ở ngã tư Bình Thái, em Nguyễn Đức Hoàng, học sinh Trường trung học phổ thông Phước Long, cùng các bạn được cô giáo đưa ra đường Võ Nguyên Giáp tiễn biệt các liệt sĩ. Sinh ra khi đất nước đã hòa bình, Hoàng biết về chiến tranh qua sách vở, những thước phim tư liệu và lời kể của người lớn. Khi được nghe về hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, em hiểu thêm những mất mát mà nhiều gia đình phải mang theo suốt hàng chục năm. Cuộc tiễn đưa khiến em nghĩ nhiều hơn về trách nhiệm học tập, cống hiến của thế hệ mình đối với thành phố và đất nước.
Trước đó, tại Công viên Lê Thị Riêng, anh Nguyễn Thanh Hà (phường Tân Sơn) đưa con gái đang học lớp 9 đến viếng các liệt sĩ. Anh kể, cha anh (quê tỉnh Hưng Yên) từng là quân nhân, nhận nhiệm vụ vào chiến trường miền Nam năm 1967 nhưng bị thương trên đường hành quân. Từ nhỏ, anh đã nghe cha kể về những đồng đội cùng thế hệ, nhiều người đã hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968. Anh muốn con gái tận mắt chứng kiến cuộc tiễn đưa, để hiểu rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng những mất mát lớn lao.
Trên đường đưa các anh hùng liệt sĩ về nơi an nghỉ cuối cùng, có người chuẩn bị hoa để phát miễn phí, có người mang nước uống tặng những người đứng chờ. Tình cảm của Thành phố Hồ Chí Minh dành cho các liệt sĩ hiện diện qua những việc làm giản dị, những cành hoa trắng và những cái cúi đầu lặng lẽ.
Lời hứa với những người chưa biết tên
Trong điếu văn tại lễ truy điệu, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Trưởng ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Thành phố Nguyễn Mạnh Cường nhắc lại hình ảnh những người lính từ khắp mọi miền đất nước đi vào chiến trường Sài Gòn-Gia Định. Có người rời làng quê quan họ, có người lớn lên trên vùng đất vọng cổ, có người mang theo câu hò của miền quê nghèo khó. Họ là nông dân, công nhân, thợ thủ công, giáo viên, sinh viên, những thanh niên đang ở độ tuổi đẹp nhất của cuộc đời. Từ những miền quê khác nhau, họ gặp nhau giữa cuộc chiến đấu giành độc lập, thống nhất đất nước. Nhiều người đã nằm xuống, không thể trở về thực hiện lời hẹn với gia đình, chưa kịp nhìn thấy ngày đất nước hòa bình.
Gần 60 năm trôi qua, những người lính ấy vẫn nằm lại trong lòng đất tại khu vực Nghĩa trang Đô Thành năm xưa, nay là Công viên Lê Thị Riêng. Từ ngày 23/6 đến ngày 5/10, Đội K74 thuộc Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh cùng các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập 731 hài cốt liệt sĩ, trong đó có 698 hài cốt được phát hiện riêng lẻ và 33 bộ hài cốt tại 8 vị trí mộ chung. Có 307 hài cốt được tìm thấy cùng di vật. Những gì còn lại sau hàng chục năm đôi khi chỉ là một bức ảnh đã nhạt màu, lọ dầu gió, chiếc lược chải tóc, chiếc nhẫn, sợi dây chuyền, bình tông hay đôi dép cao su. Những vật dụng bình dị từng gắn bó với cuộc sống của người lính nay trở thành những dấu tích ít ỏi để các lực lượng tìm kiếm, đối chiếu, xác minh thông tin.
Phần lớn hài cốt được quy tập đến nay vẫn chưa xác định được danh tính. Phía sau mỗi trường hợp này là một gia đình có thể đã chờ đợi qua nhiều thế hệ, một quê hương chưa biết người con của mình đang nằm lại ở nơi đâu.
Trong giờ phút truy điệu, đồng chí Nguyễn Mạnh Cường xúc động bày tỏ: “Do điều kiện chiến tranh khốc liệt và lớp bụi thời gian kéo dài, phần lớn hài cốt của các liệt sĩ đợt này chúng tôi chưa xác định được tên, tuổi, quê quán”. Thay mặt Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, đồng chí gửi đến những người đã khuất lời thỉnh cầu: “Dù quê quán ở đâu, kính xin hương hồn các liệt sĩ hãy xem quê hương Thành phố Hồ Chí Minh là nơi đất lành để các anh, các chị yên nghỉ”.
Lời thỉnh cầu cất lên khi các liệt sĩ đã được tìm thấy nhưng hành trình trở về với gia đình của nhiều người vẫn còn dang dở. Thành phố đón các anh, các chị về nơi an nghỉ trong khi tên tuổi, quê quán và những người thân đang chờ đợi vẫn cần được tìm kiếm, xác minh. Thành phố đang quyết tâm tiếp tục thực hiện Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Các lực lượng sẽ mở rộng rà soát những địa điểm có khả năng còn hài cốt liệt sĩ, nhất là những khu vực từng diễn ra các trận đánh ác liệt.
Cùng với công tác tìm kiếm, thành phố tiếp tục thu nhận mẫu sinh phẩm từ hài cốt liệt sĩ và mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ để phân tích, đối chiếu, lưu trữ tại ngân hàng gien quốc gia. Dù thời gian đã thay đổi địa hình, xóa nhòa nhiều dấu tích, mỗi thông tin được xác minh vẫn có thể mở thêm cơ hội tìm lại danh tính cho những người đã khuất.
Đồng chí Nguyễn Mạnh Cường khẳng định, dù phía trước còn nhiều khó khăn, thành phố và các lực lượng sẽ không bỏ qua bất kỳ cơ hội hay phương pháp nào để tiếp tục hành trình tìm kiếm các liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, đưa các anh về với gia đình và quê hương.
